TP.HCM tìm liệt sĩ từ kho hồ sơ chiến tranh 2,7 triệu trang ở Mỹ

Toàn cảnh cuộc họp sáng 18/6.

Sáng 18/6, Bộ Tư lệnh TP.HCM có buổi làm việc với đoàn Trung tâm Việt Nam và Văn khố Sam Johnson thuộc Đại học Công nghệ Texas (Mỹ) - nơi công bố đang lưu trữ khoảng 2,7 triệu trang tài liệu đã được số hóa về giai đoạn chiến tranh - nhằm trao đổi về việc khai thác nguồn tư liệu phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn.

Tại buổi làm việc, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TP.HCM, cho biết thành phố đang đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại nhiều khu vực từng diễn ra các trận đánh lớn trong giai đoạn 1968-1975. Tuy nhiên, quá trình xác minh gặp không ít khó khăn do nguồn tư liệu còn hạn chế, nhiều nhân chứng đã lớn tuổi hoặc không còn.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung (bên phải), Chính ủy Bộ Tư lệnh TP.HCM và Đại tá Nguyễn Đình Chuẩn, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh TP.HCM, có mặt trong cuộc họp ngày 18/6.

Theo Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, sau khi nhận được chỉ đạo từ Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 quốc gia), Bộ Tư lệnh TP.HCM đã chủ động liên hệ với các tổ chức, đơn vị lưu trữ tư liệu chiến tranh nhằm tìm kiếm thêm nguồn dữ liệu phục vụ công tác xác minh.

Phát biểu trong cuộc họp, ông Trung bày tỏ mong muốn nhận được sự hỗ trợ trong việc truy xuất hồ sơ từ phía Mỹ, cũng như các nhân chứng là cựu binh Mỹ và Australia từng tham gia chiến tranh tại Việt Nam. Những tài liệu này có thể cung cấp thông tin về vị trí đóng quân, khu vực giao tranh, địa điểm chôn cất ban đầu hoặc các dấu vết liên quan đến liệt sĩ.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung đánh giá nguồn tư liệu từ phía Mỹ mở ra triển vọng mới cho công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Ông khẳng định Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM trân trọng sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế và cam kết phối hợp chặt chẽ trong thời gian tới. Mục tiêu là từng bước làm sáng tỏ thông tin về các trường hợp còn mất tích, đồng thời đưa các liệt sĩ trở về với gia đình và quê hương.

Ông Stephen Maxner cho biết sẵn sàng hợp tác với TP.HCM trong việc trích xuất dữ liệu từ VNCA, phục vụ công tác tìm kiếm liệt sĩ.

Giám đốc Trung tâm Việt Nam và Văn khố Sam Johnson (VNCA) Stephen Maxner khẳng định đơn vị sẵn sàng hỗ trợ TP.HCM trong việc truy tìm và trích xuất dữ liệu từ văn khố trung tâm nhằm tạo thuận lợi trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Phát biểu tham luận, luật sư Tạ Thu Phong, đại diện pháp lý của VNCA, cho biết đơn vị chia kho tài liệu hiện có thành hai nhóm chính là hồ sơ tình báo và hồ sơ chiến trường.

Trong đó, hồ sơ chiến trường chứa nhiều thông tin có giá trị đối với công tác tìm kiếm liệt sĩ như vị trí chôn cất ban đầu, khu vực an táng, danh sách quân nhân mất tích, báo cáo tử trận và các hồ sơ liên quan đến kỷ vật cá nhân. Nhiều tài liệu còn lưu giữ thư tay, giấy khen, giấy tờ tùy thân và các hiện vật từng được thu hồi trên chiến trường.

Theo ông Phong, khoảng 40 nhà nghiên cứu và cộng tác viên đang tham gia rà soát, đối chiếu và phân tích dữ liệu. Kết quả nghiên cứu sẽ được chuyển thành các chỉ dẫn cụ thể để hỗ trợ các địa phương khoanh vùng, xác minh và tổ chức tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Đại diện tổ chức đánh giá việc phối hợp với TP.HCM diễn ra đúng thời điểm. Sau ngày 1/7/2025, địa giới hành chính được mở rộng, công tác tìm kiếm cũng được triển khai trên phạm vi lớn hơn, bao gồm nhiều khu vực thuộc Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây. Đây đều là những địa bàn từng xảy ra nhiều trận đánh ác liệt với số lượng lớn cán bộ, chiến sĩ hy sinh.

Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung đại diện Bộ Tư lệnh TP.HCM tặng quà kỷ niệm cho đoàn Trung tâm Việt Nam và Văn khố Sam Johnson sau buổi làm việc.

Một số hồ sơ đang được các bên đặc biệt quan tâm gồm trận đánh tại khu vực ngã tư Gò Mây (phường Bình Hưng Hòa B cũ, nay là phường Bình Tân, TP.HCM) trong Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, các trận đánh quanh cầu Bình Lợi và nhiều địa điểm khác trên địa bàn TP.HCM.

Trợ lý Giáo sư nghiên cứu Alex Thai Dinh Vo từ VNCA nói thêm phương pháp nghiên cứu hiện nay tập trung vào từng khu vực địa lý cụ thể. Các chuyên gia sẽ đối chiếu mô tả trận đánh, bản đồ quân sự, ảnh hiện trường và báo cáo sau tác chiến để khoanh vùng tìm kiếm. Nhiều hồ sơ còn ghi nhận chi tiết về địa hình, điều kiện chôn cất hoặc vị trí các ngôi mộ tập thể.

Ông Alex cũng lưu ý việc xác minh cần kết hợp khảo sát thực địa và đánh giá thổ nhưỡng, đặc điểm quan trọng là các vị trí đất mềm, địa hình đồng bằng rộng. Một số trường hợp có thể đã được hỏa táng hoặc địa hình thay đổi sau nhiều thập kỷ. Vì vậy, mọi thông tin thu thập đều cần được kiểm chứng trước khi tổ chức tìm kiếm.