Tết ngọt của những em bé chờ đoàn viên cùng bố mẹ

Vài năm trở lại đây, sách Tết đã trở thành thức quà tinh thần quen thuộc dành tặng độc giả nhỏ tuổi mỗi độ xuân về. Đa dạng về tiếp cận kể chuyện, phong cách minh họa song nhìn chung, sách Tết cho thiếu nhi thường truyền tải hình ảnh ngày Tết sum vầy, ấm cúng trong không gian đậm đà hương vị của phong tục tập quán quê hương Việt.

Tưởng đã thành một đề tài đóng vào "khuôn vàng thước ngọc", nhưng mùa Tết năm 2026 chào xuân Bính Ngọ vẫn chứng kiến tinh thần sáng tạo, làm mới của những nghệ sĩ sách tranh giàu tâm huyết với dịp lễ hội cổ truyền này của dân tộc. Trong số đó, Hẹn mùa Tết ngọt của tác giả Quỳnh Lê và họa sĩ Quyên Thái là một mảnh ghép dịu dàng mà độc đáo thủ thỉ kể chuyện một em bé cùng bà "vun trồng" Tết trong suốt bốn mùa trải một năm dài, chờ ngày đón cha mẹ trở về từ phương xa.

Tri thức - ZNews có dịp trò chuyện cùng tác giả Quỳnh Lê về hành trình sáng tạo nên tác phẩm này.

Sách tranh thiếu nhi Hẹn mùa Tết ngọt. Ảnh: T.A.

Bên trong từng miếng mứt Tết

- Chào chị! Ý tưởng cuốn sách "Hẹn mùa Tết ngọt" hình thành từ bao giờ?

- Cuối mùa xuân năm ngoái, khi dọn dẹp nhà cửa, cất đi những đồ dùng vật dụng của mùa Tết, lúc đó tôi nhìn khay mứt Tết và nảy sinh ý tưởng một cuốn sách Tết nói về mứt. Ban đầu, tôi nghĩ tới sự đoàn viên ngọt ngào, sau đó thì một loạt câu hỏi về "Tết đến từ bao giờ" bắt đầu nảy nở.

Khi bắt tay vào viết, tôi nghĩ nhiều hơn về các nhân vật, bối cảnh và câu chuyện của bốn mùa trời đất, thiên nhiên. Một phần trong đó đến từ khái niệm “tương tức” - “interbeing” mà tôi học được từ Làng Mai. Trong một sự vật luôn có tổng hòa của những thứ khác xung quanh. Trong một miếng mứt có nắng, có gió, có mưa, có tình thương và sự làm lụng lao động của con người.

- Tác giả và họa sĩ đã làm việc cùng nhau ra sao?

- Tôi chọn mời họa sĩ Quyên Thái vẽ minh họa vì cảm nhận được tình cảm trong tranh của Quyên. Các gam màu và cách Quyên vẽ cho tôi cảm giác khớp với kịch bản này. Chúng tôi làm việc với nhau trong suốt nhiều tháng để đi cùng nhau qua nhiều bước, vì bản thân tôi vừa là tác giả vừa là biên tập viên.

Ban đầu tôi viết lời dạng văn xuôi nhưng sau đó quyết định chuyển văn bản thành thơ vì muốn gần gũi và dễ nhớ hơn cho trẻ em.

Tác giả Quỳnh Lê viết Hẹn mùa Tết ngọt từ gợi từ kỷ niệm thơ ấu và hình ảnh món mứt. Ảnh: NVCC.

- Có lý do đặc biệt nào mà tác giả đã chọn nhân vật người bà và hình ảnh các món bánh, mứt làm chủ đề để kể câu chuyện đoàn viên ngày Tết?

- Trong sáng tác, có những hình ảnh thuộc về “biểu tượng”. Ban đầu tôi chỉ định nói về chuyện khay mứt và việc cần thời gian, cần sự chờ đợi lắng đọng để có thể có được món mứt. Tuy nhiên, khi nghĩ sâu hơn về lý thuyết xây dựng nhân vật, thì cần có một “động cơ” vì sao nhân vật nảy sinh ra câu hỏi về thời điểm bắt đầu của Tết.

Và tôi nhớ lại quãng thời gian mà tôi ở lại với bà khi ba mẹ vào Nam nhận công việc mới. Quãng thời gian đó rất ngắn nhưng không hiểu sao tôi luôn nhớ là nó rất dài, có lẽ với một đứa trẻ thì như thế.

Mấy năm gần đây, tôi phụ trách biên tập bản tin nội bộ cho một chương trình quỹ hỗ trợ các em học sinh nghèo ở các tỉnh thành nông thôn. Trong các bản tin đó, tôi luôn bắt gặp những câu chuyện về việc cha mẹ phải xa con, gửi con lại cho ông bà để lên thành phố mưu sinh.

Từ hai việc này, tôi viết câu chuyện Hẹn mùa tết ngọt để dành tặng cho những em bé đang phải sống xa cha mẹ, và nương nhờ tình yêu thương của ông bà để ngóng chờ ngày đoàn viên.

- Tết thì nơi đâu trên đất Việt Nam cũng có, nhưng hình ảnh đặc trưng theo môtíp đào - Bắc, mai - Nam dường như chiếm phần nhiều hơn trong sáng tác và nội dung văn hóa. Việc họa sĩ lựa chọn minh họa lấy cảm hứng từ cái Tết miền Trung, theo tác giả, có ý nghĩa ra sao đối với tác phẩm này?

- Một mặt, tôi chủ ý mong muốn có một đối trọng cân bằng về văn hóa; mặt khác, phải nói rằng bản thân tôi rất thích và có nhiều cảm tình với Huế. Thật trùng hợp vì Quyên Thái vốn dĩ cũng lớn lên với những cái Tết ở quê nhà miền Trung.

Văn học thiếu nhi ở Việt Nam, nhất là sách tranh (picturebook) nên có những góc nhìn đa dạng về đề tài để thế giới quan của trẻ thơ được mở rộng. Khi làm sách, tôi cũng luôn nghĩ trong đầu, làm sao để kể một câu chuyện theo cách khác. Vì thật ra mà nói cách chúng ta kể chuyện như thế nào mới là điều thú vị.

Những bí mật ẩn giấu trong trang sách Tết

- Thời gian trong sách được kể qua câu từ lẫn từng chi tiết tranh. Có điều thú vị nào mà tác giả và họa sĩ đã bí mật "cất giấu" và mong độc giả tìm ra đáp án không?

Họa sĩ Quyên Thái lựa chọn vẽ Tết miền Trung gắn liền với tuổi thơ mà chị hằng nhung nhớ trong Hẹn mùa Tết ngọt. Ảnh: NVCC.

- Ngoài những hình ảnh về sự chuyển dịch của bốn mùa, chúng tôi còn cài cắm thêm chi tiết về cô mèo trong sách. Sau một năm tròn thì từ một cô mèo, cô đã sinh ra cả một bầy mèo con. Hy vọng độc giả sẽ để ý thấy chi tiết nhỏ dễ thương này.

Một mạch miêu tả thời gian nữa mà nếu đọc vài lần độc giả có thể sẽ phát hiện được là sự trưởng thành về cảm xúc của nhân vật em bé. Em đi từ việc thụ động hỏi ở những trang đầu, sang việc bộc lộ cảm xúc buồn, khóc nhớ cha mẹ đến việc biết khuây khỏa với nỗi buồn bằng việc chơi với bạn, và tự chơi khi bà làm mứt. Trong suốt một năm như thế, cảm xúc của em bé cũng có sự phát triển và trưởng thành.

- Người bà đã dẫn dắt cháu mình đi qua hành trình trưởng thành cảm xúc đó ra sao?

- Trong cuốn sách này, tôi còn muốn nói đến quá trình chuyển hóa cảm xúc của mỗi người. Khi thấy cháu buồn, khóc nhớ cha mẹ, cách mà bà làm là mời cháu cùng tham gia vào việc làm lụng, cho đôi tay của mình được tiếp chạm với thiên nhiên.

Cuốn sách cũng kể câu chuyện về việc thiên nhiên bốn mùa và những lao động từ đôi tay giúp chúng ta vượt qua nỗi buồn ra sao. Khi ta buồn, thay vì chỉ ngồi âu sầu chìm sâu trong suy nghĩ thì đi làm một thứ gì đó bằng đôi tay mình (trồng trọt, thủ công, sáng tạo…) và nhất là tương tác với thiên nhiên sẽ giúp ta mau chóng vượt qua những thời khắc ảm đạm đó.

- Ngoài thông điệp Tết được "ươm mầm" theo thời gian từ cách người bà trả lời câu hỏi "Tết đến từ nơi đâu" của cháu, có điều gì về ý nghĩa ngày Tết mà chị muốn gửi gắm qua tác phẩm này?

- Thông thường người lớn khi đọc cuốn này sẽ ngay lập tức đọc vào tranh có chữ, tức là trang cảnh mùng 3 Tết, cha mẹ chào tạm biệt con để quay lại đi làm. Tuy nhiên, thực ra cuốn sách này bắt đầu phải từ trang không có chữ nào trước đó, mà có thể mọi người nghĩ là trang lót.

Hình ảnh trong trang này là trang tiền đề cho câu hỏi “Tết đến từ bao giờ”, vì chỉ khi trải qua những ngày Tết sum vầy, vui vẻ đến vậy, con mới càng quyến luyến, tiếc nuối và mong chờ ngày gặp lại cha mẹ.