Trùng vây nguy hiểm trên 'tử địa' Hormuz, mở lại kiểu gì?

Hàng trăm tàu chở dầu đang mắc kẹt ở hai đầu eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng huyết mạch của thế giới - sau khi Iran áp đặt lệnh phong tỏa nhằm đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel.

Giá dầu tăng vọt kéo theo những cú sốc lan rộng tới kinh tế toàn cầu, buộc Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ mở lại tuyến hàng hải này “bằng cách này hay cách khác”.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo nhiệm vụ này không đơn giản. Nếu không đạt được thỏa thuận với Tehran, hoặc không chấp nhận một chiến dịch quân sự kéo dài, rủi ro cao, việc khôi phục hoàn toàn lưu thông qua Hormuz gần như là bài toán không có lời giải nhanh.

Bài toán khó nếu muốn đi qua Hormuz

Theo New York Times, Hormuz là một trong những eo biển hẹp và nông bậc nhất thế giới, buộc các tàu chở dầu khổng lồ phải di chuyển sát bờ biển Iran chỉ trong phạm vi vài km. Địa hình ven bờ lại là các dãy núi hiểm trở, dày đặc vách đá, hang động và hệ thống đường hầm tự nhiên - điều kiện lý tưởng cho các chiến thuật chiến tranh phi đối xứng.

Tàu chở nhiên liệu qua eo biển Hormuz. Ảnh: Bloomberg.

Bàn về tình hình chiến sự hiện tại, bà Caitlin Talmadge, giáo sư tại Viện Công nghệ Massachusetts (Mỹ), nhận định Iran đã tính toán rất kỹ cách tận dụng địa lý để phục vụ lợi ích của mình.

Trong chiến lược này, Tehran không cần đến những hệ thống vũ khí cồng kềnh, thay vào đó là các loại tên lửa, máy bay không người lái và bệ phóng có kích thước nhỏ, cơ động, dễ phân tán.

Chúng có thể được giấu kín trong các khe núi, hang đá hoặc đường hầm, rồi bất ngờ triển khai ở cự ly gần dọc theo bờ biển. Chính khoảng cách áp sát này khiến mọi phản ứng phòng thủ trở nên rất khó khăn.

Chung quan điểm, bà Jennifer Parker, cựu sĩ quan hải quân, hiện làm việc tại trường An ninh Quốc gia thuộc Đại học Quốc gia Australia, cho rằng khoảng cách giữa Iran và tuyến hàng hải quá gần, đó là điều khiến bài toán trở nên phức tạp.

Trong thực tế, tàu chở dầu khi đi qua Hormuz gần như không có vùng đệm an toàn. Khi bị tấn công, thời gian từ lúc phát hiện đến khi phải phản ứng chỉ tính bằng phút.

“Bạn có rất ít thời gian kể từ khi phát hiện mục tiêu. Việc đánh chặn tên lửa hoặc UAV có thể chỉ diễn ra trong vài phút", bà Parker nói với New York Times.

Không chỉ vậy, mối đe dọa còn đến từ chính sự vô hình của hệ thống hỏa lực Iran. Dù Mỹ và Israel đã tiến hành hàng nghìn cuộc tấn công vào các mục tiêu quân sự, năng lực gây nguy hiểm của Tehran vẫn chưa bị triệt tiêu.

Theo giới phân tích, vấn đề nằm ở chỗ không ai có thể xác định chính xác toàn bộ các điểm triển khai vũ khí. Hệ thống này phân tán, cơ động và liên tục thay đổi vị trí.

“Họ có rất nhiều nơi để đặt bệ phóng tên lửa, và vì chúng có thể di chuyển, việc phát hiện và tiêu diệt sẽ rất khó”, ông Mark F. Cancian, cố vấn tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, nhận định.

Kịch bản rủi ro và tốn kém

Trước áp lực phải khơi thông tuyến vận tải chiến lược, Washington đang cân nhắc nhiều phương án, trong đó kịch bản chủ đạo vẫn là sử dụng sức mạnh quân sự.

Một trong những giải pháp được nhắc đến là triển khai lực lượng hải quân hộ tống các tàu thương mại đi qua eo biển. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đây sẽ là một chiến dịch rất phức tạp và tốn kém.

“Kịch bản này đòi hỏi tàu chiến hộ tống, lực lượng rà phá thủy lôi, cùng với máy bay yểm trợ trên không để đánh chặn UAV và tấn công các mục tiêu trên bờ”, ông Cancian phân tích.

Vị trí lính thủy đánh bộ Mỹ có thể tập trung tấn công, theo nhận định của các chuyên gia. Đồ họa: New York Times.

Song, ngay cả khi triển khai đầy đủ các lớp bảo vệ, rủi ro vẫn rất lớn. Các tàu khu trục - vốn được thiết kế cho những môi trường tác chiến khác - lại không phù hợp với kiểu “cận chiến” trong không gian hẹp như trên eo biển Hormuz.

“Hệ thống phòng thủ của tàu khu trục không tối ưu cho các cuộc đối đầu ở cự ly gần trong eo biển. Mọi bộ phận của tàu đều có thể trở thành điểm yếu”, GS Khoa học chính trị Eugene Gholz tại Đại học Notre Dame phân tích.

Tuy nhiên, trong số các mối đe dọa, thủy lôi được đánh giá là nguy hiểm nhất. Ông Jonathan Schroden, chuyên gia về chiến tranh phi quy ước tại CNA, nói rằng nếu xuất hiện nguy cơ về việc rải mìn, toàn bộ cục diện sẽ thay đổi. Không hải quân nào sẵn sàng đưa tàu chiến chủ lực vào vùng biển có thể đã hoặc đang bị rải thủy lôi.

Theo các chuyên gia, hoạt động rà phá thủy lôi thường kéo dài nhiều tuần, đồng thời đẩy lực lượng tham gia vào tình thế rủi ro trực tiếp. Các đội rà phá di chuyển chậm, dễ trở thành mục tiêu, vì vậy cần được bảo vệ nghiêm ngặt, bao gồm cả yểm trợ từ trên không.

Eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters

Không dừng lại ở đó, kịch bản đưa lực lượng Thủy quân lục chiến tham gia các hoạt động trên bộ cũng được tính đến nhằm thực hiện các cuộc đột kích hoặc thiết lập hệ thống phòng không bảo vệ đoàn tàu. Tuy nhiên, trước quy mô lực lượng của Iran, các chuyên gia cho rằng Mỹ khó có thể mở rộng chiến dịch trên đất liền. Ngay cả phương án này cũng tiềm ẩn rủi ro lớn về thương vong.

“Nếu lực lượng trên bộ bị tiêu diệt hoặc bị bắt, cục diện sẽ thay đổi hoàn toàn”, bà Parker cảnh báo.

Một điều khác cần lưu ý là yếu tố quyết định không nằm hoàn toàn ở năng lực quân sự, mà ở niềm tin của thị trường. Hiện, gần 500 tàu chở dầu đang neo đậu tại Vịnh Ba Tư nhưng không dám đi qua Hormuz. Để khôi phục dòng chảy, các chủ tàu và công ty bảo hiểm phải tin rằng rủi ro đã giảm xuống mức chấp nhận được.

Tuy nhiên, ngay cả khi có lực lượng hộ tống, quân đội cũng chỉ có thể bảo vệ một số lượng tàu hạn chế tại mỗi thời điểm. Trước khi xung đột xảy ra, khoảng 80 tàu dầu và khí đốt đi qua eo biển mỗi ngày - con số vượt xa khả năng bảo vệ liên tục.

“Điều quan trọng là phải trấn an các công ty vận tải và thị trường bảo hiểm”, ông Kevin Rowlands, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Dịch vụ Hoàng gia Anh, cho biết.

Ngoài ra, việc duy trì các đoàn hộ tống quy mô lớn cũng khiến Mỹ phải phân tán lực lượng, ảnh hưởng đến các chiến dịch quân sự khác trong khu vực.

Ngay cả khi vượt qua Hormuz, các tàu vẫn chưa thực sự an toàn. Iran đã mở rộng phạm vi tấn công sang cả Vịnh Oman, buộc lực lượng hộ tống phải kéo dài nhiệm vụ bảo vệ trên quãng đường lớn hơn.

Trong bối cảnh đó, giới chuyên gia đồng thuận rằng giải pháp quân sự, nếu có, cũng chỉ mang tính tạm thời.

“Chừng nào vẫn còn mối đe dọa từ Iran, lưu thông qua eo biển vẫn sẽ bị ảnh hưởng. Để mọi thứ trở lại bình thường, cần một giải pháp ngoại giao và chính trị", GS Caitlin Talmadge nhấn mạnh.

Cái giá cho chiến lược cưỡng ép của ông Trump Khơi mào xung đột với các quốc gia đã trở thành công cụ chính để ông Trump theo đuổi các mục tiêu đối nội và đối ngoại trong nhiệm kỳ thứ hai đầy biến động. 39:2354 hôm qua