Tổng thống Iran xin lỗi về các vụ trấn áp biểu tình

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian phát biểu ngày 11/2. Ảnh: Reuters.

Ngày 11/2, Iran kỷ niệm 47 năm Cách mạng Hồi giáo năm 1979 trong bối cảnh đầy biến động. Chính quyền Tehran hiện đang đối mặt với "gọng kìm" áp lực: các đe dọa quân sự trực diện từ chính quyền Donald Trump và làn sóng phẫn nộ trong nước sau những cuộc trấn áp biểu tình đẫm máu.

Theo AP, Tổng thống Masoud Pezeshkian đã đưa ra lời xin lỗi hiếm hoi khi thừa nhận chiến dịch trấn áp từ ngày 8/1 đã "gây ra nỗi đau buồn lớn lao" cho đất nước.

“Chúng tôi cảm thấy xấu hổ trước nhân dân và có nghĩa vụ hỗ trợ những người bị tổn hại. Chính phủ không tìm cách đối đầu với người dân”, ông khẳng định. Tuy nhiên, song song với nỗ lực xoa dịu này, ông vẫn lên án mạnh mẽ “sự tuyên truyền của phương Tây” mà ông cho là tác nhân kích động bất ổn.

Tại buổi lễ, Tổng thống Pezeshkian kêu gọi người dân Iran đoàn kết để đối phó với "những âm mưu từ các cường quốc đế quốc".

Ông nhấn mạnh: “Chúng ta đang sát cánh cùng nhau để chống lại mọi âm mưu nhắm vào quốc gia". Nhà lãnh đạo Iran cũng cho rằng chính sự gắn kết của toàn dân là yếu tố “gây ra nỗi lo sợ cho kẻ thù”, đồng thời kêu gọi người dân tiếp tục duy trì tinh thần đoàn kết này trong tương lai.

Trên phương diện quốc tế, ông Pezeshkian quả quyết Iran không theo đuổi vũ khí hạt nhân và sẵn sàng chấp nhận kiểm chứng. Thế nhưng, tuyên bố này vấp phải sự hoài nghi lớn khi IAEA xác nhận đã bị ngăn cản thanh sát kho dự trữ hạt nhân của nước này suốt nhiều tháng qua.

Chỉ trích "bức tường ngờ vực" mà Mỹ và châu Âu đã tạo ra, Tổng thống Iran dù vậy vẫn để ngỏ cánh cửa ngoại giao vì sự ổn định khu vực.

Củng cố cho lập trường này, Ngoại trưởng Abbas Araghchi trong cuộc phỏng vấn với RT ngày 10/2 nhấn mạnh: Iran vẫn cam kết với giải pháp ngoại giao, nhưng đồng thời đã chuẩn bị sẵn sàng cho mọi kịch bản xung đột tái diễn.

Sẵn sàng cho mọi kịch bản

“Chúng tôi vẫn chưa thể hoàn toàn tin tưởng người Mỹ. Tháng 6 năm ngoái, chúng tôi đang ở giữa quá trình đàm phán thì họ quyết định tấn công Iran. Đó là một trải nghiệm rất tồi tệ đối với chúng tôi”, ông Araghchi nói.

Ngoại trưởng Iran khẳng định chương trình làm giàu uranium của nước này hoàn toàn mang mục đích hòa bình và thể hiện quyền chủ quyền của Iran. Theo ông, mức độ làm giàu phụ thuộc vào nhu cầu dân sự, trong đó các nhà máy điện hạt nhân chỉ cần uranium làm giàu dưới 5%.

Trong khi đó, Lò phản ứng Nghiên cứu Tehran sử dụng uranium làm giàu ở mức 20% để sản xuất đồng vị phóng xạ phục vụ điều trị ung thư.

“Những con số không phải là điều quan trọng… Điều quan trọng là bản chất hòa bình của việc làm giàu uranium”, ông Araghchi khẳng định. Ông cho biết Iran sẵn sàng đưa ra các bảo đảm rằng nước này sẽ không theo đuổi vũ khí hạt nhân, đồng thời khẳng định những bảo đảm đó là “khả thi và có thể đạt được” nếu hai bên cùng có thiện chí.

Tuy nhiên, người đứng đầu ngành ngoại giao Iran loại trừ khả năng đàm phán về chương trình tên lửa đạn đạo hay mối quan hệ của Tehran với các lực lượng vũ trang trong khu vực. “Chúng tôi chỉ đàm phán với Mỹ về chương trình hạt nhân”, ông Araghchi khẳng định, đồng thời nhấn mạnh các yêu cầu khác là không thể chấp nhận.

Ngoại trưởng Araghchi cũng cho biết Iran đã sẵn sàng cho đối đầu nếu con đường ngoại giao thất bại: “Chúng tôi sẵn sàng cho một giải pháp ngoại giao, cũng như sẵn sàng tự vệ trước bất kỳ hành động quân sự nào”.

Ông Araghchi cho biết năng lực quân sự của Iran đã được cải thiện cả kể từ các đợt không kích của Israel và Mỹ hồi năm ngoái.

Ông Araghchi cũng chỉ trích Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, gọi ông này là “kẻ hiếu chiến” khi nhiều lần tìm cách kéo Washington vào xung đột lớn hơn với Iran. Ngoại trưởng Iran cảnh báo, nếu bị tấn công lần nữa, Tehran sẽ nhắm vào các tài sản và căn cứ của Mỹ trên khắp khu vực.

Dù căng thẳng leo thang, ông Araghchi cho biết các cuộc tiếp xúc gần đây với phía Mỹ cho thấy Washington cũng không mong muốn chiến tranh. “Nếu họ nghiêm túc, chúng tôi cũng nghiêm túc”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm hiện nay thuộc về Mỹ trong việc đưa ra các bảo đảm rằng hoạt động đàm phán sẽ không song hành với động thái quân sự.

“Chúng tôi đã rút ra bài học từ cả xung đột lẫn ngoại giao. Giờ đây, Iran đã sẵn sàng cho cả hai”, Ngoại trưởng Iran kết luận.

Nguy cơ xung đột bất chấp đàm phán

RT nhận định các cuộc tiếp xúc giữa Tehran và Washington những ngày gần đây đã mở ra cơ hội ngoại giao hiếm hoi giữa hai nước, nhưng dư địa cho hoạt động đối ngoại khá hẹp và đầy rủi ro khi những khác biệt chiến lược cốt lõi vẫn chưa được thu hẹp.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi gặp Ngoại trưởng Oman Sayyid Badr Albusaidi tại Muscat (Oman) ngày 6/2. Ảnh: Reuters.

Vòng đàm phán gián tiếp đầu tiên tại Muscat (Oman), với vai trò trung gian của Oman, không mang lại đột phá rõ rệt, nhưng lại xuất hiện thứ ngôn ngữ thận trọng, “giữ thể diện” cho cả hai phía. Đây là dấu hiệu cho thấy một điều quan trọng: Hai bên đều muốn tiếp tục đối thoại.

Đối thoại được nối lại đưa lại hy vọng về khả năng đạt được thỏa hiệp. Iran đã công khai đề cập khả năng hạ mức làm giàu uranium nếu các biện pháp trừng phạt tài chính được dỡ bỏ. Đây là tín hiệu rất có ý nghĩa vì chạm tới thông số kỹ thuật nhạy cảm nhất của hồ sơ hạt nhân.

Tuy nhiên, hy vọng không đồng nghĩa với thực tế. Hai bên vẫn xuất phát từ những lập trường rất xa nhau, và khoảng cách giữa hai bên nằm ở chính cách mỗi bên hiểu về mục tiêu của đàm phán.

Washington phát tín hiệu muốn mở rộng chương trình nghị sự vượt ra ngoài vấn đề hạt nhân, bao gồm cả vấn đề về kho tên lửa của Iran, các mối quan hệ của Iran với những lực lượng vũ trang trong khu vực, thậm chí cả cách thức quản trị trong nước.

Ngược lại, Tehran kiên quyết cho rằng hoạt động đối thoại này chỉ giới hạn trong vấn đề hạt nhân, đồng thời coi mọi nỗ lực mở rộng nội dung đàm phán là cách biến ngoại giao thành công cụ gây sức ép chiến lược đối với chính trị nội bộ của Iran.

Đây không phải khác biệt về mức độ ưu tiên, mà là hai khuôn khổ đàm phán không tương thích. Khi khuôn khổ va chạm nhau, nguy cơ đàm phán sụp đổ có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Diễn biến trong năm 2025 đã cho thấy đàm phán có thể mong manh đến mức nào. Mùa hè năm 2025, sau cuộc không kích của Israel và Mỹ vào Iran, các kênh trung gian vẫn tồn tại nhưng không gian đối thoại thu hẹp nghiêm trọng.

Iran gửi thông điệp tới các bên trung gian rằng nước này sẽ không đàm phán khi đang bị tấn công, và chỉ cân nhắc đối thoại trở lại sau khi đã đáp trả.

Những gì đã xảy ra trong năm 2025 cho thấy đó không phải logic của sự thỏa hiệp. Khi sự răn đe chiếm ưu thế, ngoại giao trở thành yếu tố phụ, thay vì là công cụ dẫn dắt.

Tiền lệ đó đặc biệt quan trọng khi các cuộc đàm phán hiện nay diễn ra trong bối cảnh tín hiệu quân sự gia tăng. Mỹ đang tăng cường hiện diện quân sự tại khu vực, đi kèm những cảnh báo công khai. Ngoại trưởng Iran cũng đã tuyên bố công khai rằng nếu Mỹ tấn công, Tehran sẽ nhắm vào các căn cứ Mỹ ở Trung Đông.

Những tuyên bố này đều nhằm mục đích răn đe, đồng thời khiến dư địa ngoại giao để thỏa hiệp bị thu hẹp, bởi bất kỳ nhượng bộ nào cũng có thể bị diễn giải là yếu thế.

“Tam giác” khó gỡ

Giới phân tích tại Israel từ lâu đã coi thỏa hiệp Mỹ - Iran là mối đe dọa chiến lược, đặc biệt nếu Iran vẫn giữ được năng lực quân sự để có thể mở rộng trong tương lai.

Quốc kỳ Mỹ, Israel và Iran. Ảnh: Reuters.

Những ngày gần đây, truyền thông Israel đưa tin Tel Aviv đã cảnh báo Washington rằng Israel có thể hành động đơn phương nếu Iran vượt qua “lằn ranh đỏ” liên quan đến tên lửa đạn đạo.

Dù đây có thể chỉ là thông điệp nhằm gây sức ép lên lập trường đàm phán của Mỹ, nó vẫn khiến tiến trình ngoại giao vốn mong manh trở nên căng thẳng hơn, khi mọi bước đi đều phải tính đến khả năng hành động quân sự đơn phương của Israel.

Từ góc nhìn Tehran, yếu tố Israel cũng là then chốt. Tehran đã chỉ ra sự “bất đối xứng” khi bị yêu cầu hạn chế năng lực răn đe trong lúc phải đối mặt với một đối thủ mà họ xem là vượt trội về năng lực quân sự ở nhiều lĩnh vực.

Trong khi đó, Washington sẽ cân nhắc tới lợi ích của Israel vì quan hệ đồng minh lẫn những lo ngại về rủi ro leo thang trong khu vực. Thế “tam giác” này khiến thỏa hiệp càng khó đạt được.

Vì vậy, đàm phán gián tiếp có thể hữu ích để thăm dò ý định, nhưng cũng khiến các bên dễ “nói lệch nhau”, mỗi bên đều tự nhận đã đưa ra đề xuất hợp lý rồi đổ lỗi cho trung gian hoặc đối phương khi đàm phán bế tắc.

Kịch bản nguy hiểm nhất là khi hội tụ của các tính toán khiến “leo thang” trở nên hợp lý hơn là “xuống thang”.

Israel có thể cho rằng thời gian đứng về phía Iran và hành động sớm là lựa chọn hợp lý. Iran có thể tin rằng nhượng bộ chỉ mời gọi thêm áp lực, nên phản kháng là hợp lý. Mỹ có thể cho rằng cần thể hiện sự cứng rắn để vừa đạt thỏa thuận hạt nhân, vừa răn đe quân sự; trong khi đó, Tehran nhìn nhận đây là đòn để can thiệp chính trị nội bộ.

Trong bối cảnh đó, tiến trình ngoại giao sẽ tồn tại trên giấy tờ, trong khi động thái chính trị - quân sự trượt dần về phía đối đầu.

Sau cùng, RT nhận định hoạt động đàm phán hiện tại là cơ hội thực sự, nhưng đang bị bao quanh bởi những “lưỡi dao sắc”.