Tủ sách nhập môn đầu tư mạo hiểm

Đầu tư mạo hiểm là một "cuộc chơi" đòi hỏi nhiều hơn khả năng nhìn vào những con số. Đó còn là câu chuyện về xác suất, con người, thị trường và khả năng nhận diện cơ hội từ khi chúng còn chưa rõ hình hài. Bởi vậy, trước khi học cách rót vốn, điều quan trọng hơn là hiểu cuộc chơi này vận hành như thế nào.

Một số nhà đầu tư mạo hiểm, nhà sáng lập và chuyên gia trong hệ sinh thái startup đã gợi ý những cuốn sách có thể giúp người mới xây dựng nền tảng đó.

Nhìn thấy luật chơi phía sau những thương vụ tỷ USD

Nếu chọn một cuốn sách để bắt đầu, The Power Law: Venture Capital and the Making of the New Future của Sebastian Mallaby là ứng viên đáng chú ý.

Cuốn sách The Power Law: Venture Capital and the Making of the New Future. Ảnh: Bookee.store.

Cuốn sách không phải giáo trình hướng dẫn cách lập một quỹ hay đọc term sheet (bản điều khoản đầu tư). Thay vào đó, Mallaby lần theo lịch sử hình thành và phát triển của ngành đầu tư mạo hiểm, từ những ngày đầu ở Thung lũng Silicon đến sự trỗi dậy của các trung tâm công nghệ khác.

Điểm quan trọng nhất nằm ngay ở tên sách: “power law” - quy luật phân phối quyền lực. Theo tác giả, lợi nhuận không thường xuyên phân bổ đều giữa các khoản đầu tư. Một số rất ít thương vụ thành công vượt trội có thể tạo ra phần lớn giá trị cho cả danh mục. Đây cũng là lý do một nhà đầu tư mạo hiểm có thể chấp nhận nhiều khoản đầu tư thất bại mà vẫn kỳ vọng đạt kết quả tốt cho toàn quỹ.

Cuốn sách nhấn mạnh vai trò của việc không ngừng tìm tòi, thử nghiệm và rút kinh nghiệm trong quá trình đầu tư mạo hiểm. Đó có lẽ cũng là bài học đầu tiên cần có trước khi bước vào cuộc chơi.

Hiểu tiền đi vào startup bằng cách nào

Sau khi hiểu “luật chơi”, người đọc có thể chuyển sang cuốn Venture Deals của Brad Feld và Jason Mendelson.

Nếu The Power Law giúp người đọc nhìn toàn cảnh ngành đầu tư mạo hiểm, thì Venture Deals đi sâu hơn vào cách một thương vụ gọi vốn được thực hiện.

Cuốn sách Venture Deals của Brad Feld và Jason Mendelson. Ảnh: Amazon.

Cuốn sách giải thích những vấn đề thường xuất hiện trên bàn đàm phán giữa startup và nhà đầu tư, từ định giá doanh nghiệp, tỷ lệ cổ phần, quyền của nhà đầu tư, khả năng bị giảm tỷ lệ sở hữu khi công ty gọi thêm vốn, đến cách phân chia quyền quyết định trong doanh nghiệp. Đây đều là những khái niệm có thể khiến người mới nhanh chóng cảm thấy khó hiểu nếu chưa từng tiếp xúc với một thương vụ đầu tư.

Theo lời giới thiệu của Fred Wilson - nhà đầu tư tại Union Square Ventures - thì đây là cuốn sách hữu ích với bất kỳ ai tham gia vào một thương vụ đầu tư mạo hiểm, dù ở vai trò nhà đầu tư, cố vấn hay doanh nhân.

Đừng chỉ nhìn startup từ phía nhà đầu tư

Một sai lầm phổ biến của người mới tìm hiểu đầu tư mạo hiểm là chỉ tập trung vào một câu hỏi: “Startup này có đáng để rót vốn hay không?”. Trong khi đó, để đánh giá đúng một doanh nghiệp non trẻ, nhà đầu tư cũng cần hiểu những khó khăn mà người sáng lập đang phải đối mặt.

Cuốn sách The Hard Thing About Hard Things. Ảnh: Frogcapital.

The Hard Thing About Hard Things của Ben Horowitz là một cuốn sách đáng đọc ở góc nhìn này. Horowitz là đồng sáng lập Andreessen Horowitz, một quỹ đầu tư mạo hiểm nổi tiếng tại Thung lũng Silicon.

Thay vì đưa ra những công thức thành công, cuốn sách kể về những bài toán khó mà người điều hành doanh nghiệp phải tự mình giải quyết, từ tuyển dụng, sa thải nhân sự, xử lý khủng hoảng, thay đổi hướng đi cho đến áp lực tăng trưởng.

Cuốn sách cũng được giới đầu tư đánh giá cao. Một tổng hợp của Diễn đàn Kinh tế Thế giới từng ghi nhận đây là cuốn sách được các nhà đầu tư khởi nghiệp nhắc đến nhiều nhất khi khảo sát.

Với nhà đầu tư, giá trị của cuốn sách nằm ở việc giúp họ nhìn startup từ phía người xây dựng doanh nghiệp. Đằng sau một bài thuyết trình gọi vốn hấp dẫn và những con số tăng trưởng đẹp mắt là một đội ngũ phải liên tục đưa ra quyết định khó khăn, nhiều khi với rất ít thông tin và gần như không có công thức có sẵn để làm theo.

Học cách nhà đầu tư nhìn một cơ hội

Cuốn sách Zero to One của Peter Thiel và Blake Masters đưa người đọc đến một câu hỏi quan trọng hơn: Startup này đang tạo ra điều gì mới?

Cuốn sách Zero to One. Ảnh: Daraz.

Peter Thiel, đồng sáng lập PayPal và là một nhà đầu tư công nghệ nổi tiếng, cho rằng những doanh nghiệp có giá trị lớn không nhất thiết phải chen chân vào một thị trường đã có sẵn. Thay vào đó, họ có thể tạo ra sản phẩm mới, mở ra một thị trường mới hoặc xây dựng một vị thế mà trước đó chưa có doanh nghiệp nào chiếm được.

Cách nhìn này đặc biệt hữu ích với những người muốn đầu tư vào startup. Thay vì chỉ nhìn vào quy mô của thị trường hiện tại, nhà đầu tư cần đặt câu hỏi: Nếu startup này thành công, thị trường sẽ thay đổi như thế nào và doanh nghiệp có thể chiếm được vị trí nào trong thị trường đó?

Tuy nhiên, cuốn sách nên được xem là một cách rèn luyện tư duy hơn là một công thức để chọn startup. Một doanh nghiệp tuyên bố đang tạo ra thị trường mới không có nghĩa họ chắc chắn sẽ thành công. Điều quan trọng là nhà đầu tư phải biết kiểm chứng những tuyên bố đó bằng thị trường, sản phẩm, đội ngũ sáng lập và khả năng phát triển thực tế của doanh nghiệp.

Biết cách một startup đi từ ý tưởng đến thị trường

Cuốn sách Crossing the Chasm. Ảnh: Howtoes.blog.

Cuốn cuối cùng trong danh sách có thể là cuốn Crossing the Chasm của Geoffrey A. Moore. Đây không phải cuốn sách viết riêng về đầu tư mạo hiểm, nhưng lại đề cập đến một vấn đề rất quan trọng với nhà đầu tư: Làm thế nào để một công nghệ mới vượt qua khoảng cách giữa nhóm khách hàng đầu tiên và số đông người dùng?

Satyen Sangani, Giám đốc điều hành Alation, từng giới thiệu cuốn sách này và cho biết những nội dung trong sách ảnh hưởng đáng kể đến cách ông nhìn quá trình xây dựng một công ty khởi nghiệp, từ việc xác định sản phẩm phù hợp đến mở rộng doanh nghiệp.

Góc nhìn này đặc biệt có ý nghĩa với những nhà đầu tư rót vốn vào startup ở giai đoạn đầu. Một sản phẩm có thể được nhóm khách hàng đầu tiên yêu thích nhưng chưa chắc được thị trường rộng lớn đón nhận.

Một startup có công nghệ tốt cũng chưa chắc biết cách đưa sản phẩm đến khách hàng. Tương tự, một thị trường được đánh giá là rất lớn trên giấy tờ không có nghĩa doanh nghiệp có thể thực sự giành được thị phần.

Khoảng cách từ một sản phẩm được yêu thích đến một doanh nghiệp có thể phát triển trên quy mô lớn chính là điều nhà đầu tư cần học cách nhận diện.