|
|
Wall Street Journal |
Hôm 17/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump hết lời hoan nghênh thông báo “eo biển Hormuz đã hoàn toàn mở cửa và sẵn sàng cho lưu thông tự do”. Trước đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi ám chỉ eo biển sẽ được mở hoàn toàn, đồng thời cho biết thêm Iran sẽ điều phối các tuyến đường vận chuyển.
 |
| Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi. Ảnh: Reuters. |
Chỉ 24 giờ sau, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) tuyên bố đóng cửa eo biển một lần nữa, viện dẫn Mỹ tiếp tục phong tỏa các cảng Iran.
Theo Wall Street Journal, việc Iran nhanh chóng đảo ngược quyết định mở cửa eo biển Hormuz dường như phơi bày mâu thuẫn giữa phe lãnh đạo chính trị và phe cứng rắn trong quân đội. Tình huống này nhấn mạnh những khó khăn phía trước khi Washington cố gắng đạt được nhượng bộ cho phép kết thúc cuộc chiến với một chiến thắng rõ ràng.
Phe ôn hòa Iran muốn hòa hoãn?
Bên trung gian hòa giải nói Mỹ và Iran đã thể hiện một số dấu hiệu linh hoạt trong đàm phán, trong khi ông Trump tuyên bố sắp đạt được thỏa thuận “trong vài ngày tới”. Tuy nhiên, sự việc ở eo biển Hormuz cho thấy những người sẵn lòng thỏa hiệp có thể không nhận được sự ủng hộ từ phe cứng rắn mới nổi ở Iran.
“Phương Tây cho rằng Iran có chuỗi mệnh lệnh và cấp bậc rõ ràng. Ví dụ, họ đàm phán với Bộ Ngoại giao, Bộ trình lên cấp cao nhất và đưa ra quyết định, thế là ổn. Nhưng trong tình huống căng thẳng như hiện nay, những bên kiểm soát vũ khí thường thắng thế trong các cuộc tranh luận”, Mohamed Amersi - thành viên Hội đồng Cố vấn Toàn cầu của Trung tâm Wilson - cho biết.
Ông Araghchi là một nhà ngoại giao kỳ cựu và tương đối thực dụng trong nhóm đàm phán của Iran. Theo nhiều nguồn tin, thông báo của ông là nỗ lực thể hiện sự cởi mở với thỏa hiệp vào thời điểm lệnh ngừng bắn hai tuần sắp hết hạn. Giá dầu đã giảm mạnh và ông Trump cũng hào hứng trên mạng xã hội.
 |
| Ảnh vệ tinh về tàu thuyền di chuyển ở eo biển Hormuz tháng 4. Ảnh: Copernicus Sentinel-2. |
“Tuyên bố đó dường như nhằm khơi thông đàm phán hơn là giải tỏa tắc nghẽn ở eo biển Hormuz”, Michael Singh - cựu Giám đốc cấp cao về vấn đề Trung Đông tại Hội đồng An ninh Quốc gia - cho biết. Ông nói tuyên bố được đưa ra sau lệnh ngừng bắn ở Lebanon, báo hiệu Iran quan tâm tới thỏa thuận với Mỹ.
Động thái của ông Araghchi ngay lập tức bị chỉ trích ở Iran. Cùng đêm đó, một người tự xưng là thành viên hải quân thuộc IRGC phát đi thông điệp trên đài phát thanh hàng hải rằng eo biển Hormuz vẫn đóng cửa và các tàu cần xin phép.
“Chúng tôi sẽ mở cửa theo lệnh của Lãnh tụ tối cao Imam Khamenei, chứ không phải theo những dòng tweet”, thông điệp ghi. Một thành viên thủy thủ đoàn cho biết các tàu đang tuân theo cảnh báo.
Cùng thời điểm đó, hãng thông tấn Tasnim - có liên hệ với IRGC - cũng lên án mạnh mẽ Ngoại trưởng Araghchi vì công bố chính sách trên mạng xã hội. “Bộ Ngoại giao nên xem xét lại kiểu thông tin này”, bài báo ghi.
Nghị sĩ Morteza Mahmoudi thậm chí còn kêu gọi cách chức ông Araghchi, nói tuyên bố làm giảm giá dầu và tặng quà cho Mỹ.
Quyết "vắt kiệt" lợi thế địa lý
Hôm 11/4, Bộ Chỉ huy quân sự liên hợp Iran chính thức tuyên bố eo biển bị đóng cửa. Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) nhận được báo cáo về việc một tàu chở dầu ngoài khơi Oman bị các tàu chiến IRGC tiếp cận và nổ súng, nhưng không có thương vong. UKMTO, trực thuộc Hải quân Anh, cũng nhận thông tin về một tàu container ngoài khơi Oman bị trúng một vật thể lạ, làm hư hại một số container. Một tàu khác báo cáo có tiếng động lạ gần đó, UKMTO cho biết.
Một chủ tàu chia sẻ một đoạn ghi âm, trong đó Hải quân IRGC cảnh báo mọi nỗ lực vượt qua eo biển mà không được phép “sẽ vấp phải phản ứng dữ dội và sẽ bị tiêu diệt”.
Một cố vấn cấp cao của lực lượng bán quân sự ở Tehran cho biết IRGC tức giận vì ông Araghchi đã không phối hợp trước khi đưa ra thông báo. Một số nhà phân tích cho rằng IRGC vẫn muốn trả thù cho những tổn thất trong chiến tranh và cảm thấy Iran đang chiếm ưu thế về mặt quân sự.
Mặc dù Mỹ và Israel đã gây tổn hại cho cấu trúc lãnh đạo lẫn năng lực quân sự Iran, khả năng kiểm soát eo biển của Tehran dường như không hề hấn. “Giờ thì ai cũng biết nếu có xung đột trong tương lai, đóng cửa eo biển sẽ là điều đầu tiên trong chiến lược của Iran. Không gì có thể đánh bại yếu tố địa lý”, Danny Citrinowicz - thành viên Hội đồng Đại Tây Dương - cho biết.
 |
| Địa lý trở thành yếu tố then chốt trong cuộc chiến Mỹ - Iran. Ảnh: Reuters. |
“Phe cứng rắn có thái độ phản kháng mạnh mẽ trước một thỏa thuận với Mỹ, dẫn tới một thách thức chính trị lớn”, Trita Parsi - Phó chủ tịch điều hành Viện Quincy về Quản trị Nhà nước có trách nhiệm - cho biết.
Trong khi đó, Ali Vaez - người đứng đầu dự án Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế - nhận định phản ứng dữ dội nhằm đáp trả việc Mỹ vẫn phong tỏa eo biển dù Iran đã mở cửa Hormuz. “Điều này phản ánh lập trường không nhất quán của Mỹ hơn là Iran đấu đá nội bộ”, ông nói.
Vấn đề tại eo biển Hormuz lặp lại một tình huống hồi đầu cuộc chiến, khi Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian xin lỗi về các cuộc tấn công vào các nước láng giềng vùng Vịnh, đồng thời cam kết giảm bớt tần suất. Ông ngay lập tức bị các phe cứng rắn công khai phản đối.
Giới lãnh đạo và quân đội Iran phản ứng nhanh chóng trước những diễn biến trên chiến trường và bình luận từ Mỹ. Tuy nhiên, đôi khi họ gặp khó khăn trong việc duy trì luồng thông tin liên lạc sau các vụ ám sát khiến một số thành viên thiệt mạng, bao gồm cả Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei, một số nguồn tin chia sẻ.
Người kế nhiệm Mojtaba Khamenei chưa xuất hiện trước công chúng kể từ khi được bổ nhiệm vào đầu tháng 3. Các chỉ huy có quyền tự do hoạt động độc lập theo một hệ thống phi tập trung gọi là “phòng thủ khảm”. Giới phân tích cho rằng cái chết của ông Khamenei khiến nội bộ Iran rời rạc hơn.
“Vì người đứng đầu đã ra đi, cuộc chiến giữa các phe phái đã bắt đầu”, Saeid Golkar - chuyên gia về cơ quan an ninh của Iran tại Đại học Tennessee - kết luận.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
