Những đồn điền màu mỡ với đất mùn tơi xốp phù hợp để cây cà phê phát triển. Ảnh minh họa: V.S.

Thổ nhưỡng và khí hậu là những nền tảng quan trọng đối với việc trồng cà phê. Cà phê được trồng ở nhiều quốc gia với điều kiện thổ nhưỡng đa dạng. Ở châu Phi, nơi cây cà phê là loài bản địa, đất trồng ở phía bờ Tây chủ yếu bao gồm đất sét đỏ với lớp đất dưới là đất cát cứng, còn ở bờ Đông, thành phần chủ yếu của đất trồng là đất mùn đen.

Ở Ả Rập, nơi mà cà phê là giống ngoại lai và cũng là nơi sản xuất ra thứ cà phê ngon nhất, đất dùng để trồng trọt là loại hoàn toàn nhân tạo, trong khi ở Ấn Độ, cây cà phê được trồng thành công trên năm loại đất khác nhau, từ đất sét nâu tới đất tơi xốp trong rừng rậm.

Thổ nhưỡng của Ceylon là một thứ đất màu mỡ, sẫm màu, hơi bở, trộn lẫn với đá và sỏi nhỏ. Ngược lại, trên đảo Java, nơi sản xuất được một vài loại cà phê hảo hạng nhất, đất trồng chủ yếu bao gồm đất mùn đen do lá rụng phân hủy tạo thành, trộn với cát mịn và sỏi nhỏ.

Ở những nước trồng cà phê trọng điểm trên lục địa châu Mỹ, những vụ cà phê tốt nhất thường được trồng trên đất mùn đen màu mỡ, có lớp đất dưới rất cứng nên không cày được.

Ngoại lệ duy nhất là Brazil, tại đó, đất trồng có sự thay đổi rất lớn, đất sét đỏ terra rocha là thành phần chủ yếu tạo nên lớp trên và lớp dưới của tầng đất cái. Tuy nhiên, thứ thổ nhưỡng thích hợp nhất để trồng cà phê là loại dành cho cây gỗ mềm, được tìm thấy trên các sống núi chứa thạch anh chất lượng cao.

Nơi có đất màu nâu thẫm trộn với sỏi, có những tảng đá granite rải rác đây đó, cũng như nơi có đất đen, tơi xốp và nhiều rễ, màu mỡ và do đó rất tốt cho cà phê, vốn là cây có sức chống chịu tốt và không hề khó tính về mặt này. Loại đất này thường có khoảng 5% khối lượng là vật chất hữu cơ và các chất khác tương tự phân bón.

Xem xét từ góc độ nhà phân tích, đất trồng cà phê bao gồm một phần hữu cơ mà khi cho vào lửa sẽ bị đốt cháy và phần vô cơ hoặc khoáng chất không bị đốt cháy.

Người trồng cây đã biết rõ thành phần của loại đầu tiên, nó được tạo thành bởi xác động vật, côn trùng hay các loại sinh vật li ti nhìn thấy hoặc không nhìn thấy được, từ phân động vật, chim chóc, sâu bướm và giun, tới rễ cây, cành và lá trong lớp phủ thực vật bị phân hủy.

Phần vô cơ có thành phần là cát, đất sét, magnesi carbonat trong đá vôi và các oxit của natri, mangan và kali cabonat, bao gồm axit cacbonic, axit sulphuric và axit phosphoric. Khi một hoặc một vài thành phần tự nhiên đó chiếm tỷ lệ vượt trội, tùy trường hợp mà nó sẽ khiến đất trồng cho năng suất cao hoặc thấp hơn. Nếu các loài cây nhất định đòi hỏi phải có một hoặc một vài chất nêu trên thì trong đất trồng phải có những chất này thì mới phù hợp với loài cây đó.

Loại đất trồng màu mỡ cho cà phê thường có khoảng 5% hoặc 1/20 trọng lượng là chất hữu cơ kết hợp với các chất tương tự phân bón khác. Nhưng cụ thể, loại thổ nhưỡng nào là tốt nhất cho cà phê thì các chuyên gia và tổ chức đầu ngành lại có ý kiến khác nhau.

Thế nên, có thể rút ra một nguyên tắc chung chung như sau: Loại đất màu mỡ nhất là tốt nhất, bất kể nó có màu gì, bất kể đó là phù sa thung lũng ở Ả Rập, đất mùn núi lửa ở Java, đất rừng nhiệt đới ở Ấn Độ và Ceylon hay là đất đỏ màu mỡ ở Brazil.

Đất càng sâu, càng tơi xốp và càng màu mỡ thì càng tốt, bất kể loại đất đó là gì, miễn là ta kiểm tra xem trong đất có axit photphoric và kali cabonat hay không. Kali cabonat được tìm thấy rất nhiều ở nơi một khu rừng lớn bị đốn hạ hay đồng cỏ bị đốt vì nó cũng có những đặc tính cần thiết để trồng cà phê.