Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh đã cho Venezuela vay tiền theo các thỏa thuận hoán đổi dầu, và nước này là một trong những con nợ lớn nhất của Trung Quốc trên thế giới. Việc Mỹ can thiệp trực tiếp vào hoạt động xuất khẩu dầu của Venezuela vì thế không tránh khỏi nguy cơ va chạm với các lợi ích mà Trung Quốc đã dày công xây dựng.
Một số nhà phân tích cho rằng ông Trump sẽ phải tính toán thận trọng, bởi Nhà Trắng vẫn đang cố giữ ổn định quan hệ thương mại với Bắc Kinh. Tổng thống Mỹ dự kiến thăm Trung Quốc vào tháng 4, một phần để bảo vệ thỏa thuận đình chiến thương mại tạm thời mà hai bên đã đạt được cuối năm ngoái.
“Chính quyền Mỹ dường như đang cố tránh leo thang không cần thiết hoặc gây thêm khó chịu cho Bắc Kinh, trong khi vẫn giữ đòn bẩy trong tay Washington”, ông Craig Singleton, Giám đốc cấp cao chương trình Trung Quốc tại Viện Nghiên cứu Foundation for Defense of Democracies, nhận định với AP.
Vì thế, ông Trump ít có khả năng biến Venezuela thành “điểm nóng làm phức tạp hóa quan hệ thương mại hoặc ảnh hưởng tới quan hệ cá nhân với Chủ tịch Tập Cận Bình”.
Khoản nợ trói chặt Caracas - Bắc Kinh
Theo nhiều ước tính, Venezuela đang nợ Trung Quốc ít nhất 10 tỷ USD. Trong nhiều năm dưới thời Tổng thống Nicolás Maduro, khoản nợ này được trả dần bằng các chuyến hàng dầu xuất sang Trung Quốc theo cơ chế vay vốn đổi dầu.
Tuy nhiên, chính quyền lâm thời của Caracas có khả năng xem xét lại các thỏa thuận ký dưới thời ông Maduro, khiến tương lai những khoản thanh toán này trở nên bất định, ông Cui Shoujun, Giáo sư nghiên cứu quốc tế tại Đại học Nhân dân Trung Quốc ở Bắc Kinh, nói với Guancha.
 |
| Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (phải) nói chuyện với Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro trước tượng cố Tổng thống Venezuela Hugo Chavez trong buổi lễ ở Caracas hồi tháng 7/2014. Ảnh: Reuters. |
Hai doanh nghiệp nhà nước lớn của Trung Quốc là Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc và Sinopec hiện có quyền tiếp cận khoảng 4,4 tỷ thùng trữ lượng dầu tại Venezuela, theo báo cáo của ngân hàng đầu tư Morgan Stanley. Con số này cao hơn bất cứ quốc gia nào, cho thấy độ gắn kết giữa lợi ích năng lượng của Trung Quốc và dầu mỏ Venezuela.
Trong giai đoạn năm 2000-2023, Venezuela là quốc gia nhận tín dụng chính thức lớn thứ 4 từ Trung Quốc, với tổng giá trị các khoản vay lên tới 106 tỷ USD, theo AidData, trung tâm nghiên cứu tại Mỹ. Nhưng Caracas đã ngừng công bố chi tiết về nợ công trong nhiều năm, khiến việc xác định chính xác số tiền còn nợ trở nên khó khăn.
Một số ước tính cho rằng dư nợ còn lại vào khoảng 10 tỷ USD, nhưng con số thực tế có thể cao hơn nhiều vì các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với dầu mỏ Venezuela có thể đã làm gián đoạn dòng tiền dùng để trả nợ cho Trung Quốc, theo Giám đốc điều hành AidData Brad Parks.
Nhưng song song với lợi ích của Bắc Kinh, các công ty Mỹ bấy lâu vẫn cho rằng mình bị nợ hàng chục tỷ USD sau khi Venezuela quốc hữu hóa ngành dầu mỏ. Việc Mỹ tuyên bố trực tiếp kiểm soát hoạt động bán dầu vì thế không chỉ nhằm gây sức ép chính trị, mà còn mở đường cho Washington sắp xếp lại thứ tự ưu tiên xử lý các khoản nợ và bồi thường.
Trong tuần này, Mỹ đã thu giữ 2 tàu chở dầu bị trừng phạt, một phần trong kế hoạch khẳng định quyền kiểm soát các chuyến hàng dầu của Venezuela.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết, Washington sẽ trực tiếp xử lý việc bán dầu của Venezuela “trong thời gian không xác định”, và nguồn thu sẽ được gửi vào các tài khoản do Mỹ kiểm soát. Ông nói số tiền này cuối cùng sẽ “chảy ngược trở lại Venezuela để mang lại lợi ích cho người dân Venezuela”.
Chính quyền Mỹ cũng cho biết sẽ bắt đầu quá trình này bằng việc đưa ra thị trường từ 30 triệu tới 50 triệu thùng dầu thô lấy từ các cơ sở lưu trữ của Venezuela. Một quan chức chính quyền ông Trump nói với AP rằng, mục tiêu của chính sách này là thu hẹp “ảnh hưởng đối đầu từ bên ngoài” tại Tây bán cầu.
 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ kiểm soát hoạt động xuất khẩu dầu của Venezuela. Ảnh: Reuters. |
"Déjà vu" của Trung Quốc
Việc ông Maduro bị bắt đã gợi lại déjà vu (cụm từ chỉ việc một người cảm thấy sự kiện trước mắt dường như đang lặp lại sự kiện trong quá khứ) về một nhà lãnh đạo khác từng ký nhiều thỏa thuận với các doanh nghiệp Trung Quốc rồi bất ngờ mất quyền lực, đó là ông Moammar Gadhafi của Libya. Sau khi ông Gadhafi sụp đổ vào năm 2011, doanh nghiệp Trung Quốc đã buộc phải bỏ lại hàng tỷ USD đầu tư.
Tương tự, các doanh nghiệp Trung Quốc đã đầu tư vào nhiều lĩnh vực hạ tầng tại Venezuela, từ viễn thông tới giao thông và cảng biển. Theo báo cáo của tập đoàn tài chính Jefferies, toàn bộ khoản đầu tư đó hiện đều đứng trước nguy cơ bị tác động nếu trật tự chính trị và kinh tế tại Venezuela thay đổi mạnh.
Tuy vậy, chuyên gia cho rằng cú sốc từ Venezuela có thể không quá lớn đối với Trung Quốc về mặt năng lượng. Dầu mỏ Venezuela chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh đã đa dạng hóa nguồn cung và đẩy mạnh điện hóa trong nhiều năm qua.
Chỉ vài giờ trước khi bị bắt giữ, ông Maduro vẫn tiếp nhà ngoại giao cấp cao của Trung Quốc tại phủ tổng thống và ca ngợi mối quan hệ song phương. Venezuela cũng là quốc gia Mỹ Latinh duy nhất có quan hệ đối tác chiến lược cấp cao với Trung Quốc.
Sau vụ bắt giữ, Bắc Kinh phản đối việc Mỹ sử dụng vũ lực đối với quốc gia có chủ quyền và “kịch liệt lên án” hành động của Washington, đồng thời kêu gọi trả tự do cho ông Maduro. Người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc Hà Á Đông nhấn mạnh rằng không quốc gia nào có quyền can thiệp vào hợp tác kinh tế và thương mại giữa Trung Quốc và Venezuela.
“Dù tình hình chính trị tại Venezuela có thay đổi ra sao, thiện chí của Trung Quốc trong việc làm sâu sắc hơn hợp tác kinh tế và thương mại song phương sẽ không thay đổi”, ông Hà nói.
Tuy nhiên, theo ông Craig Singleton, phản ứng của Bắc Kinh chủ yếu mang tính ngoại giao. “Trung Quốc có thể phản đối bằng lời nói”, ông nhận định, “nhưng họ khó có thể bảo vệ các đối tác hay tài sản một khi Washington quyết định áp dụng sức ép trực tiếp”.
Sau khi Mỹ bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro, Liên Hợp Quốc cùng nhiều nước trong khu vực Mỹ Latinh và trên thế giới lên án cuộc tấn công của Mỹ, cho rằng hành động này xâm phạm nghiêm trọng chủ quyền của Venezuela, đe dọa hòa bình khu vực và tạo tiền lệ nguy hiểm, có nguy cơ làm xói mòn các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, đồng thời nhấn mạnh giải pháp đối thoại.
Việt Nam kêu gọi các bên liên quan tôn trọng luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc, trong đó có nguyên tắc tôn trọng chủ quyền các quốc gia, không sử dụng vũ lực và đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế
Những cuốn sách để hiểu thêm về Mỹ Latinh
Znews.vn giới thiệu tới độc giả các cuốn sách nên đọc để hiểu thêm về Mỹ Latinh - một khu vực rộng lớn gồm nhiều quốc gia với nền văn hóa đa dạng.
Độc giả có thể xem thêm tại đây.
