Tên lửa Iran ‘vạch trần’ Israel

Iran được cho là sở hữu kho tên lửa khủng hàng đầu Trung Đông. Ảnh: Reuters.

Không có nhiều địa điểm tại Israel được bảo vệ nghiêm ngặt hơn cơ sở nghiên cứu hạt nhân và lò phản ứng nằm cách thị trấn Dimona 12 km về phía nam sa mạc Negev. Do đó, khi tên lửa đạn đạo Iran rơi xuống các khu dân cư ở Dimona và thành phố lân cận Arad tối 21/3, nhiều người không khỏi ngạc nhiên về mức độ thiệt hại. Điều ngạc nhiên hơn nữa là quân đội Israel thừa nhận đã tìm cách đánh chặn một số tên lửa nhưng không thành công.

New York Times nhận định những thất bại này làm dấy lên lo ngại về hiệu quả của hệ thống phòng thủ tên lửa nhiều lớp của Israel. Câu hỏi đặt ra là liệu quân đội Israel có đang phải tính toán cẩn trọng từng nước đi, sau nhiều báo cáo kho dự trữ đã cạn kiệt hậu cuộc chiến 12 ngày với Iran năm 2025, đặc biệt trong bối cảnh chiến dịch chống Iran hiện tại “mới đi một nửa chặng đường”.

Trong khi đó, vụ tấn công ở Arad và Dimona khiến Al Jazeera đặt câu hỏi: Phải chăng Israel đã đánh giá thấp khả năng quân sự của Iran?

"Không có đánh chặn hiệu quả 100%"

Các quan chức Israel đang điều tra nguyên nhân vụ việc nhưng giữ kín thông tin chi tiết. Chuẩn tướng Effie Defrin - phát ngôn viên quân đội Israel - cho biết những thất bại ở Arad và Dimona không liên quan đến nhau.

Mặc dù Israel tuyên bố tỷ lệ đánh chặn tên lửa đạn đạo Iran đạt hơn 90%, các quan chức và chuyên gia nhấn mạnh hệ thống phòng thủ không bao giờ khép kín 100%.

“Dimona được bảo vệ bởi các hệ thống phòng thủ nhiều lớp, nhưng không có gì hoàn hảo. Khâu vận hành đã gặp sự cố”, Ran Kochav - cựu chỉ huy lực lượng phòng không và phòng thủ tên lửa Israel - cho biết.

Một người dọn dẹp đồ đạc có giá trị tại hiện trường trúng tên lửa ở Dimona, miền Nam Israel. Ảnh: New York Times.

Iron Dome nổi tiếng nhất trong hệ thống phòng thủ tên lửa của Israel, nhưng chủ yếu ngăn chặn tên lửa tầm ngắn của Hamas. Hệ thống tiên tiến nhất là Arrow 3, có khả năng đánh chặn các mục tiêu bên ngoài bầu khí quyển Trái đất. Trong khi đó, David's Sling hạ tên lửa hành trình và tên lửa tầm trung. Hệ thống THAAD của Mỹ cũng được triển khai tại Israel.

Hiện nay, để tăng cường các lựa chọn và tối ưu hóa nguồn lực, Israel đang nỗ lực củng cố phạm vi và tầm hoạt động của những hệ thống có giá cả phải chăng hơn. “Họ cố gắng khai thác tối đa khả năng của các hệ thống phòng không cấp thấp như Iron Dome hay David’s Sling”, ông Kochav nói.

Arrow 3 bị giám sát chặt chẽ vì các tên lửa đánh chặn của hệ thống này rất tốn kém và mất nhiều thời gian sản xuất, đồng nghĩa Tel Aviv phải dùng vũ khí một cách thận trọng. Truyền thông Israel đưa tin quân đội không triển khai Arrow 3 trong vụ việc ở Arad và Dimona.

Israel sắp cạn tên lửa?

Sau cuộc chiến 12 ngày hồi cuối tháng 6/2025, một số nguồn tin trong giới an ninh Israel lo ngại liệu nước này có cạn kiệt tên lửa phòng không trước khi Iran hết tên lửa đạn đạo chay không. Các quan chức cho biết vào thời điểm đó, Israel phải tiết kiệm tên lửa đánh chặn và ưu tiên bảo vệ các khu vực đông dân cư cùng cơ sở hạ tầng chiến lược.

Quân đội Israel bác bỏ thông tin thiếu tên lửa đánh chặn, khẳng định đã “chuẩn bị cho cuộc chiến kéo dài”. Tuy nhiên, giao tranh càng lâu, khó khăn càng hiện rõ.

Theo ba quan chức giấu tên, ông Amir Baram - Tổng vụ trưởng Bộ Quốc phòng Israel - gần đây đã đến Washington, yêu cầu cung cấp thêm tên lửa đánh chặn và đạn dược. Hiện chưa rõ liệu phía Mỹ có đồng ý hay chưa.

“(Nguồn cung tên lửa đánh chặn) không phải thùng không đáy. Khi đánh chặn, chúng ta phải nghĩ tới trận chiến ngày hôm sau”, ông Kochav nhận định.

Trung tá Nadav Shoshani - phát ngôn viên quân đội - cho biết vũ khí Iran phóng vào Arad và Dimona “không đặc biệt hay xa lạ”. Ông Shoshani tiết lộ trong số khoảng 400 tên lửa đạn đạo do Iran bắn vào không phận Israel trong ba tuần qua, chỉ có bốn tên lửa xuyên thủng hệ thống phòng thủ mà không bị hư hại, dẫn đến các cú đánh trực diện.

Một mảnh vỡ từ vụ đánh chặn tên lửa Iran gần Elad, Israel. Ảnh: New York Times.

Ngoài tên lửa thông thường, có báo cáo Iran dùng tên lửa mang đầu đạn chùm. “Phần đầu của tên lửa, thay vì chứa một, lại chứa nhiều quả bom nhỏ. Khi tên lửa tiếp cận mục tiêu, lớp vỏ tách ra và xoay tròn, các quả bom nhỏ được giải phóng vào không gian và rơi xuống đất”, Uzi Rubin - nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Chiến lược và An ninh Jerusalem - chia sẻ.

Ông Rubin nói thêm đầu đạn chùm của Iran có thể chứa từ 20-30 quả, thậm chí 70-80 quả bom nhỏ tùy thuộc vào loại tên lửa.

Để đánh chặn tên lửa đạn đạo trang bị đầu đạn chùm, hệ thống phòng không phải được kích hoạt trước khi đầu đạn bung ra và giải phóng bom nhỏ. Sau khi đầu đạn bung ra, tên lửa thay vì nhắm vào một địa điểm duy nhất lại rơi xuống nhiều địa điểm, khiến việc ngăn chặn phức tạp hơn.

Tuy nhiên, ngay cả những hệ thống đánh chặn tinh vi nhất cũng không thể hoạt động hiệu quả 100%.

Yehoshua Kalisky - chuyên gia công nghệ quân sự và laser tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel - nhận định Arrow 2 kích nổ khi tiếp cận tên lửa đối phương, nhưng phải ở khoảng cách cực gần mới thành công. Arrow 3 lại đòi hỏi một cú va chạm trực diện chính xác tuyệt đối.

"Việc đó cực kỳ khó, chẳng khác nào bắt hai viên đạn phải đâm sầm vào nhau giữa không trung", ông ví von.

Một số tên lửa của Iran còn có khả năng cơ động. Ông Kalisky nói thêm việc tính toán quỹ đạo tên lửa đạn đạo đôi khi không chính xác, bởi chỉ cần một chút nhiễu động trong tầng khí quyển cũng đủ để vô hiệu hóa nỗ lực đánh chặn.

Tên lửa đạn đạo gồm ba phần chính: động cơ (sẽ tách rời sau khi phóng), đầu đạn và khoang nhiên liệu. Những khoang nhiên liệu này thường rơi xuống lãnh thổ Israel, đe dọa trực tiếp đến tính mạng dân thường. "Chúng khổng lồ lắm, kích cỡ ngang ngửa một chiếc xe buýt", ông Kalisky chia sẻ.