Tổng thống Trump: Đây lẽ ra là cuộc tấn công lớn nhất từ Thế chiến II

Tổng thống Donald Trump cho biết cuộc đàm phán mới với Iran sẽ bắt đầu vào chiều thứ Hai. Ảnh: Reuters.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với các phóng viên vào Chủ nhật rằng các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ sẽ tiếp tục vào thứ Hai.

Tuyên bố này được đưa ra sau quyết định của ông Trump vào tối thứ Bảy về việc hoãn không kích Iran để tạo điều kiện tái khởi động các cuộc đàm phán đạt thỏa thuận.

"Đó lẽ ra đã là cuộc tấn công lớn nhất kể từ Thế chiến II", ông Trump phát biểu với báo giới trên chuyên cơ Air Force One ngày 2/8. "Chúng tôi đang xem liệu có thể đạt được thỏa thuận hay không. Tôi không muốn cướp đi mạng sống của con người".

Theo Bloomberg, thị trường phản ứng ngay lập tức sau tuyên bố này: Giá dầu Brent giao tháng 10 giảm tới 7,3% xuống 81,55 USD/thùng trong phiên giao dịch sớm thứ Hai, sau khi giá hợp đồng tương lai từng tăng gần 25% trong tháng 7.

Saudi Arabia tác động để hạ nhiệt căng thẳng

Ông Trump gợi ý một thỏa thuận mở lại Eo biển Hormuz có thể đang đến gần, đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục theo đuổi con đường chấm dứt chương trình hạt nhân của Iran.

Tổng thống Mỹ tiết lộ Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman đã trao đổi với ông vào cuối tuần, bày tỏ mong muốn duy trì đàm phán thay vì tiến hành các cuộc không kích.

"Saudi Arabia cho biết họ ủng hộ giải pháp đạt thỏa thuận hơn là phát động tấn công, bởi không ai lường trước được hậu quả", ông Trump nói. "Ý tôi là làn sóng người tị nạn tràn vào đất nước họ sẽ gây ra thảm họa. Còn nhiều lựa chọn tốt đẹp hơn có thể diễn ra".

Trước đó ngày 2/8, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi thông báo trên Telegram rằng các cuộc đàm phán giữa Iran và Oman đang ở giai đoạn cuối.

Phát biểu trên truyền hình nhà nước Iran, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmail Baghaei cho biết hai quốc gia nằm ở hai bờ eo biển đang thảo luận về một tuyến đường mới, song phạm vi đàm phán không đề cập đến việc đóng hay mở eo biển. Ông Baghaei cáo buộc Mỹ là bên khiến tuyến hàng hải này bị tắc nghẽn.

Hãng thông tấn Fars (Iran) dẫn nguồn tin từ đoàn đàm phán Iran khẳng định hoàn toàn không có bất kỳ thỏa thuận nào về việc mở lại tuyến hàng hải này.

Nguồn tin nhấn mạnh, eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị phong tỏa chừng nào "Mỹ vẫn duy trì các hành động thù địch". Đồng thời, đại diện lực lượng quân sự Iran xác nhận tuyến hàng hải chiến lược này vẫn đóng cửa đối với tất cả các tàu thuyền không có sự phối hợp và chấp thuận từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Tờ Al Jazeera cho rằng cuộc điện đàm giữa Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 2/8 được xem là nỗ lực cuối cùng của Riyadh nhằm duy trì ổn định tại Trung Đông.

"Tôi cho rằng vẫn còn nhiều nghi ngờ về khả năng lệnh ngừng bắn thực sự được thực thi", nhà phân tích Saudi Arabia Abdulaziz Alghashian nhận định. Ông cho rằng Saudi Arabia có thể đang tìm cách ngăn chặn một vòng leo thang trả đũa mới giữa Iran và Mỹ.

Theo ông Alghashian, động thái này cũng nhằm phát đi thông điệp rằng Saudi Arabia mong muốn hạ nhiệt căng thẳng trong khu vực.

"Giới lãnh đạo Saudi Arabia hiểu rằng nguy cơ leo thang vẫn rất lớn, nhưng họ muốn kiềm chế tình hình", ông nói, cho rằng Riyadh muốn duy trì quyền chủ động để bảo đảm an ninh của mình cũng như của toàn khu vực Vùng Vịnh.

Houthi mở thêm mặt trận, tấn công Saudi Arabia

Sau 5 tháng gần như đứng ngoài cuộc chiến, Houthi đã nối lại giao tranh với Saudi Arabia. Nhóm này tuyên bố phong tỏa tàu thuyền của Saudi Arabia trên Biển Đỏ, đồng thời tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở dầu khí của Tập đoàn Aramco, theo Washington Post.

Những người ủng hộ Houthis biểu tình phản đối các biện pháp hạn chế của liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu đối với các khu vực do Houthi kiểm soát. Ảnh: Reuters.

Ảnh vệ tinh cho thấy ít nhất hai cơ sở dầu khí tại Jazan và Yanbu có dấu hiệu bị tấn công. Houthi cũng tuyên bố đã sử dụng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái nhằm vào hai địa điểm này.

Ông Hussain al-Bukhaiti, một nhà bình luận ủng hộ Houthi, cho rằng việc nhắm vào các cơ sở dầu mỏ là chiến lược có chủ đích. "Dầu mỏ chính là huyết mạch của Saudi Arabia. Muốn tạo sức ép lên một đối thủ, cách hiệu quả nhất là tác động trực tiếp vào điểm yếu nhất của họ", ông chia sẻ.

Ông al-Bukhaiti cho rằng căng thẳng sẽ tiếp tục leo thang nếu Saudi Arabia không đáp ứng các yêu cầu của Houthi, bao gồm nới lỏng phong tỏa Yemen, trao đổi tù binh và sử dụng nguồn thu từ dầu mỏ của Yemen để chi trả lương cho công chức.

Trong khi đó, ông Adam Baron, chuyên gia của tổ chức nghiên cứu New America (Mỹ), cảnh báo việc Houthi và Saudi Arabia liên tục thăm dò giới hạn của nhau có thể dẫn đến tính toán sai lầm.

"Khi các bên liên tục thử giới hạn của đối phương, nguy cơ tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát là hoàn toàn có thể xảy ra", ông nhận định.

Bà Nadwa Al-Dawsari, chuyên gia của Viện Trung Đông (Mỹ), cho rằng Houthi không tham chiến ngay từ đầu vì chưa có lợi ích chiến lược. Theo bà, việc lực lượng này can dự vào thời điểm hiện nay là một bước đi có tính toán nhằm gia tăng sức ép, nhưng vẫn chưa mở rộng hoàn toàn mặt trận Biển Đỏ.

Theo bà Al-Dawsari, việc Houthi nhắm mục tiêu có chọn lọc vào Saudi Arabia nhằm tạo sức ép kinh tế và phát tín hiệu răn đe, đồng thời vẫn chừa lại những phương án mạnh mẽ hơn nếu xung đột tiếp tục leo thang hoặc các nỗ lực ngoại giao thất bại.

Trước diễn biến an ninh phức tạp trên Biển Đỏ, Saudi Arabia đã công bố thành lập liên minh phòng thủ đa quốc gia gồm 8 nước ven biển nhằm bảo vệ tuyến hàng hải chiến lược này và Vịnh Aden.

Liên minh quy tụ 3 quốc gia Trung Đông (Saudi Arabia, Jordan, Yemen) cùng 5 quốc gia châu Phi (Ai Cập, Sudan, Djibouti, Eritrea và Somalia). Sáng kiến này được kỳ vọng sẽ ứng phó hiệu quả với các vụ tấn công tàu thương mại vốn kéo dài nhiều tháng qua, hạn chế việc các hãng vận tải phải vòng qua Mũi Hảo Vọng gây phát sinh chi phí và chậm trễ tiến độ giao hàng sang châu Phi, châu Âu.

Tướng Mỹ cảnh báo thiếu tàu chiến bảo vệ Israel

Trong khi đó, trong diễn biến khác, theo Washington Post, Tư lệnh Bộ Chỉ huy châu Âu của Mỹ (EUCOM), tướng Alexus Grynkewich, đã cảnh báo Lầu Năm Góc rằng lực lượng hải quân hiện không còn đủ để tiếp tục bảo vệ Israel trước các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo.

Trong văn bản gửi các quan chức cấp cao của Lầu Năm Góc, ông cho biết nếu không được điều thêm một tàu khu trục, quân đội Mỹ sẽ buộc phải ưu tiên bảo vệ lãnh thổ Mỹ thay vì tiếp tục duy trì năng lực phòng thủ cho Israel.

Tư lệnh Bộ Chỉ huy châu Âu của Mỹ (EUCOM), tướng Alexus Grynkewich. Ảnh: Reuters.

Cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh cuộc chiến với Iran kéo dài nhiều tháng đang làm tiêu hao đáng kể nguồn lực quân sự của Mỹ. Theo các quan chức giấu tên trao đổi với Washington Post, tướng Grynkewich đã gửi văn bản trực tiếp tới lãnh đạo Lầu Năm Góc để đề nghị bổ sung lực lượng.

Một quan chức quốc phòng Mỹ cho biết đây không phải là trường hợp cá biệt, mà là kiểu cảnh báo thường thấy từ các chỉ huy quân sự cấp cao khi nguồn lực và kho vũ khí trở nên hạn chế. Trong bối cảnh nhu cầu tác chiến gia tăng, các bộ tư lệnh thường phải cạnh tranh để được phân bổ thêm lực lượng và trang bị.

Theo Washington Post, nhịp độ tác chiến dồn dập trong cuộc chiến với Iran đã khiến nhiều tàu chiến Mỹ phải hoạt động liên tục và kéo dài thời gian bảo dưỡng, làm gia tăng áp lực đối với hải quân.

Đánh giá trước đó của Lầu Năm Góc cũng cho thấy quân đội Mỹ đang gánh phần lớn nhiệm vụ đánh chặn tên lửa đạn đạo của Iran nhằm vào Israel. Các hệ thống phòng thủ THAAD và tên lửa đánh chặn phóng từ tàu chiến Mỹ được sử dụng thường xuyên hơn nhiều so với các hệ thống phòng không của Israel.

Cùng ngày, phát biểu với Đài Phát thanh Quân đội, Bộ trưởng Eli Cohen khẳng định nội các Israel chưa thảo luận về kế hoạch Gaza trong 72 giờ qua, đồng thời cam kết tiêu diệt mọi lực lượng vũ trang đe dọa.

Trước đó, chính trị gia Palestine Mohammad Dahlan tuyên bố cố vấn Nhà Trắng Jared Kushner đã thuyết phục Israel ngừng không kích Gaza từ ngày 2/8. Tuy nhiên, ông Dahlan đã rút lại phát biểu này khi Israel vẫn tiếp tục các đòn tập kích trong ngày 1/8 và rạng sáng 2/8.