Ngành công nghiệp lừa đảo lại 'sáng đèn'

Chỉ 4 tháng ở Campuchia, Chen Xian Jin học được cách xác định ai làm quản lý trong ngành công nghiệp lừa đảo. Không giống những doanh nhân Trung Quốc khác, họ không dùng xe hay tranh sức xịn, đồng thời giữ thái độ khiêm tốn.

Họ thường đến lúc hoàng hôn để mua thức ăn tại quầy của Chen ở Phnom Penh. Bất chấp các đợt trấn áp gần đây, Chen vẫn giao hàng cho các khách quen ở tòa nhà cao tầng cuối phố, nơi sáng đèn suốt đêm.

Một người bán dừa non khác trong khu phố cũng cho biết doanh thu giảm sau các đợt truy quét, nhưng hiện dần ổn định.

Trên khắp Phnom Penh, tàn tích từ chiến dịch truy quét quyết liệt các "sào huyệt" lừa đảo hiện hữu rõ rệt. Các tòa nhà bị bỏ trống hoặc san bằng thành đống đổ nát. Nhân viên ôm túi hành lý lang thang trên đường phố sau khi bị đuổi đi. Họ tụ tập thành từng nhóm bên ngoài đại sứ quán, trên bãi cỏ gần sông Mekong vào đầu buổi tối và trong các quán cafe cùng quán bar rẻ tiền khi màn đêm buông xuống.

Chính phủ Campuchia đối mặt với áp lực mạnh mẽ từ Trung Quốc, Mỹ và các quốc gia có nạn nhân bị lừa đảo như Hàn Quốc. Tuy nhiên, khi Bloomberg trò chuyện với hàng loạt nhân vật - từ nạn nhân, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, quan chức và nhà hoạt động, hầu hết khẳng định ngành công nghiệp này sinh lợi đến mức không thể bị xóa sổ.

“Một nhân viên cho biết họ được chuyển tới khách sạn. Mấy ông trùm nói làm vậy tránh cảnh sát kiểm tra. Những kẻ đang hoạt động trên đường phố, chực chờ thời cơ để quay lại”, Ling Li - nghiên cứu viên về ngành công nghiệp lừa đảo - nhận định.

Không khác gì "con rắn Hydra"

Trên khắp Đông Nam Á, tội phạm mạng đang được coi là mối đe dọa an ninh quốc gia. Khi cảnh sát Campuchia vào cuộc, các tòa nhà chung cư và văn phòng từ lâu là nơi ẩn náu cho các trung tâm lừa đảo đã bị đột kích. Một số ông trùm biết trước và bỏ trốn sang nước ngoài. Chủ tịch Thượng viện Hun Sen cảnh báo Campuchia sẽ là nơi trừng phạt kẻ vi phạm pháp luật, thay vì là nơi dung túng cho tội phạm.

Chính phủ Campuchia đã thực hiện nhiều biện pháp sâu rộng với hy vọng dần dần xóa bỏ ngành công nghiệp này, như truy quét, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, đẩy mạnh hợp tác với các đối tác nước ngoài và đề xuất luật mới. Từ đầu tháng 1 đến đầu tháng 2, cảnh sát Campuchia đột kích 190 địa điểm trên khắp cả nước, bao gồm 44 sòng bạc. Hơn 2.500 người bị bắt giữ, và một lượng lớn máy tính và điện thoại di động bị tịch thu.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia ví các trung tâm như con rắn Hydra trong thần thoại Hy Lạp, có nghĩa khi chặt đứt một cái đầu, hai cái đầu khác sẽ mọc lên.

Trong khoảng thời gian những trung tâm lớn tan rã hoặc im hơi lặng tiếng, các trung tâm nhỏ hơn ở vùng nông thôn lại mọc lên, Ou Virak - Chủ tịch của tổ chức tư vấn Future Forum - cho biết.

Về bản chất, lừa đảo là mô hình kinh doanh tương đối rẻ và đã được chứng minh hiệu quả. Trí tuệ nhân tạo (AI) giúp tiết kiệm chi phí hơn nữa.

Những người từng làm trong trung tâm lừa đảo nằm trên đường gần Đại sứ quán Indonesia ở Phnom Penh. Ảnh: Bloomberg.

Stephanie Baroud - nhà phân tích tình báo tội phạm thuộc đơn vị chống buôn người và buôn lậu di cư của Interpol ở Pháp - cho biết nhiều người lao động bị đẩy khỏi một đường dây có khả năng bị dụ dỗ vào đường dây khác. “Họ bị bỏ rơi, vì vậy nguy cơ rất cao với những người không biết phải làm gì hoặc đi đâu. Những người khác đối mặt với khoản tiền phạt nặng vì quá hạn visa, nên rời đi và bắt đầu một công việc ở nơi khác khó khăn hơn”, bà nói.

Mức lương cũng đóng vai trò quan trọng. Một số người có thể kiếm 1.500 USD/tháng, một con số hấp dẫn so với nhiều công việc khác ở Campuchia hoặc Ấn Độ, Indonesia hay Trung Quốc.

Đồng thời, các trại lừa đảo là ngành kinh doanh rất sinh lợi. Một báo cáo của Viện Hòa bình Mỹ áng chừng đến cuối năm 2023, tổng số tiền bị các mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia đánh cắp hàng năm thông qua đánh bạc trực tuyến và lừa đảo bất hợp pháp là khoảng 64 tỷ USD. Trong khi đó, theo báo cáo năm 2025 của Liên minh Chống lừa đảo Toàn cầu (GASA), con số thiệt hại do mọi hình thức lừa đảo trên toàn thế giới trong vòng 12 tháng qua lên tới khoảng 442 tỷ USD.

Trò chơi "đập chuột"

Giống nhiều hoạt động tội phạm xuyên quốc gia khác, các vụ lừa đảo có thể nhanh chóng thay đổi vỏ bọc. Việc thiếu phối hợp và chia sẻ thông tin càng làm tăng thêm thách thức. Các quan chức chính phủ và nhân vật cấp cao trong ngành thực thi pháp luật cho rằng sự phối hợp giữa các bên chưa tối ưu. Xung đột biên giới giữa Campuchia và Thái Lan làm góp phần vào thái độ thiếu tin tưởng xung quanh việc chia sẻ thông tin.

Theo một nguồn tin, Thủ tướng Hun Manet đã phàn nàn với cựu nhà ngoại giao Mỹ rằng việc hợp tác xuyên biên giới gặp nhiều khó khăn, đặc biệt với Thái Lan, đồng thời cáo buộc những kẻ lừa đảo đang phá hoại đàm phán thương mại với Mỹ. Thủ tướng Campuchia ví nỗ lực ngăn chặn các trại như trò chơi "đập chuột".

Thiếu tướng Wiwat Kamchamnan - Phó ủy viên Cục Điều tra Tội phạm mạng Thái Lan - cho biết ngành công nghiệp này rất dễ thích nghi và đang di chuyển địa điểm. Các nhà hoạt động chỉ ra sự hỗn loạn từ đợt trấn áp mới nhất, nơi hàng nghìn người ồ ạt rời khỏi các trung tâm trong thời gian ngắn. Khả năng cao các ông trùm đã trà trộn vào đám đông và sẽ thiết lập hoạt động mới sau khi mọi chuyện lắng xuống.

Các chiêu trò ngày càng đa dạng, trong khi nhóm tội phạm chuyển sang sử dụng tiền điện tử.

Một người đàn ông từ Pakistan mô tả một vụ lừa đảo về công việc có tên "Bốn Phòng". Anh ở trong phòng ba, chịu trách nhiệm cung cấp chi tiết về công việc cho các mục tiêu. Phòng bốn thuộc trách nhiệm của quản lý người Trung Quốc, và anh khẳng định mình không biết chuyện gì xảy ra tiếp theo. Nếu không chuyển tiếp đủ người, anh sẽ không nhận được toàn bộ tiền công.

“Vấn đề là tội phạm hành động rất nhanh, Chúng sẽ chuyển tiền điện tử vào một ví chính rồi chia nhỏ ra hàng trăm, thậm chí hàng nghìn ví. Không chỉ vậy, chúng còn che giấu thông qua nhiều trung gian, sử dụng mixer hoặc sàn giao dịch để đánh lừa cơ quan thực thi pháp luật”, Neal Jetton - phụ trách Cục Chống tội phạm mạng tại Interpol ở Singapore - nói.

Tại Campuchia, chuyên gia cho biết các vụ lừa đảo mang lại lợi ích cho chủ sở hữu bất động sản. Chủ nhà thu tiền từ các băng nhóm chiếm dụng toàn bộ tòa nhà chung cư. Các trung tâm không phải lúc nào cũng ẩn náu hay cách xa thành phố lớn.

Dọc con đường tới Bộ Thương mại Campuchia. Ảnh: Bloomberg.

Dọc con đường tới Bộ Thương mại ở Phnom Penh là ví dụ điển hình. Trên con đường đó, có một tòa nhà màu xanh thấp tầng, các tầng dưới có lưới chắn. Hàng rào cao bao quanh bởi dây thép gai. Trông tòa nhà này giống trường học. Các nhân viên bảo vệ tại một ngân hàng gần đó cũng nghĩ vậy khi nhiều người trẻ ồ ạt tới đây vài năm trước. Tuy nhiên, đèn bật suốt đêm, từng tốp người ra vào từng lượt.

Theo Cyber ​​Scam Monitor, tòa nhà thuộc sở hữu của một doanh nhân Trung Quốc nhập quốc tịch Campuchia. Khi các trung tâm nằm ở vị trí trung tâm, toàn bộ hệ sinh thái sẽ mọc lên xung quanh chúng, từ người bán hàng, tài xế giao hàng, người dọn dẹp. Chuyên gia cho biết căng thẳng biên giới khiến người trẻ quay về Campuchia từ Thái Lan và họ có nguy cơ bị lôi kéo.

“Chúng tôi lo ngại không chỉ người nước ngoài mà cả người Campuchia cũng trở thành nạn nhân”, Bộ trưởng Thông tin Campuchia Neth Pheaktra cho biết.

Trở lại quầy hàng của Chen Xian Jin, người dân địa phương bắt đầu gọi tòa nhà cao tầng ở cuối phố là "Kim Cương Trên Trời". Mặc dù các tầng dưới cửa đóng then cài, cửa sổ các tầng trên vẫn mở. Chen không hề bận tâm. "Đời mà", anh nhún vai.

Công dân Pakistan từ đường dây “Bốn phòng” cũng cảm thấy không có vấn đề gì. Công việc “không tệ lắm”, dù đôi khi lương bị cắt giảm và anh phải giao nộp hộ chiếu. Anh có thể nghe nhạc trong lúc làm việc và xem phim vào lúc rảnh rỗi. Anh vẫn thích Campuchia, dù biết công việc đó là lừa đảo người khác. Giờ trung tâm của anh đã đóng cửa, anh sẽ rời đi, nhưng “có thể tôi sẽ quay lại”.