Về đâu quan hệ Iran - Ả-rập Xê-út

Cáo buộc âm mưu đánh bom Đại sứ Ả-rập Xê-út tại Mỹ liên quan tới Iran đã khiến quan hệ giữa hai cường quốc Hồi giáo đứng bên bờ vực khủng hoảng mới, sau nhiều thập kỉ "bằng mặt, không bằng lòng".

>>Mỹ phá âm mưu ám sát Đại sứ tại Washington

Âm mưu như phim Hollywood

Đó không phải là nhận định của phóng viên, cũng không phải nhận định của các nhà phân tích mà là mô tả của Giám đốc FBI Robert Muller về âm mưu đánh bom ám sát Đại sứ Ả-rập Xê-út trên lãnh thổ Hoa Kỳ.

Theo bản cáo trạng của Sở Tư pháp, nhân viên bán hàng lưu động Manssor Arbabsiar (56 tuổi) mang hai quốc tịch Mỹ-Iran đã thuê băng đảng buôn bán ma túy Los Zetas hoạt động trên lãnh thổ Mexico thực hiện âm mưu đánh bom tại thủ đô Washington DC. Một phần của âm mưu này nhằm vào Đại sứ Ả-rập Xê-út trong nhà hàng nơi các quan chức ngoại giao hay ghé đến ở Washington. Khoản tiền 1,5 triệu USD được "người bán hàng rong" thỏa thuận trả cho Los Zetas khi vụ việc hoàn thành.

Quốc vương Abdullah của Ả-rập Xê-út đi bên cạnh Tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad.

Tuy nhiên, người mà Arbabsiar liên lạc và trao đổi lại là một mật vụ ngầm của Cơ quan Chống ma túy Mỹ (DEA), nên toàn bộ vụ việc đã bị ghi âm và thông báo tới các nhà chức trách. Âm mưu đột ngột rẽ sang hướng khác khi Arbabsiar tới Mexico làm tin sau khi đã chuyển khoản 100.000 USD cho người chỉ điểm, nhưng không được chính quyền nước này cho nhập cảnh vì thông báo từ phía Mỹ. Arbabsiar buộc phải quay trở về và bị bắt tại New York khi âm mưu vẫn còn “trong trứng nước”.

Vụ việc sẽ chẳng quá to tát nếu các nhà chức trách Mỹ không phát hiện Gholam Shakuri - một thành viên đội đặc nhiệm Quds thuộc lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) là đồng phạm trong vụ việc. Chính vì lẽ đó, Iran bị cáo buộc đứng đằng sau âm mưu này, đồng thời bị Mỹ và Ả-rập Xê-út đe dọa trả đũa.

Những điểm bất thường

Là đơn vị tinh nhuệ nhất của IRGC, Quds luôn được đánh giá là hành động kín kẽ, hiệu quả và chuyên nghiệp, thế nên sự cẩu thả chết người trong âm mưu vừa qua rõ ràng là một hình ảnh trái ngược.

Trong suốt 30 năm qua, Quds luôn hành động với tiêu chí không để bị bắt với khẩu súng vừa bắn trong tay (xóa sạch chứng cứ). Thế nên, bị bắt quả tang dường như không phải “phong cách” của Quds. Ngoài ra, lực lượng này hiếm khi triển khai các hoạt động trên đất Mỹ vì lo ngại bị trả đũa.

Ngay sau khi cáo buộc được đưa ra, chính phủ Iran đã lập tức phản ứng mạnh mẽ đối với Mỹ và Ả-rập Xê-út. Thậm chí, Đại sứ Iran tại LHQ gửi thư lên Tổng thư ký HĐBA Ban Ki-moon để phản đối. Theo nhận định của các chuyên gia, phản ứng nhanh bất thường lần này của Iran cho thấy chính quyền của Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad rất lo ngại hành động trả đũa của Mỹ và Ả-rập Xê-út. Điều đó cho thấy khả năng dính líu của Tehran vào âm mưu trên dường như không hợp lí.

Quan hệ Iran - Ả-rập Xê-út

Ngay sau khi cáo buộc được đưa ra, chính phủ Ả-rập Xê-út không ngần ngại gọi âm mưu của Iran là hành vi “đáng ghê tởm”, đồng thời đe dọa Iran phải “trả giá”. Trong khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton tuyên bố nước này sẽ vận động quốc tế áp đặt những lệnh trừng phạt mới chống Iran.

Iran và Ả-rập Xê-út là hai quốc gia Hồi giáo có tầm ảnh hưởng sâu rộng trong khu vực, đồng thời là đối thủ của nhau trong cuộc chạy đua vị trí thống trị. Iran có dân số chủ yếu là người Hồi giáo dòng Shiite, trong khi Ả-rập Xê-út phần lớn là người Sunni, thế nên bất đồng giữa hai nước luôn hiện hữu.

Trong quá khứ, xung đột giữa hai nước đã nhiều lần bùng phát rồi lắng dịu. Thế nhưng, việc Ả-rập Xê-út đưa quân đội vào đàn áp biểu tình do người Shiite tổ chức tại Bahrain đã khiến căng thẳng giữa hai nước như một đống than hồng. Tiếp sau đó, cáo buộc ám sát đại sứ Ả-rập Xê-út tại Mỹ lần này có thể sẽ là cơn gió thổi lên ngọn lửa xung đột vốn chỉ chờ bùng phát.

Nếu như Bahrain là đồng minh của Ả-rập Xê-út thì Syria là đồng minh thân cận nhất của Iran. Việc ra mặt ủng hộ biểu tình nhằm lật đổ Tổng thống Bashar al-Assad của Ả-rập Xê-út được xem là đòn tấn công trực diện nhằm vào Iran. Ngoài ra, hai nước cũng ganh đua nhau giành ảnh hưởng đối với Lebanon và Palestine.

Iran vốn là cái gai trong mắt Mỹ, đồng thời cũng là mối đe dọa đối với đồng minh Israel của Washington. Chương trình hạt nhân gây tranh cãi của Tehran đẩy tình hình trong khu vực đến bên bờ cuộc chiến và có thể bùng phát bất cứ khi nào, trong khi đó tình trạng chiến tranh lạnh giữa Iran và Ả-rập Xê-út đã kéo dài hơn ba thập kỉ.

Nhiều nhà phân tích nhận định, vụ việc vừa qua cùng với những mâu thuẫn nội tại sẽ trở thành ngòi nổ mới cho xung đột trong khu vực. Một khi phát nổ, nó sẽ gây phong ba bão táp không chỉ cho Iran và Ả-rập Xê-út, mà các nước láng giềng cũng như nền kinh tế toàn cầu không thể thoát khỏi ảnh hưởng bởi xung đột trên giếng dầu của thế giới.

Hồng Duy

Theo Bưu điện Việt Nam