Iran yêu cầu Mỹ trả tự do cho tàu hàng ngay lập tức
Bộ Ngoại giao Iran ngày 21/4 ra tuyên bố lên án việc lực lượng Mỹ bắt giữ tàu hàng treo cờ Iran Touska, đồng thời yêu cầu “thả ngay lập tức con tàu, các thủy thủ, thuyền viên và gia đình của họ”.
Theo Tổng thống Mỹ Donald Trump, ngày 19/4, Hải quân Mỹ đã nổ súng và khống chế con tàu sau khi nó tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa tại vịnh Oman. Đoạn video do quân đội Mỹ công bố cho thấy một tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường khai hỏa vào mục tiêu, trong khi lực lượng Thủy quân lục chiến đổ bộ từ trực thăng xuống boong tàu.
Tehran trước đó đã cảnh báo sẽ có hành động đáp trả, gọi vụ việc là “cực kỳ nguy hiểm” và “mang tính tội phạm”. Tuyên bố nhấn mạnh Iran sẽ “huy động mọi năng lực” để bảo vệ lợi ích, an ninh quốc gia cũng như quyền và phẩm giá của công dân.
“Iran khẳng định Mỹ phải hoàn toàn chịu trách nhiệm cho bất kỳ sự leo thang nào tiếp theo trong khu vực”, thông cáo nêu rõ.
Hiện chưa rõ số lượng người trên tàu cũng như quốc tịch của thủy thủ đoàn. Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ cũng chưa đưa ra bình luận về tình trạng con tàu và hàng hóa trên boong.
Phó Tổng thống Mỹ đến Pakistan đàm phán
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance dự kiến rời Washington tới Islamabad vào sáng 22/4 để tham gia các cuộc đàm phán với Iran nhằm tìm kiếm thỏa thuận chấm dứt chiến sự, Axios dẫn lời ba nguồn tin giấu tên cho biết.
Trong khi đó, lãnh đạo phe thiểu số Thượng viện Mỹ Chuck Schumer cho biết đảng Dân chủ sẽ thúc đẩy cuộc bỏ phiếu lần thứ 5 về nghị quyết quyền chiến tranh nhằm chấm dứt chiến dịch quân sự của Tổng thống Donald Trump tại Iran.
“Các thượng nghị sĩ Cộng hòa không thể đứng ngoài khi binh sĩ của chúng ta đang mạo hiểm tính mạng ngoài tiền tuyến”, ông Schumer nói. “Chúng tôi sẽ tiếp tục buộc họ phải thể hiện lập trường cho đến khi chiến tranh kết thúc hoặc có đủ người dũng cảm đứng về phía chúng tôi để chấm dứt cuộc chiến.”
Hiến pháp Mỹ quy định chỉ có Quốc hội mới có quyền tuyên chiến. Thời gian qua, phe Dân chủ tại cả Thượng viện và Hạ viện đã nhiều lần tìm cách thông qua các nghị quyết nhằm buộc ông Trump phải xin phép Quốc hội trước khi tiến hành các hoạt động quân sự, nhưng đều bị phe Cộng hòa, hiện nắm đa số mong manh ở cả hai viện, ngăn chặn.
"Tổng thống Mỹ đang biến bàn đàm phán thành 'bàn đầu hàng'"
Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố Tehran sẽ không tham gia đối thoại trong điều kiện bị gây sức ép, đồng thời hé lộ nước này đã chuẩn bị các năng lực quân sự mới trong trường hợp đàm phán đổ vỡ.
Trong thông điệp đăng trên mạng xã hội X, ông Ghalibaf cáo buộc Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tìm cách biến bàn đàm phán thành “bàn đầu hàng”, hoặc sử dụng nó làm cái cớ để tái khơi mào xung đột thông qua việc áp đặt phong tỏa và vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
 |
| Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf. Ảnh: Reuters. |
“Chúng tôi không chấp nhận đàm phán dưới bóng đe dọa, và trong hai tuần qua, Iran đã chuẩn bị để tung ra những ‘lá bài’ mới trên chiến trường,” ông nhấn mạnh.
Tuyên bố cứng rắn này tiếp tục phủ bóng bất định lên triển vọng nối lại đối thoại tại Pakistan. Dù có thông tin phái đoàn Mỹ đang chuẩn bị tới Islamabad cho vòng đàm phán mới, Bộ Ngoại giao Iran cho biết hiện Tehran “chưa có kế hoạch” tái khởi động đối thoại với Washington.
Tàu Iran vượt eo biển Hormuz giữa lệnh phong tỏa của Mỹ
Hãng tin Tasnim cho biết tàu hàng treo cờ Iran mang tên Shoja 2 đang di chuyển qua eo biển Hormuz, bất chấp lệnh phong tỏa do Mỹ công bố.
Theo nguồn tin, con tàu rời cảng Shahid Rajaee gần Bandar Abbas và tiếp tục hải trình hướng tới cảng Kandla (Ấn Độ).
Al Jazeera cho biết chưa thể kiểm chứng độc lập thông tin này, song dữ liệu theo dõi hàng hải từ MarineTraffic cho thấy Shoja 2 hiện đang hoạt động trong khu vực eo biển và có điểm đến là Ấn Độ.
Trong khi đó, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) - cơ quan phụ trách các chiến dịch quân sự của Mỹ tại Trung Đông - đã đăng tải loạt hình ảnh cho thấy lực lượng Mỹ chặn bắt một tàu liên quan đến Iran trong khuôn khổ chiến dịch phong tỏa hải quân.
Trước đó, quân đội Mỹ cho biết đã nổ súng vô hiệu hóa tàu Touska trước khi tiến hành kiểm soát và bắt giữ.
  |
Hình ảnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ đăng tải. Ảnh: X. |
Tính hợp pháp của cả việc Iran đóng eo biển Hormuz lẫn lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ hiện đang bị các chuyên gia luật quốc tế đặt dấu hỏi. Tehran cũng tuyên bố sẽ không tham gia vòng đàm phán mới với Washington nếu lệnh phong tỏa chưa được dỡ bỏ.
Trong bài đăng trên mạng xã hội, CENTCOM cho biết lực lượng Mỹ đã tuần tra trên biển Arab gần tàu Touska ngày 20/4, đồng thời tiến hành khám xét hàng hóa sau khi thủy quân lục chiến Mỹ đổ bộ và kiểm soát con tàu khi nó tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa.
Ông Trump: Thỏa thuận mới với Iran sẽ 'vượt xa' thời Obama
Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump chỉ trích JCPOA là một trong “những thỏa thuận tồi tệ nhất liên quan đến an ninh quốc gia Mỹ”, đồng thời nhấn mạnh cách tiếp cận của ông sẽ ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân và đảm bảo ổn định khu vực ở mức cao hơn.
 |
| Bài đăng trên mạng xã hội Truth Social của ông Trump. |
Ông cũng đề cập đến vấn đề giải phóng tài sản bị phong tỏa của Iran và các dòng tiền trong quá khứ, cho rằng bất kỳ thỏa thuận nào dưới thời ông sẽ khác biệt cả về cấu trúc lẫn kết quả. Trước đó, CNN đưa tin chính quyền Trump đang cân nhắc giải ngân tới 20 tỷ USD tài sản của Iran - con số lớn hơn đáng kể so với mức được thông qua dưới thời ông Obama.
“Đó là con đường chắc chắn dẫn tới vũ khí hạt nhân - điều sẽ không và không thể xảy ra với thỏa thuận mà chúng tôi đang xây dựng”, ông Trump nhấn mạnh, đồng thời cảnh báo rằng nếu không chấm dứt JCPOA, nguy cơ vũ khí hạt nhân bị sử dụng tại Israel và trên khắp Trung Đông, bao gồm các căn cứ quân sự của Mỹ, là hoàn toàn có thể xảy ra.
JCPOA được ký kết năm 2015 nhằm hạn chế chương trình hạt nhân của Iran để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, bao gồm việc cắt giảm số lượng máy ly tâm và kho dự trữ uranium dưới sự giám sát quốc tế.
Tuy nhiên, đến năm 2018, ông Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận và tái áp đặt các biện pháp trừng phạt. Trước thời điểm đó, cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hợp Quốc cho biết Iran vẫn tuân thủ các cam kết trong thỏa thuận, trong đó có việc không theo đuổi phát triển vũ khí hạt nhân.
Tổng thống Iran: Sẽ không khuất phục trước Mỹ
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố nước này vẫn mang “sự hoài nghi sâu sắc mang tính lịch sử” đối với Mỹ, đồng thời chỉ trích Washington phát đi những “tín hiệu thiếu nhất quán và không mang tính xây dựng” trong thời gian gần đây.
 |
| Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian. Ảnh: Reuters. |
Phát biểu trên mạng xã hội X ngày 20/4 (giờ địa phương), ông Pezeshkian nhấn mạnh: “Tôn trọng các cam kết là nền tảng của mọi cuộc đối thoại thực chất”. Tuy nhiên, theo nhà lãnh đạo Iran, các thông điệp trái chiều từ phía Mỹ lại gửi đi một “tín hiệu cay đắng”, cho thấy Washington đang tìm cách buộc Tehran phải nhượng bộ.
“Người dân Iran sẽ không khuất phục trước áp lực”, ông khẳng định, nhấn mạnh lập trường cứng rắn của Tehran giữa lúc căng thẳng song phương tiếp tục leo thang.
Ông Trump: Khó gia hạn ngừng bắn với Iran
Tổng thống Donald Trump cho biết lệnh ngừng bắn với Iran sẽ hết hiệu lực vào tối 22/4 theo giờ Washington, đồng thời nhấn mạnh khả năng gia hạn là “rất thấp” nếu hai bên không đạt được thỏa thuận.
Trả lời phỏng vấn Bloomberg qua điện thoại, ông Trump khẳng định: “Khả năng tôi gia hạn là rất thấp”
“Tôi sẽ không bị thúc ép để ký một thỏa thuận tồi. Chúng tôi có đủ thời gian”, ông nói, thể hiện lập trường cứng rắn trong đàm phán.
 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng ngày 18/4. Ảnh: Reuters. |
Khi được hỏi liệu xung đột có bùng phát trở lại ngay lập tức nếu đàm phán đổ vỡ hay không, ông Trump đáp: “Nếu không có thỏa thuận, điều đó hoàn toàn có thể xảy ra”.
Trước đó, nhà lãnh đạo Mỹ nhiều lần đưa ra các tín hiệu trái chiều về khả năng gia hạn ngừng bắn. Trong một cuộc trao đổi với báo giới tuần trước, ông đã thay đổi quan điểm nhiều lần khi trả lời cùng một câu hỏi.
Theo các nguồn tin, Phó Tổng thống JD Vance dự kiến rời Washington vào 21/4 để tới Pakistan tham gia vòng đàm phán mới với Iran.
Vòng đàm phán thứ hai giữa phái đoàn Mỹ và Iran được lên kế hoạch diễn ra vào thứ Tư tại Islamabad, song các nguồn tin lưu ý tình hình vẫn rất khó đoán định do những phát ngôn căng thẳng từ cả hai phía.
Nhà Trắng cho biết chưa có lịch trình chính thức, nhưng xác nhận phái đoàn “sẽ sớm lên đường”, dù thời điểm cụ thể vẫn chưa rõ ràng.
Trong khi đó, trả lời New York Post qua điện thoại sáng 20/4, ông Trump nói phái đoàn đang “trên đường tới Pakistan” và sẽ “có mặt trong tối nay”, tuy nhiên phát biểu này được cho là đưa ra sớm hơn thực tế.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
