|
|
Ảnh: The Odyssey Movie/X. |
Trong bài viết đăng trên The London Review of Book, nhà nghiên cứu Emily Wilson đã viết về phim The Odyssey rằng bà sẽ “cảm thấy xấu hổ nếu mình là người viết bất kỳ phần nào của kịch bản này”.
Bài phê bình dài hơn 4.000 chữ của Wilson về bản chuyển thể điện ảnh của Christopher Nolan đã châm ngòi cho một cuộc tranh luận sôi nổi về tính trung thành với giá trị văn học của nguyên tác.
Điều đáng nói là Christopher Nolan từng nhắc đến bản dịch Odyssey của Wilson như một trong những nguồn cảm hứng cho tác phẩm. Về phía Wilson, sau khi xem bộ phim, bà cho rằng bản chuyển thể của Nolan đã đánh mất nhiều yếu tố từng làm nên sự vĩ đại của trường ca Odyssey.
“Kịch bản tệ hại”?
“Bộ phim không đưa ra được bất kỳ góc nhìn thuyết phục nào về thời gian, ký ức, lịch sử, chiến tranh, hay về mối tương quan giữa cuộc trở về vinh quang với cuộc đời của gia đình, kẻ thù, đồng đội, bạn bè và những người xung quanh Odysseus”, Wilson viết.
Bà tiếp: “Nó thiếu chiều sâu tâm lý, xúc cảm, chính trị và đạo đức. Cấu trúc tự sự sa đà vào những mánh lới hình thức. Phần kịch bản thì tệ hại”.
 |
| Ảnh: Lauren Chineme/W.W. Norton & Company |
Theo Wilson, bộ phim quá chú trọng hình thức mà xem nhẹ chiều sâu câu chuyện. Bà cho rằng Odyssey của Nolan là một màn trình diễn nghe nhìn phù hợp với mọi lứa tuổi, “giống như một màn bắn pháo hoa hoành tráng vào dịp Quốc khánh” và “cũng chỉ có chừng ấy chiều sâu về tự sự lẫn cảm xúc”.
Wilson cũng có góc nhìn kém thiện cảm về lựa chọn diễn viên của ê-kíp phim. “Phần lớn các diễn viên không phải da trắng - Zendaya, Lupita Nyong’o, Himesh Patel, Corey Antonio Hawkins và Travis Scott - đều đảm nhận những biến thể của mô-típ ‘người bạn da màu của nhân vật chính’, mà vai trò duy nhất trong câu chuyện là hỗ trợ nhân vật chính da trắng”, bà viết.
Tuy nhiên, đến ngày 29/7, Wilson lại phân bua trên mạng xã hội Bluesky về cách bà diễn đạt lời phê bình này, giải thích rằng bà cho rằng tất cả diễn viên da màu trong phim đều rất xuất sắc, nhưng “chưa được khai thác đúng mức (và tại sao Himesh Patel [một diễn viên người Anh gốc Ấn] lại không thể vào vai Odysseus chứ?)”.
Bà cho biết ý phê bình của bà là bộ phim đã lãng phí dàn diễn viên mạnh và rằng những lời lẽ trong bài viết đăng trên The London Review of Book có cách diễn đạt chưa khéo, gây hiểu lầm.
Phản ứng của các học giả khác
Nhiều người đã lên tiếng phản bác những chỉ trích của Wilson và bảo vệ Nolan, trong đó có nhà văn Joyce Carol Oates, chủ nhân Giải Sách Quốc gia Mỹ và là cựu giáo sư nhân văn tại Đại học Princeton.
Oates thẳng thừng chê trách cách Wilson phê bình tác phẩm của Nolan. Bà viết trên X: “Giọng điệu coi thường và thái độ kẻ cả của bà ấy khiến người đọc khó chịu. Thay vì bày tỏ sự bất đồng với cách diễn giải Homer một cách học thuật và tôn trọng đồng nghiệp, người này, vốn hưởng lợi rất nhiều từ bộ phim của Nolan, lại sử dụng thứ ngôn ngữ thô bạo [...] để công kích một người chỉ vì ông ấy có những ý tưởng khác với mình”.
 |
| Emily Wilson cho rằng diễn viên Himesh Patel cũng có thể vào vai Odysseus. Ảnh: Universal Pictures. |
Oates cho biết bà kỳ vọng một dịch giả, người mà theo bà, công việc vốn luôn mang dấu ấn chủ quan trong quá trình diễn giải, sẽ có thái độ khoan dung hơn trước những cách tiếp cận khác biệt.
Quả thật, năm 2017, khi bản dịch Odyssey của Wilson được xuất bản, chính bà cũng đã hứng chịu không ít chỉ trích. Bà từng nhiều lần cho biết bà lựa chọn dịch Odyssey xa rời cách diễn giải mang góc nhìn đậm tính nam vốn được các dịch giả nam đi trước sử dụng đã biến bà thành mục tiêu của nhiều chiến dịch quấy rối trên mạng.
Việc Wilson chê cách diễn giải Odyssey của Nolan khiến nhiều người bất ngờ. Trong một bài bình luận đăng trên Slate, Theo Nash, nhà nghiên cứu từng công bố nhiều công trình về lịch sử văn bản của Odyssey, cho rằng Emily Wilson đã dùng những “lập luận khó hiểu” để “xé nát” bộ phim mới nhất của Christopher Nolan.
Trong bài viết có nhan đề “Tôi là một nhà nghiên cứu Cổ điển. Liệu Emily Wilson và tôi có xem cùng một bộ phim Odyssey không?”. Nash lập luận rằng, cũng như Wilson, Nolan hoàn toàn có quyền đưa ra cách diễn giải nghệ thuật của riêng mình.
“Wilson đương nhiên tỏ ra rất am tường khi bàn về chính tác phẩm gốc mà bà đã dành nhiều năm nghiên cứu và hiểu rõ đến từng chi tiết. Nhưng quá nhiều lần, bà chỉ đơn thuần chỉ trích Nolan vì đã đi chệch khỏi nguyên tác, như thể những lựa chọn của đạo diễn không phải là một hành vi diễn giải riêng. Sự am tường văn bản vốn làm nên chất lượng bản dịch của Wilson lại vắng bóng trong cách bà đọc bộ phim. Bà đang phủ nhận khả năng Nolan có thể mang đến một góc nhìn mới mẻ cho Odyssey”, trích nội dung bài viết.
Một dịch giả khác, Daniel Mendelsohn, giáo sư ngành Nhân văn tại Bard College, người có bản dịch Odyssey do Đại học Chicago xuất bản vào năm ngoái, viết trên The New York Review rằng yếu tố trung thành nhất với nguyên tác trong bộ phim chính là cấu trúc tự sự được đan cài liên tiếp, còn nhân vật anh hùng với nội tâm giằng xé lại có vẻ trùng lặp với các nhân vật chính khác trong thế giới điện ảnh của Christopher Nolan hơn là anh hùng của Homer.
“Dù Nolan đã dành cả đời say mê thiên sử thi này, sau cùng ông vẫn chỉ phóng tác hình tượng người anh hùng của Homer theo hình ảnh của chính mình, đồng thời áp đặt lên những cuộc phiêu lưu của Odysseus những giá trị hoàn toàn xa lạ với thế giới của Homer,” Mendelsohn nhận định.
Đến nay, đạo diễn Christopher Nolan vẫn chưa công khai phản hồi những phê bình của Emily Wilson hay Daniel Mendelsohn.
