Rap và những đổi thay

Xem bộ phim Hustle & Flow, ít nhiều bạn sẽ thay đổi cái nhìn về rap. Gã ma cô trong phim đã luôn ấp ủ một giấc mơ: bài nhạc rap của mình được phát trên sóng.

Emmanuel

Giấc mơ đó không hẳn thoát khỏi thực tại vì phần lời vẫn là “ở đây thật khó cho gã ma cô khi phải kiếm tiền thuê nhà, cho chiếc Cadillacs và tiền xăng”, vẫn đầy những tiếng lóng và chửi thề.

Nhưng có quá nhiều trở ngại để đi từ hiện thực đến ước mơ. Để cách âm, phải dùng hộp các tông đựng trứng bấm vào tường, cay đắng nhất là khi muốn mua chiếc micro tốt một chút, không có tiền, gã phải dâng cô gái của mình, đánh đổi một cuộc mây mưa để lấy micro. Và khi hoàn thành tác phẩm của mình, tốn một lượng cần sa kha khá để tiếp xúc và nói chuyện với tay rapper đang có chút tên tuổi, cuộn băng đầy tâm huyết của gã đã bị vất trong toilet. Không quá khó để có thể hiểu được hành động bạo lực của gã sau đó.

Đến đây, câu chuyện được điện ảnh hóa, gã vào tù nhưng nhạc của gã bắt đầu được phát sóng và được đón nhận. Mỉa mai là ở cảnh cuối 2 người cai ngục đã gửi gã một cuộn băng demo nhạc rap của họ, với hy vọng y hệt gã lúc trước “được phát trên sóng”. Bài nhạc rap, không chỉ đơn giản là những lời thoại được bắn ra liên tục mà là một lối thoát, một cách gửi gắm thông điệp, gửi gắm giấc mơ…

Năm 12 tuổi, Emmanuel Jal là một trong 400 cậu bé đã tìm cách thoát được khỏi Quân đội nhân dân tự do Sudan (SPLA), một tổ chức quân sự luôn biến trẻ em thành chiến binh hung hãn. Đám trẻ em này phải chạy trốn qua những bãi mìn, tránh những cuộc truy kích từ trực thăng. “Khoảng đường bình thường mất một tháng để đi qua thì chúng tôi mất 3 tháng. Chúng tôi hết sạch lương thực. Một số trở thành kẻ ăn thịt người. Chính tôi cũng định ăn thịt người bạn thân nhất. Rất nhiều lần, tôi cố tự bắn vào đầu.” Tại sao anh lại không bắn? “Có khi vì súng bị kẹt đạn. Có khi, điều gì đó đã ngăn tôi lại.”

“Điều gì đó” được giải thích trong đĩa đơn mới "Warchild", khi rapper 28 tuổi này đọc rap “Tôi tin rằng tôi sống sót vì một lý do: để kể lại câu chuyện của mình, để chạm đến những cuộc sống khác.” Đĩa đơn này trích từ album sắp phát hành ngày 13/05/08, cũng có tên "Warchild". Được viết toàn bằng tiếng Anh, ngôn ngữ thứ 2 của Emmanuel, album có thể thiếu sự nhịp nhàng trong gieo vần điệu so với các ngôi sao rap lưu loát khác nhưng sự đơn giản của từ ngữ khiến người nghe tập trung vào câu chuyện mà anh muốn kể. Và đó thật sự là một câu chuyện đáng kể, đáng nghe.

“Mẹ tôi và bà tôi bị đánh đập bởi quân đội của chính quyền còn dì tôi bị hãm hiếp ngay trước mặt tôi. Chỉ đến bây giờ, tôi mới biết mình “ghét” những người đã làm điều đó. Trước đây, tôi không biết gọi tên cảm giác đó là gì, tôi chỉ muốn giết bọn họ, càng nhiều càng tốt.” Tận dụng sự hận thù của các cậu bé, thậm chí còn chưa đến tuổi vị thành niên, SPLA biến tất cả thành sát thủ với lời chỉ đạo “quên gia đình và bỏ ra ngoài các cảm xúc”.

“Tôi đã tham gia vào việc giết chóc. Tôi không nói rằng tôi chắc chắn mình đã bắn ai đó. Tôi chỉ được kể là tôi đã giết người. Khi là một chú nhóc, bạn không nổ súng như người lớn. Người lớn nhắm và bắn. Chúng tôi bắn như thế này…” anh mô phỏng việc quơ súng trên đầu, bắn vung vãi trong khi mắt cúi nhìn xuống đất. Các bộ phim như Hotel Rwanda, Sometimes in April cho thấy rõ nhất việc giết chóc tại châu Phi vô nghĩa như thế nào.

Năm 6 tuổi, mẹ chết, cha chiến đấu cho SPLA, Jal được gửi đến trại tị nạn ở Ethiopia. Ở đó, Jal cùng với hàng trăm trẻ em khác sẽ được đưa đến các trại huấn luyện của SPLA, nơi chúng sẽ được tẩy não và biến thành những tấm bia không hề biết sợ đạn.

Trong hàng trăm trẻ trốn khỏi SPLA, chỉ có vài chục trẻ đến được Waat, phía tây Sudan. Ở đây, Jal gặp được Emma McCune, một phụ nữ người Anh đang làm việc cho hội từ thiện Canada. Kết hôn với một thủ lĩnh SPLA nhưng Emma đã đưa lậu Jal đến Kenya trong một chuyến bay cứu trợ và sau đó nhận Jal làm con nuôi. Một bài hát ca ngợi, dâng tặng cho Emma đã kết lại album của Jal (Emma sắp tới là đề tài cho một bộ phim của Tony Scott, phim Emma’s war) nhưng đến giờ, Jal vẫn ngạc nhiên vì hành động của bà.

“Tôi tự hỏi tại sao lại là mình? Tại sao không phải là những bạn bè khác của tôi? Tôi không thể tìm được câu trả lời. Angelina Jolie và Madonna cũng nhận con nuôi, khi những đứa trẻ đó lớn lớn, chúng cũng không hiểu vì sao chúng được chọn.”

Không lâu sau khi họ đến Kenya, Emma qua đời trong một tai nạn xe hơi. Vô gia cư, sống trong khu ổ chuột ở Nairobi, Jal bắt đầu nhận ra âm nhạc có thể giúp cho anh và người khác thế nào. Anh tham gia vào ca đoàn nhà thờ, tổ chức các buổi nhạc để gây quỹ giúp các cựu chiến binh tuổi vị thành niên (!) Rồi Jal phát hiện ra rap, thấy được khả năng gửi thông điệp của loại nhạc này. “Âm nhạc thật mạnh mẽ, ccó là điều duy nhất có thể chuyện trò với tâm hồn, trái tim bạn mà không cần phải xin phép.”

Jal cũng phê bình việc thương mại hóa trong dòng hip-hop chủ lực hiện nay và việc ca ngợi bạo lực của rap. Trong một bài có tên “50 Cent”, Jal đã gửi thông điệp đến ngôi sao rap Mỹ thành công nhất hiện nay. Jal cho rằng nội dung bạo lực của video game mà 50 Cent là nhân vật chính sẽ hủy hoại tâm hồn của các fan trẻ tuổi. “Tôi lớn lên trong đói nghèo. Hai mươi lăm năm, tôi được nuôi sống nhờ cứu trợ. Những tội ác dao búa, súng đạn thường do đói nghèo dẫn dắt. Chỉ có kẻ hèn mới dùng súng để tìm sự tôn trọng.” Âm nhạc đối với anh là sự cứu rỗi “Tôi đã đánh mất tuổi thơ. Tôi không muốn những đứa trẻ khác cũng như vậy.”

Jal

Năm 1995, đĩa “Help!” được các nghệ sĩ nổi danh của Anh và Ailen góp tay thực hiện để gây quỹ cho War Child, một tổ chức phi chính quyền, giúp đỡ các vùng đất bị chiến tranh xé nát. “Help!” dĩ nhiên lấy cái tên từ bài hát của nhóm Beatles và 10 năm sau, lại một bài hát của Beatles nữa được gắn vào thành đĩa “Help!: A Day In Life”.

Emmanuel Jal là gương mặt lạ nhất trong đĩa này, bên cạnh các gương mặt đang nổi trong năm 2005 như Coldplay, Keane, Razorlight, Kaiser Chiefs, Bloc Party, Hard-Fi. Ca khúc mà Jal trình diễn trong đĩa này là bài “Gua”, trùng với tên album đầu tay của anh, một album trộn lẫn các thứ tiếng Ả Rập, tiếng Anh và thổ ngữ châu Phi. Đĩa đơn “Gua” đã leo lên hạng nhất ở Kenya. Jal cũng đã từng trình diễn trên sân khấu Live 8: Africa Calling năm 2005.

(theo blog NCKBH)