Quốc gia Trung Đông duy nhất lãnh đạn từ cả Mỹ và Iran

Các cuộc tấn công - như vụ việc ngày 1/4 tại một kho hàng ở khu vực tự trị Kurdistan phía bắc Iraq, nơi quân đội Mỹ đóng quân - thường được thực hiện dưới danh nghĩa "phong trào kháng chiến Hồi giáo ở Iraq". Ảnh: Middle East Images.

Theo người dân Iraq, khi cuộc chiến tại Iran lan rộng, những mâu thuẫn giáo phái từng đẩy nước này đến bờ vực nội chiến hai thập niên trước dường như đang manh nha.

“Bạn có thể cảm nhận điều đó trên mạng xã hội Iraq, hay thậm chí trên đường phố”, Wissam Yassin - chuyên gia tiếp thị kỹ thuật số sống tại thành phố Basra, miền Nam Iraq - chia sẻ với DW.

“Một bộ phận Shia ở Iraq coi cuộc chiến này là vấn đề sống còn. Họ coi sự suy yếu của Iran đe dọa trực tiếp tới họ, không chỉ về mặt tâm lý mà còn cả quyền lực chính trị. Họ coi mọi cuộc tấn công nhắm vào Iran là nhắm vào chính họ.

Trong khi đó, nhiều người Sunni coi cuộc chiến là cơ hội tái sắp xếp cục diện chính trị, khi ảnh hưởng của Iran với Iraq ngày càng ít. Chia rẽ giáo phái kiểu này là điều nguy hiểm nhất với Iraq”, ông Yassin - người theo đạo Shia - giải thích.

Iraq trở thành chiến trường

Với người Iraq, những gì xảy ra ở Iran không bao giờ chỉ dừng lại ở Iran. Hai nước có chung đường biên giới dài khoảng 1.500 km, cũng như mối quan hệ thương mại, chính trị và quân sự chặt chẽ.

Iraq cũng là quốc gia duy nhất trong khu vực bị cả hai phía trong xung đột này tấn công, Renad Mansour - Giám đốc Sáng kiến ​​Iraq tại Viện nghiên cứu Chatham House của Anh - nói.

Sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhắm tới Iran, Tehran đã trả đũa bằng cách phóng tên lửa và máy bay không người lái vào căn cứ Mỹ trên khắp Trung Đông.

Tại Iraq, các nhóm bán quân sự địa phương liên minh với Iran cũng tấn công các mục tiêu của Mỹ trên lãnh thổ Iraq. Đồng thời, lực lượng Mỹ hoặc Israel cũng ném bom các lực lượng bán quân sự liên minh với Iran bên trong Iraq.

Al Jazeera nhận định người dân Iraq không muốn bị lôi kéo vào cuộc chiến.

“Họ đang bị kẹt giữa Iran - quốc gia có chung đường biên giới đất liền dài nhất - và Mỹ. Họ đang trong tình thế khó khăn khi có quá nhiều nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn bên trong đất nước và chứng kiến bạo lực leo thang”, tờ báo viết.

Mối quan hệ giữa Iran và Iraq không chỉ đơn thuần là chính trị hay kinh tế. Một nhóm người Shia ở Iraq coi cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei là lãnh đạo tinh thần của họ. Ảnh: WANA.

Nguy cơ bất ổn chính trị lẫn kinh tế

Bên cạnh bạo lực trực tiếp, Iraq còn gánh những tác động gián tiếp về mặt kinh tế.

Theo Phòng Thương mại chung Iran - Iraq, kim ngạch thương mại song phương giữa hai nước đạt 12 tỷ USD vào năm 2024. Iran được cho là cung cấp khoảng 1/5 lượng hàng tiêu dùng của Iraq. Tình trạng bất ổn ở Iran có thể sẽ làm đảo lộn mối quan hệ kinh tế và thương mại này.

"Cần lưu ý Iran là nhà cung cấp điện chính cho Iraq. Đây là một vấn đề lớn khi chúng ta sắp bước vào một mùa hè nóng bức”, ông Mansour nhấn mạnh.

Trước đây, khi điện và nước bị cắt trong mùa hè, người dân địa phương đã tức giận và phản ánh với chính quyền.

Theo báo cáo của Viện Clingendael, năm 2023, khí đốt từ Iran sản xuất khoảng 29% điện năng của Iraq.

"Người Iraq đã quen thích nghi với những thời điểm khó khăn, vì vậy sẽ không có bất ổn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu chiến tranh kéo dài, không biết chuyện gì sẽ xảy ra”, chuyên gia Hamzeh Hadad cho biết.

Ông Haddad chỉ ra Iraq phụ thuộc rất nhiều vào doanh thu bán dầu. Nếu tình hình tại eo biển Hormuz kéo dài, làm gián đoạn nguồn thu từ dầu mỏ, khả năng trả lương cho công chức sẽ bị ảnh hưởng.

Iraq là một trong những quốc gia có lực lượng lao động khu vực công lớn nhất thế giới. Chính phủ Iraq trả lương hoặc các khoản phúc lợi như lương hưu cho khoảng 7 triệu người. Trong đại dịch Covid-19 năm 2020, sau khi giá dầu giảm, chính phủ không thể trả lương đúng hạn, dẫn đến các cuộc biểu tình trên khắp cả nước.

Thủ tướng Iraq Mohammed Shia' Al Sudani thị sát trụ sở Cơ quan Tình báo Quốc gia Iraq sau vụ tấn công bằng máy bay không người lái ngày 22/3, do một lực lượng dân quân liên minh với Iran thực hiện. Ảnh: Văn phòng báo chí Thủ tướng Iraq.

Ngoài ra, Iran được biết đến là quốc gia có ảnh hưởng rất lớn trong chính trường Iraq do có nhiều người ủng hộ trong các đảng phái Shia và lực lượng bán quân sự.

Sau cuộc bầu cử vào tháng 11/2025, Iraq hiện trong quá trình thành lập chính phủ mới. Tiến trình này luôn gặp khó khăn khi các nhóm khác nhau tranh giành những chức vụ bộ trưởng và quyền lực.

Đàm phán bị đình trệ vào tháng 3 do tranh luận về người kế nhiệm chức thủ tướng. Mỹ lên án ứng viên là cựu Thủ tướng Nouri al-Maliki vì ông bị coi là quá thân cận với Tehran.

Tuy nhiên, ông Masour cho rằng cuộc chiến sẽ làm thay đổi những tính toán chính trị. “Quá trình thành lập chính phủ sẽ bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến này, diễn ra theo nhiều cách khác nhau, từ trì hoãn cho đến thành lập chính phủ khẩn cấp ứng phó cuộc chiến”, ông nói.

Mohammed Anouz, cựu thành viên Quốc hội Iraq, cho rằng sự can thiệp của nước ngoài đã cắm sâu vào Iraq quá lâu. “Đó là một trong những lý do khiến chúng tôi không thể tự chủ ra quyết định. Chúng ta muốn đưa ra các quyết định vì lợi ích của quốc gia", ông lập luận.

Victoria Taylor - Giám đốc Sáng kiến ​​Iraq tại Viện nghiên cứu Atlantic Council - nhận định: “Một Iran ít can thiệp vào công việc nội bộ của Iraq có thể cho phép nhà nước Iraq tái thiết lập chủ quyền. Một Iran suy yếu sẽ tạo cơ hội quan trọng thay đổi tiến trình của Iraq, gắn kết nước này chặt chẽ hơn với phương Tây và khu vực, đồng thời giảm ảnh hưởng của Tehran".

Ông Hadad khẳng định chắc chắn những thay đổi ở Iran sẽ ảnh hưởng đến chính trị Iraq. "Nhưng không rõ những điều đó sẽ tác động tiêu cực hay tích cực về lâu dài. Mọi bất ổn ở Iran cũng dễ dàng lan sang biên giới. Chiến tranh thì không bao giờ tốt đẹp. Ngoài ra, không rõ lãnh đạo mới của Iran có thù địch với Iraq không”, ông nói.

Ông Mansour nói thêm một số người xem đây là thay đổi tích cực. “Nhưng không ai biết chắc chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo. Lịch sử đã chứng minh hỗn loạn và bạo lực sẽ diễn ra trước khi mọi thứ đi vào quỹ đạo ổn định. Nhiều người Iraq sợ điều này”, ông kết luận.