Cuộc đua bán dẫn, AI và quyền lực Mỹ - Trung

Trong nhiều năm qua, cạnh tranh Mỹ - Trung ngày càng mở rộng từ thương mại sang các lĩnh vực công nghệ và quyền lực toàn cầu.

Không còn là những đòn thuế quan qua lại

Từ bán dẫn, AI cho tới chuỗi cung ứng, khoáng sản chiến lược hay hệ thống thanh toán quốc tế, hàng loạt vấn đề cho thấy cuộc đối đầu giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đã vượt xa phạm vi của một “thương chiến” thông thường.

Sách Thương chiến: Khởi đầu một cục diện bất định. Ảnh: HT.

Đó cũng là chủ đề trung tâm của cuốn Thương chiến: Khởi đầu một cục diện bất định của Phạm Sỹ Thành.

Thay vì tiếp cận theo hướng cập nhật diễn biến ngắn hạn, cuốn sách tập trung lý giải logic vận hành của cạnh tranh Mỹ - Trung.

Tác giả cho rằng đây không còn là những đòn thuế quan qua lại, mà là cuộc cạnh tranh về quyền lực, công nghệ, tài chính.

Từ góc nhìn đó, cuốn sách lý giải vì sao Mỹ chuyển từ chiến lược “can dự” sang “cạnh tranh chiến lược toàn diện” với Trung Quốc. Đồng thời, tác giả cũng phân tích cách Trung Quốc học hỏi, mô phỏng rồi phản công bằng việc xây dựng năng lực tự chủ công nghệ, chống cưỡng chế và tái cấu trúc vị thế trong hệ thống toàn cầu.

Một trong những điểm đáng chú ý của cuốn sách là cách hệ thống hóa toàn bộ cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung dưới một khung phân tích thống nhất. Theo tác giả, các vấn đề như cấm vận bán dẫn, kiểm soát AI, dịch chuyển chuỗi cung ứng, cạnh tranh đồng USD, thanh toán xuyên biên giới hay cuộc đua khoáng sản chiến lược không phải những sự kiện tách rời. Tất cả được đặt trong một bức tranh lớn hơn về cuộc đua vị thế trên trường quốc tế.

Cuốn sách tập trung lý giải cách một cường quốc thực thi quyền lực và tạo ra ảnh hưởng quốc tế. Từ cách tiếp cận đó, tác giả không chỉ phân tích cạnh tranh giữa các siêu cường, mà còn đặt ra câu hỏi về vị trí của các nền kinh tế tầm trung trong một thế giới đang thay đổi luật chơi.

Cuộc chiến AI giữa Mỹ và Trung Quốc là cuộc đối đầu giữa "sức mạnh tuyệt đối" và "tốc độ ứng dụng". Ảnh: Fasterplease.

Tác động của thương chiến tới các nền kinh tế khác

Một nội dung đáng chú ý khác của cuốn sách là việc các siêu cường bước vào giai đoạn cạnh tranh dài hạn về công nghệ, thương mại và tài chính sẽ ảnh hưởng ra sao tới các nền kinh tế vừa và nhỏ.

Cuốn sách đề cập tới nhiều vấn đề đang tác động trực tiếp tới Việt Nam như sự dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc, áp lực lựa chọn tiêu chuẩn công nghệ hay những thay đổi trong thương mại và thanh toán quốc tế.

Từ đó, tác giả đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược: Đâu là cơ hội phía sau làn sóng dịch chuyển toàn cầu? Và làm thế nào để một quốc gia tầm trung có thể thích ứng trong một thế giới đang thay đổi luật chơi?

Theo tác giả, đây không phải cuốn sách để cập nhật tin tức đơn thuần, mà nhằm giúp người đọc hiểu vì sao thế giới vận hành theo cách hiện nay và xu hướng sắp tới.

Tác giả Phạm Sỹ Thành hiện là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Trung Quốc (CESS), Tiến sĩ Kinh tế tại Học viện Kinh tế, Đại học Nam Khai (Thiên Tân, Trung Quốc). Ông từng xuất bản cuốn Chiến trường bán dẫn, tác phẩm đoạt Giải B Giải thưởng Sách Quốc gia năm 2025.