Scipio lúc này đã đạt được mục tiêu đầu tiên, đó là làm suy yếu hàng phòng thủ của thành và kiểm tra khả năng quân Carthage gây ảnh hưởng đến các kế hoạch của ông. Việc này đã mở đường cho bước đi quyết định tiếp theo của Scipio. Để phát triển kế hoạch, ông chỉ chờ thủy triều xuống để thực hiện một kế hoạch ông đã suy tính từ lâu khi còn ở Tarraco. Dựa trên thông tin từ ngư dân địa phương tại Cartagena, ông được biết rằng vào lúc nước thủy triều xuống thấp nhất thì đầm phá có thể dễ dàng lội qua.

Để thực hiện kế hoạch này, ông đã tập hợp năm trăm binh sĩ mang theo thang đến bên bờ đầm nước, đồng thời tăng cường cả người và thang cho lực lượng ở eo đất, đủ để đảm bảo rằng trong đợt tấn công trực tiếp lần tới, “toàn bộ bề mặt các bức tường thành đều phủ kín quân leo thang”.

Trận Catagena. Ảnh: history-maps

Đây là một ví dụ sơ khai cho nguyên tắc chiến thuật hiện đại: Một đợt tấn công “đánh lạc hướng” phải được triển khai trên diện rộng nhất có thể, để thu hút sự chú ý của kẻ địch và ngăn địch quay lại đón chặn đòn quyết định ở nơi khác. Ông bắt đầu cuộc tấn công bằng bộ binh, kết hợp đồng thời với một cuộc đổ bộ của hạm đội, và khi trận chiến lên tới cao trào “thủy triều bắt đầu rút và mực nước ở mép đầm hạ dần, một dòng chảy mạnh và sâu tràn qua kênh, tiến vào khu vực. Đối với những người không lường trước cảnh tượng này, đây là điều không tưởng tượng nổi. Nhưng Scipio đã sắp xếp đâu vào đấy và hạ lệnh cho những người được phân nhiệm vụ đừng sợ hãi và bước xuống nước.

Ông quả thực sở hữu một tài năng đặc biệt trong việc thấu hiểu, cảm thông và thúc đẩy sự tự tin trong lòng binh sĩ của mình rằng hãy vượt qua, tiến lên phía trước mà không phải sợ hãi. Khi quân lính vâng lệnh và bắt đầu vượt qua dòng nước nông, toàn quân La Mã đều có cảm giác rằng đây là công trình của một vị thần nào đó… lòng can đảm của họ nhờ vậy được nhân lên gấp bội.” (Polybius).

Ở phần này, Livy nói: “Phát hiện này dựa trên sự siêng năng và tìm tòi của chính Scipio, nhưng ông tuyên bố đó là nhờ các vị thần linh và phép màu đã thay đổi dòng chảy của biển, rút nước khỏi đầm và mở ra những con đường chưa từng lưu dấu chân người phàm để dẫn đường cho quân La Mã, rồi hạ lệnh cho họ đi theo sự chỉ dẫn của thần Neptune.”

Nhưng thật thú vị khi thấy mặc dù Scipio tận dụng triệt để hiệu ứng tâm lý của ý tưởng này, nhưng ông đã sử dụng những chỉ dẫn không mấy “thần thánh” một cách rất thực tế. Năm trăm binh sĩ dễ dàng vượt qua đầm nước, đến được chỗ bức tường và leo lên mà không gặp bất cứ trở ngại nào, bởi tất cả quân thủ thành lúc đó “đang tiếp tế cho khu vực gặp nguy hiểm”.

“Quân La Mã sau khi chiếm được tường thành lập tức tiến quân dọc theo nó, quét sạch mọi quân địch.” Rõ ràng họ đã thấm nhuần nguyên tắc phải thâm nhập nhanh chóng trên diện rộng trước khi đánh sâu hơn - một nguyên tắc mà người ta chỉ nhận ra sau bài học đắt giá trong cuộc chiến những năm 1914 - 1918 ở Loos và những nơi khác. Tiếp theo, họ hội tụ về cánh cổng hướng vào trong đất liền, vốn đã bị tấn công phía trước, và bất ngờ đánh úp quân thủ thành từ phía sau, mở đường cho lực lượng chính của quân tấn công.

Do đó, các bức tường thành đã bị chiếm giữ, và Scipio ngay lập tức khai thác thành công của mình. Bởi trong lúc phần lớn quân leo thành tiến hành tàn sát dân chúng như thông lệ, thì bản thân ông đi đảm bảo cánh quân tiến vào qua cổng thành giữ vững đội hình bình thường và dẫn họ tấn công trong thành. Lúc này, Mago, khi “thấy rằng thành phố đã hoàn toàn thất thủ,” đã đầu hàng.

Nếu việc tàn sát dân thường khiến những tư tưởng hiện đại cảm thấy ghê sợ, thì vào thời kỳ đó và trong suốt nhiều thế kỷ sau, điều này lại là một tập quán bình thường. Đối với người La Mã, đó là một chính sách có chủ đích rõ ràng, nhằm đánh vào tinh thần chứ không chỉ là một cuộc tàn sát vô nghĩa thuần túy.

Việc trực tiếp tấn công dân thường - vốn là điểm tựa cho ý chí chiến đấu của phe địch - trên thực tế có thể tái diễn nhờ có máy bay với khả năng vượt qua những đội quân vũ trang đang che chắn cho đất nước của phe địch. Hướng đi này, nếu xét trên phương diện quân sự, rõ ràng là hợp lý, nên trong một cuộc đấu tranh sinh tử, logic lạnh lùng này thường sẽ thắng thế trước những tình cảm nhân đạo.

Bằng chứng rõ nét nhất về tính kỷ luật của những đội quân dưới sự chỉ huy của Scipio là việc ngay sau khi thành trì đầu hàng, họ lập tức dừng cuộc tàn sát chỉ bằng một tín hiệu duy nhất, và chỉ sau đó họ mới bắt đầu thu chiến lợi phẩm.

Việc tàn sát dân chúng tuy khó có thể chấp nhận nếu xét theo tư tưởng hiện đại, nhưng vốn là một biện pháp quân sự vào thời đó. Hơn nữa, việc thực hiện những hành động đó hoàn toàn không phải do sự ham muốn cướp bóc hay chiếm đoạt “đồ lưu niệm” cá nhân - thứ thôi thúc vô kỷ luật đã tác động đến cả những trận chiến gần đây. Hơn nữa, cuộc tàn sát đã được bù đắp phần nào bởi hành động rộng lượng và khôn khéo về mặt ngoại giao của Scipio đối với những kẻ bại trận.

Sau bước ban đầu đàn áp không khoan nhượng nhằm mục đích dập tắt ý chí phản kháng của người dân trong thành. Trong số mười nghìn tù nhân, ông trả tự do cho tất cả những người là công dân của New Carthage, đồng thời trả lại toàn bộ tài sản cho họ. Ông tuyên bố hai nghìn thợ thủ công ở đây là tài sản của quân La Mã, nhưng hứa sẽ trả tự do cho họ khi chiến tranh kết thúc nếu họ “cho thấy thiện chí và sự cần mẫn trong công việc (những nghề thủ công) của họ”.

Những người ưu tú nhất trong số các tù binh còn lại được chọn lọc ra để phục dịch trên biển, qua đó, ông cho họ cơ hội điều khiển các tàu thuyền đã bị bắt giữ, đồng thời cũng để tăng quy mô hạm đội của mình. Họ cũng được hứa hẹn trả lại tự do sau khi Carthage hoàn toàn bị đánh bại.