Tại sao có những 'cao thủ' trụ vững trên bàn nhậu?

Khi nâng ly, cơ thể phải căng mình xử lý từng phân tử ethanol đi vào bên trong. Ảnh: Pexels.

Trên bàn tiệc ngày Tết, chúng ta thường chứng kiến những hình ảnh đối lập đầy thú vị: Có người chỉ nhấp môi một chút đã đỏ bừng mặt, vài ly đã ngà ngà say; nhưng ngược lại, cũng có những "cao thủ" vẫn điềm nhiên trụ vững, uống bao nhiêu cũng như không thấy dấu hiệu quá tải.

Trao đổi với Tri Thức - Znews, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên khoa Nội, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết phía sau vài ly "cho vui" là cả một chuỗi tác động sinh học phức tạp mà nhiều người ít để ý.

Khi nâng ly, chúng ta thường quan tâm mình uống được bao nhiêu, nhưng lại quên rằng cơ thể phải căng mình xử lý từng phân tử ethanol đi vào bên trong.

Điều gì xảy ra trong cơ thể sau mỗi ly rượu

Theo bác sĩ Hoàng, để hiểu đúng về rượu, cần nhìn dưới góc độ khoa học: từ khoảnh khắc giọt rượu chạm dạ dày, trôi xuống ruột non, thấm vào máu, lên não và cuối cùng là hành trình chuyển hóa đầy áp lực của gan khi phải xử lý acetaldehyde - một chất độc trung gian.

Khi nắm được cơ chế này, mỗi người sẽ hiểu vì sao uống lúc đói dễ say nhanh, vì sao ăn trước giúp giảm tốc độ tăng nồng độ cồn trong máu, và vì sao không tồn tại "thuốc thần" có thể làm tỉnh rượu chỉ trong vài phút.

Quan trọng hơn, từ hiểu biết đó có thể hình thành những chiến lược ăn uống, bù nước và hành vi an toàn để giảm bớt tổn hại cho cơ thể và giữ được sự tỉnh táo cần thiết.

Trong số các chất đưa vào cơ thể, rượu là một trong những chất được hấp thu nhanh nhất. Ngay khi chạm vào niêm mạc dạ dày, ethanol đã bắt đầu khuếch tán vào máu. Chỉ sau một thời gian ngắn, các phân tử rượu đã xuất hiện trong hệ tuần hoàn, đi đến não, gan, cơ bắp và nhiều cơ quan khác. Đó là lý do nhiều người cảm thấy lâng lâng chỉ sau vài ly nhỏ.

"Ethanol có kích thước phân tử nhỏ và tan tốt trong nước, nên cơ thể gần như không có cơ chế đặc hiệu để "ngăn chặn" hoàn toàn. Quá trình hấp thu chủ yếu diễn ra theo cơ chế khuếch tán thụ động, nghĩa là rượu di chuyển từ nơi có nồng độ cao sang nơi có nồng độ thấp mà không cần tiêu tốn năng lượng", bác sĩ Hoàng phân tích.

Yếu tố quyết định bạn say nhanh hay chậm chính là tốc độ làm rỗng dạ dày. Ảnh: Pexels.

Khoảng 20% lượng rượu được hấp thu ngay tại dạ dày, phần lớn còn lại đi xuống ruột non, đặc biệt là tá tràng và hỗng tràng - nơi có diện tích hấp thu cực lớn, tương đương một "sân tennis" nếu trải phẳng. Khi rượu tràn xuống khu vực này, nồng độ cồn trong máu có thể tăng vọt chỉ trong thời gian ngắn.

Vì sao uống lúc đói dễ say nhanh hơn?

Theo bác sĩ Hoàng, yếu tố quyết định bạn say nhanh hay chậm chính là tốc độ làm rỗng dạ dày. Khi dạ dày trống, rượu gần như đi thẳng xuống ruột non, khiến cồn nhanh chóng đi vào máu. Lúc này, các dấu hiệu say xuất hiện sớm như mặt đỏ, đầu choáng, nói nhiều, phản xạ chậm lại.

Ngược lại, theo vị chuyên gia, nếu dạ dày có thức ăn, đặc biệt là bữa ăn đầy đủ, rượu sẽ bị giữ lại lâu hơn. Quá trình hấp thu diễn ra từ từ, đỉnh nồng độ cồn trong máu thấp hơn. Không chỉ vậy, enzyme tại niêm mạc dạ dày cũng có thể chuyển hóa một phần rượu ngay tại chỗ, giống như một "bộ lọc bước đầu", dù hiệu quả không đủ để loại bỏ hoàn toàn tác động của cồn.

Nồng độ cồn trong đồ uống cũng ảnh hưởng đến tốc độ say. Các loại rượu có nồng độ khoảng 12-20% thường được hấp thu nhanh. Nếu nồng độ quá cao, trên 40%, rượu có thể gây kích ứng mạnh và làm co thắt vùng môn vị, khiến dạ dày giữ rượu lâu hơn. Khi đó, cảm giác say có thể đến chậm hơn, nhưng tổn thương niêm mạc lại lớn hơn.

Bên cạnh đó, các loại đồ uống có ga như bia, champagne hay cocktail pha soda tạo áp lực trong dạ dày, làm mở môn vị nhanh và đẩy rượu xuống ruột non sớm hơn. Điều này khiến nồng độ cồn tăng nhanh và cơn say đến đột ngột.