Có thời điểm, Nguyễn Phương Linh đứng giữa hai lựa chọn.
Một bên là con đường quen thuộc của ngành Kinh tế học - lĩnh vực cô từng tin sẽ mang lại một tương lai ổn định. Bên còn lại là Toán học, ngành học thường bị xem là khô khan, hàn lâm và khó nhìn thấy cơ hội nghề nghiệp trước mắt.
Giống nhiều sinh viên khác, Linh không biết chắc lựa chọn nào mới thực sự phù hợp với mình. Nhưng thay vì cố gắng đưa ra đáp án ngay từ đầu, cô chọn tiếp tục khám phá.
Khi Toán không còn là những con số trên giấy
Những lớp học Giải tích và Tài chính định lượng đã dần thay đổi suy nghĩ của nữ sinh sinh năm 2004. Trong khi các môn Kinh tế tập trung vào việc sử dụng công cụ toán học để giải quyết vấn đề, các lớp Toán lại khiến cô tò mò về bản chất phía sau mỗi công thức, định lý và mô hình.
Sự tò mò ấy cuối cùng đưa Linh đến một quyết định không ai ngờ đến là chuyển từ ngành Kinh tế học sang ngành Toán ứng dụng.
 |
| Phương Linh tốt nghiệp trường Đại học Fulbright Việt Nam với GPA 3.93. Ảnh: NVCC. |
Bốn năm sau quyết định chuyển ngành, Nguyễn Phương Linh tốt nghiệp trường Đại học Fulbright Việt Nam với GPA 3.93/4 và nhận nhiều học bổng sau đại học ngành Toán từ các trường đại học tại Mỹ như Đại học Oklahoma State và Đại học Miami. Nhưng điều giá trị nhất với nữ sinh không phải những thành tích học thuật, mà là việc tìm được lĩnh vực thực sự muốn gắn bó lâu dài.
Hành trình ấy cũng giúp Linh nhìn nhận khác về Toán học. Nếu trước đây, cô xem Toán là công cụ hỗ trợ cho Kinh tế, càng học sâu, cô càng nhận ra nó chính là nền tảng của nhiều lĩnh vực đang định hình tương lai.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ và đổi mới sáng tạo, Toán học được xem là một trong những ngành khoa học cơ bản giữ vai trò quan trọng. Phương Linh nhận thấy nhiều người vẫn cho rằng Toán học là lĩnh vực hàn lâm và xa rời thực tiễn. Tuy nhiên, những công nghệ đang hiện diện trong cuộc sống hàng ngày lại được xây dựng trên nền tảng của các mô hình toán học.
Các hệ thống trí tuệ nhân tạo, thuật toán học máy hay những công cụ phân tích dữ liệu hiện đại đều bắt nguồn từ các bài toán tối ưu hóa, xác suất và thống kê. Đó cũng là lý do ngày càng nhiều sinh viên công nghệ nhận ra tầm quan trọng của việc hiểu sâu về toán học thay vì chỉ sử dụng các công cụ có sẵn.
Trong quá trình học, Linh nhận thấy bản thân từng nhiều lần sử dụng các mô hình kinh tế hay học máy mà chưa thực sự hiểu điều gì khiến chúng hoạt động hiệu quả. Cảm giác đó thôi thúc cô tìm đến Toán học để nhìn thấy bức tranh toàn cảnh hơn.
Môi trường đào tạo liên ngành tại Fulbright giúp nữ sinh có cơ hội trải nghiệm cả Kinh tế, Toán học, Kinh tế lượng và Học máy. Nhờ vậy, cô không tiếp cận kiến thức theo hướng tách biệt mà luôn nhìn thấy sự kết nối giữa các lĩnh vực.
Ví dụ, khi học về định giá tài sản tài chính, cô nhận ra vai trò của xác suất và thống kê. Khi tìm hiểu các mô hình học máy, cô hiểu sâu hơn về những nguyên lý toán học phía sau các thuật toán. Việc liên tục nhìn thấy ứng dụng thực tế giúp hành trình học tập trở nên có ý nghĩa hơn.
Cũng từ đó, Linh dần thay đổi cách nhìn về việc học. Thay vì ghi nhớ công thức để giải bài tập, cô muốn hiểu vì sao công thức đó tồn tại và nó có thể được sử dụng để giải quyết vấn đề gì trong thực tế.
Sự thay đổi ấy không chỉ giúp cô tìm thấy đam mê với Toán học mà còn định hình mục tiêu dài hạn. Thay vì lựa chọn một công việc mang lại thu nhập cao ngay sau khi tốt nghiệp, Linh quyết định tiếp tục theo đuổi nghiên cứu và con đường học thuật.
Trong thời đại AI, đi đúng quan trọng hơn đi nhanh
Hành trình từ Kinh tế sang Toán ứng dụng của Phương Linh diễn ra trong bối cảnh gen Z bước vào một thị trường lao động nhiều biến động. Nếu trước đây, việc chọn ngành học thường gắn với một lộ trình nghề nghiệp tương đối rõ ràng, ngày nay, sự phát triển của AI và công nghệ đang khiến nhiều dự báo về việc làm thay đổi nhanh chóng.
Những thay đổi đó cũng tác động đến cách người trẻ và gia đình nhìn nhận về câu chuyện chọn ngành, chọn nghề. Theo Báo cáo Giáo dục 2024 của BritCham và Decision Lab, phụ huynh Việt Nam ngày càng ưu tiên những ngành học gắn với sự ổn định việc làm khi định hướng cho con. Trong bối cảnh thị trường lao động liên tục biến động, đây được xem là lựa chọn mang tính an toàn.
Tuy nhiên, khái niệm "an toàn" cũng đang thay đổi. Một ngành nghề được đánh giá là ổn định cách đây 10-15 năm chưa chắc còn giữ nguyên vị thế trong tương lai khi AI và tự động hóa đang tái định hình nhiều lĩnh vực việc làm. Điều này khiến không ít người trẻ đứng trước áp lực phải đưa ra lựa chọn đúng cho một tương lai chưa thể dự đoán.
 |
| Phương Linh (áo đỏ) cùng nhóm sinh viên trường Đại học Fulbright Việt Nam. Ảnh: NVCC. |
Phương Linh cũng từng trải qua cảm giác đó. Sau khi chuyển ngành, có thời điểm cô cảm thấy mình đi chậm hơn bạn bè khi vẫn đang thử nghiệm và tìm kiếm lĩnh vực thực sự phù hợp với bản thân. Nhưng chính quá trình khám phá nhiều lĩnh vực khác nhau giúp nữ sinh nhận ra rằng tốc độ không phải yếu tố quyết định.
"Đi nhanh không quan trọng bằng đi đúng", Linh chia sẻ.
Nhìn lại chặng đường đã qua, nữ sinh cho rằng việc chưa tìm được ngành học phù hợp ngay từ đầu không đồng nghĩa với thất bại. Những trải nghiệm ở lĩnh vực cũ vẫn trở thành nền tảng cho hành trình tiếp theo. Kiến thức kinh tế giúp cô hiểu rõ hơn các bài toán ứng dụng, trong khi việc tiếp xúc với nhiều lĩnh vực khác nhau góp phần hình thành tư duy liên ngành - năng lực ngày càng được coi trọng trong thời đại công nghệ.
Từ góc nhìn của một sinh viên Toán học, Linh không cho rằng AI sẽ thay thế hoàn toàn con người. Theo cô, AI có thể xử lý và tổng hợp lượng lớn thông tin dựa trên dữ liệu sẵn có, nhưng khả năng đặt ra những câu hỏi mới, tư duy độc lập và nhìn nhận vấn đề từ những góc độ chưa từng xuất hiện vẫn là lợi thế của con người.
Sau nhiều lần thay đổi định hướng, bài học mà Phương Linh rút ra cho bản thân là luôn mở lòng với những trải nghiệm mới và không ngại thử sức ở những lĩnh vực khác nhau. Chính quá trình đó giúp nữ sinh hiểu rõ hơn năng lực, sở thích và con đường phù hợp với mình.
Vì vậy, thay vì lo lắng về việc bị thay thế, người trẻ cần tập trung xây dựng năng lực học tập lâu dài. Nữ sinh tin rằng kỹ năng quan trọng nhất không nằm ở một chuyên môn cụ thể mà là khả năng tự học. Theo đó, sinh viên cần biết tiếp cận một lĩnh vực mới từ đâu, kết nối những kiến thức đã có như thế nào và tự tìm lời giải khi đối mặt với những vấn đề chưa có đáp án sẵn.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
