- Những điểm mới trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026, đặc biệt là những điều chỉnh ảnh hưởng trực tiếp đến việc đăng ký xét tuyển của thí sinh.
- Sự thay đổi trong xu hướng lựa chọn ngành học của thí sinh, đặc biệt là trong giai đoạn công nghệ thay đổi nhanh chóng, trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng "bành trướng".
- Những điều cần cân nhắc khi lựa chọn ngành học.
- Cơ hội việc làm với mức lương tốt cho sinh viên sau khi tốt nghiệp.
 |
Ngày 15/4, ThS Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, trường Đại học Công thương TP.HCM, có buổi tư vấn trực tuyến trực tiếp giải đáp thắc mắc của phụ huynh, học sinh về thi tốt nghiệp THPT 2026 và bản đồ ngành, nghề mới nhất trên Tri Thức - Znews.
Tri thức - Znews chính thức ra mắt Pick the Right - series tư vấn tuyển sinh mùa thi 2026, đồng hành cùng hàng triệu thí sinh đang đứng trước ngưỡng cửa đại học.
Không dừng lại ở những con số chỉ tiêu hay thông tin tuyển sinh thông thường, Pick the Right là không gian đối thoại chuyên sâu giữa độc giả Znews và các giảng viên, chuyên gia đầu ngành, nhà tuyển dụng, đại diện những trường đại học hàng đầu Việt Nam. Tại đây, mọi góc khuất của từng ngành học đều được lật mở - từ thực tế giảng đường, bài toán chi phí đào tạo, cho đến triển vọng thu nhập và lộ trình thăng tiến sau khi ra trường.
Pick the Right tin rằng một quyết định đúng không đến từ may mắn, mà đến từ thông tin đủ, góc nhìn rõ và sự chuẩn bị kỹ càng.
- 2026-04-14 09:00+0700
Tự động cập nhật sau 30 giây
-
Việc xuất hiện nhiều phương thức xét tuyển như đánh giá năng lực hay xét tuyển kết hợp có tạo áp lực cho thí sinh không, thưa thầy?
Sự đa dạng của các phương thức xét tuyển, đặc biệt là xét tuyển kết hợp và xét tuyển thông qua các kỳ thi riêng như kỳ thi đánh giá năng lực, có thể tạo ra áp lực nhất định cho thí sinh. Tuy nhiên, áp lực này không quá lớn mà ngược lại còn mở ra thêm nhiều cơ hội trúng tuyển vào đại học.
Thực tế cho thấy số lượng thí sinh đăng ký tham gia các kỳ thi riêng ngày càng tăng qua từng năm, phản ánh nhu cầu mong muốn có thêm cơ hội lựa chọn của các em. Nắm bắt xu hướng này, nhiều trường đại học cũng gia tăng chỉ tiêu cho các phương thức xét tuyển đa dạng, qua đó giúp thí sinh có thêm lựa chọn phù hợp với năng lực và điều kiện của mình.
-
Tôi thấy chương trình đại học đã được cập nhật liên tục nhưng nhiều sinh viên vẫn không có việc làm khi ra trường. Theo thầy, lỗi nằm ở chương trình đào tạo cũ kỹ, sự thụ động của sinh viên hay do thị trường thay đổi quá nhanh?
Vấn đề học xong không làm được việc là hệ quả của nhiều yếu tố, bao gồm sự thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động, chương trình đào tạo và mức độ chủ động của sinh viên. Quan điểm cho rằng Gen Z lười biếng là chưa thực sự chính xác, bởi phần lớn các bạn có tư duy sáng tạo và cách tiếp cận công việc rất linh hoạt.
Tại Đại học Công Thương TP.HCM, khoảng 60% sinh viên được đánh giá là khá chủ động trong học tập và tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp, trong khi số còn lại vẫn còn thụ động, đặc biệt trong việc cập nhật kiến thức mới.
Chính sự thiếu chủ động này là một trong những nguyên nhân khiến một số sinh viên gặp khó khăn khi tìm kiếm việc làm sau khi tốt nghiệp.
-
Thầy nhận thấy xu hướng lựa chọn ngành học của thí sinh hiện nay có gì thay đổi so với trước đây?
Xu hướng lựa chọn ngành học của thí sinh hiện nay khá đa dạng và có sự chuyển biến rõ rệt so với trước đây. Các lĩnh vực kinh tế và khối khoa học xã hội đang nhận được sự quan tâm lớn từ thí sinh.
Đáng chú ý, thí sinh lựa chọn ngành học, lĩnh vực thường xuất phát từ sự yêu thích và định hướng nghề nghiệp rõ ràng, thay vì lựa chọn mang tính ngẫu nhiên như trước. Điều này cho thấy các em ngày càng chủ động hơn trong việc định hình tương lai, phản ánh sự phân hóa và định hướng nghề nghiệp ngày càng rõ nét trong xu hướng chọn ngành hiện nay.
-
Hiện nay trường nào cũng nhắc đến cụm từ 'kết nối doanh nghiệp'. Nhưng cốt lõi mà phụ huynh như tôi quan tâm là: Các trường đang vận hành mô hình này thực chất đến đâu, để sinh viên sau kỳ thực tập có thể tìm được việc làm ngay thay vì chỉ đi thực tập lấy điểm?
Nhà trường luôn đề cao sự đồng hành của doanh nghiệp trong việc kết nối và hỗ trợ việc làm cho sinh viên sau khi tốt nghiệp. Do đó, trường giao cho từng khoa phụ trách việc phát triển quan hệ doanh nghiệp, trong đó mỗi khoa cần thiết lập mối liên kết với tối thiểu 20 doanh nghiệp trong lĩnh vực chuyên môn.
Hiện, khoa Luật của trường Đại học Công Thương TP.HCM đã thiết lập quan hệ hợp tác với gần 50 doanh nghiệp và văn phòng luật sư tại TP.HCM. Bên cạnh đó, các khoa như Điện tử, Cơ khí và Công nghệ thực phẩm cũng hợp tác với gần 300 doanh nghiệp. Đáng chú ý, một số giảng viên đồng thời là giám đốc doanh nghiệp trong khu vực, qua đó tạo thêm nhiều cơ hội thực tập và việc làm cho sinh viên.
Hiện nay, các đối tác của trường chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ, trong khi số lượng doanh nghiệp lớn còn hạn chế. Tuy nhiên, đây là xu hướng chung của thị trường lao động hiện nay. Nhà trường đang từng bước mở rộng mạng lưới hợp tác, hướng đến việc mang lại nhiều cơ hội thực tập và việc làm chất lượng cho sinh viên.
-
Là học sinh lớp 12, em rất quan tâm đến kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026. Theo thầy, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay có điểm gì đáng chú ý mà thí sinh cần đặc biệt lưu ý?
Thực tế, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 về cơ bản không có quá nhiều thay đổi so với các năm trước. Do đó, nếu thí sinh có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về kiến thức và tâm lý, các em hoàn toàn có thể tự tin bước vào kỳ thi. Điểm đáng lưu ý nhất nằm ở quy chế xét tuyển đại học, bởi những điều chỉnh này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chiến lược đăng ký nguyện vọng của thí sinh.
Hoạt động tuyển sinh của các trường đại học hiện nay đều bám sát chương trình giáo dục phổ thông và quy chế tuyển sinh do Bộ GD&ĐT ban hành. Bên cạnh đó, các cơ sở đào tạo cũng thường xuyên tham khảo kinh nghiệm lẫn nhau để hoàn thiện phương thức tuyển sinh, bảo đảm tính minh bạch và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho thí sinh.
Những điều chỉnh của Bộ GD&ĐT trong năm nay được đánh giá là phù hợp với thực tiễn, giúp mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục đại học cho người học. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất vẫn là sự chủ động của thí sinh trong việc tìm hiểu thông tin, tham gia các hoạt động trải nghiệm và định hướng nghề nghiệp.
-
AI đang khiến nhiều học sinh, trong đó có bản thân em, lo lắng “học xong sẽ bị thay thế”. Thầy nhìn nhận nỗi lo này ra sao và vì sao AI ngày càng gây lo lắng như vậy?
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang từng bước tác động mạnh mẽ đến thị trường lao động và làm gia tăng nỗi lo bị thay thế của nhiều học sinh. Thực tế, AI không chỉ ảnh hưởng đến một số ngành nghề nhất định mà còn thâm nhập sâu vào hoạt động của hầu hết các doanh nghiệp.
Tuy nhiên, tôi cho rằng AI nên được nhìn nhận như một công cụ hỗ trợ thay vì là mối đe dọa. Nếu sinh viên được trang bị kiến thức chuyên môn vững vàng và biết cách ứng dụng AI vào công việc, các em hoàn toàn có thể nâng cao năng suất và giá trị bản thân. Ngược lại, việc không cập nhật công nghệ sẽ khiến người lao động dễ bị tụt lại phía sau.
-
Cá nhân em nhận thấy nhiều học sinh đang đứng giữa hai lựa chọn, một bên là ngành mình thích, một bên là ngành “có vẻ an toàn” trước AI. Theo thầy, học sinh nên lựa chọn thế nào?
Khi đứng trước lựa chọn giữa ngành học yêu thích và ngành “an toàn” trước tác động của AI, tôi cho rằng thí sinh cần bắt đầu từ việc hiểu rõ bản thân, bao gồm năng lực, sở thích và giá trị cá nhân.
Đồng thời, các em cũng cần nắm bắt xu hướng phát triển của công nghệ và nhu cầu nhân lực của xã hội. Trong trường hợp chưa hoàn toàn phù hợp, thí sinh có thể cân nhắc những ngành học tương đương để vừa đáp ứng đam mê cá nhân, vừa bảo đảm cơ hội nghề nghiệp trong tương lai.
-
Mức lương trung bình của sinh viên Đại học Công Thương TP.HCM sau khi ra trường hiện nay khoảng bao nhiêu? Tỷ lệ sinh viên làm việc đúng ngành ra sao?
Tại Đại học Công thương TP.HCM, đối với khối ngành kinh tế - luật - du lịch, mức lương khởi điểm dao động từ 8-10 triệu đồng/tháng; trong khi đó, khối ngành kỹ thuật từ 9 triệu đồng/tháng trở lên, thậm chí có thể đạt 13-14 triệu đồng/tháng. Đây là mức lương ban đầu và sẽ tăng theo kinh nghiệm làm việc. Thực tế, nhiều cựu sinh viên đã đạt thu nhập rất cao hoặc tự thành lập doanh nghiệp với doanh thu hàng tỷ đồng.
Cũng theo thống kê của nhà trường, tỷ lệ sinh viên làm việc đúng ngành ở khối kỹ thuật - công nghệ khi mới ra trường đạt khoảng 80%. Sau 5 năm, nhiều người chuyển sang các vị trí quản lý như trưởng nhóm hoặc giám đốc kỹ thuật và thường bổ sung thêm kiến thức về kinh tế để phục vụ công việc quản lý.
Đối với khối kinh tế - luật, tỷ lệ làm việc đúng ngành khoảng 70%. Còn xét về mặt bằng chung, 60% sinh viên có việc làm ngay sau khi tốt nghiệp, số còn lại thường tìm được việc trong vòng 2-3 tháng sau thời gian nhận bằng.
-
Em học lực khá, tài chính gia đình trung bình, nên chọn ngành dễ trúng tuyển hay cố theo ngành mình thích?
Các em nên lựa chọn ngành học mà mình yêu thích, bởi đam mê sẽ giúp học tập hiệu quả hơn và dễ dàng tìm được công việc phù hợp. Tôi từng biết một trường hợp học ngành Y dù không yêu thích, sau khi tốt nghiệp đã chuyển sang học thiết kế đồ họa theo sở thích và đạt được thành công. Đó là minh chứng cho thấy sức mạnh của việc theo đuổi ngành học yêu thích, nhiệt huyết và sự yêu thích sẽ mang lại những giá trị rất lớn cho các bạn khi theo đuổi chương trình học.
-
Không ít học sinh hiện nay chọn ngành theo “trend” hoặc theo tư vấn trên mạng xã hội. Theo ông, làm thế nào để học sinh nhận ra ngành nào thực sự phù hợp với năng lực và tính cách của mình?
Thí sinh nên tham khảo ý kiến từ nhiều nguồn khác nhau, trước hết là từ gia đình, để có thêm góc nhìn khách quan và sự định hướng phù hợp trước khi đưa ra quyết định quan trọng về ngành học.
Thực tế cho thấy không ít bạn trẻ hiện nay có xu hướng lựa chọn ngành học theo “trend” trên mạng xã hội, chẳng hạn như marketing hay các ngành đang được truyền thông nhắc đến nhiều, dù năng lực và sở thích cá nhân chưa thực sự phù hợp. Việc chạy theo xu hướng mà thiếu sự cân nhắc kỹ lưỡng có thể khiến các em gặp khó khăn trong quá trình học tập và khó gắn bó lâu dài với nghề nghiệp sau này.
Do đó, việc trải nghiệm và khám phá bản thân từ sớm đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Thí sinh nên chủ động tham gia các hoạt động hướng nghiệp, trải nghiệm thực tế, tìm hiểu chương trình đào tạo của các trường đại học cũng như yêu cầu của thị trường lao động. Khi hiểu rõ điểm mạnh, sở thích và giá trị cá nhân, các em sẽ có cơ sở vững chắc để lựa chọn ngành học phù hợp, từ đó gia tăng cơ hội thành công và phát triển bền vững trong tương lai.
-
Khi sắp xếp nguyện vọng, em nên ưu tiên theo thứ tự như thế nào, nên ưu tiên chọn ngành hay chọn trường? Có nguyên tắc nào để giảm rủi ro trượt tất cả nguyện vọng?
Em nên ưu tiên lựa chọn ngành học trước, sau đó mới cân nhắc đến trường đại học phù hợp. Ngành học sẽ gắn bó lâu dài với sự nghiệp của các em, trong khi trường học là môi trường để các em phát triển ngành nghề đó. Vì vậy, việc xác định đúng ngành học phù hợp với năng lực, sở thích và định hướng nghề nghiệp là yếu tố quan trọng nhất.
Về chiến lược sắp xếp nguyện vọng, thí sinh nên dành khoảng 3-4 nguyện vọng đầu tiên cho những ngành học yêu thích nhất, có thể bao gồm cả các lựa chọn mang tính thách thức với mức điểm chuẩn cao.
Sau đó, các em nên bổ sung những nguyện vọng có mức độ an toàn hơn để tăng khả năng trúng tuyển. Việc tham khảo điểm chuẩn của các năm trước là cần thiết để dự đoán khả năng trúng tuyển, tuy nhiên, nguyện vọng mà thí sinh mong muốn nhất vẫn nên được đặt ở vị trí đầu tiên, thay vì lựa chọn ngành chỉ vì khả năng đỗ cao.
-
Nếu đứng giữa hai lựa chọn: Một ngành mình thích nhưng điểm chuẩn cao, và một ngành “an toàn” hơn nhưng không quá yêu thích, em nên quyết định như thế nào để không hối tiếc sau này?
Trong trường hợp này, tôi khuyến khích thí sinh mạnh dạn theo đuổi ngành học mà mình thực sự yêu thích. Đam mê chính là yếu tố quan trọng giúp các em duy trì động lực học tập và phát triển nghề nghiệp lâu dài.
Để giảm bớt rủi ro, thí sinh có thể đặt ngành học yêu thích ở nhiều trường đại học khác nhau, với các mức điểm chuẩn từ cao đến thấp. Cách làm này không chỉ gia tăng cơ hội trúng tuyển mà còn giúp các em vẫn có thể theo đuổi đam mê của mình mà không phải lựa chọn một ngành học “an toàn” nhưng thiếu sự gắn bó. Khi được học tập trong lĩnh vực mình yêu thích, khả năng thành công và phát triển bền vững trong tương lai sẽ cao hơn rất nhiều.
-
Mặt bằng học phí đại học đang có xu hướng tăng. Nguyên nhân của điều này là gì, thưa thầy?
Việc học phí đại học tăng trong những năm gần đây là xu hướng tất yếu, xuất phát từ yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo và đầu tư cơ sở vật chất.
Tại trường Đại học Công Thương TP.HCM, tổng học phí toàn khóa hiện vào khoảng 140 triệu đồng. Trong thời gian qua, nhà trường đã đầu tư mạnh mẽ gần 2.000 tỷ đồng để nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị giảng dạy và nghiên cứu, nhằm mang đến môi trường học tập hiện đại và tiệm cận với thực tiễn doanh nghiệp.
Do đó, việc điều chỉnh học phí theo lộ trình là cần thiết để tái đầu tư cho chất lượng đào tạo. Không chỉ riêng Đại học Công Thương TP.HCM, học phí của các trường công lập hiện nay nhìn chung ở mức hợp lý bởi các trường đều có sự đầu tư rất lớn về cơ sở vật chất cũng như đội ngũ cán bộ, giảng viên để nâng cao chất lượng giảng dạy và trải nghiệm học tập cho sinh viên.
Dự kiến trong thời gian tới, học phí toàn khóa của Đại học Công Thương TP.HCM có thể tăng tối đa lên khoảng 155 triệu đồng so với mức khoảng 140 triệu đồng hiện nay.
-
Nếu em không giỏi ngoại ngữ từ đầu, liệu có bị đuối trong quá trình học đại học không?
Ngoại ngữ hiện nay đã trở thành điều kiện tiên quyết trong học tập và nghề nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ. Nếu không có lợi thế về ngoại ngữ, sinh viên có thể gặp nhiều bất lợi trong việc tiếp cận tài liệu chuyên ngành, tham gia các chương trình trao đổi quốc tế cũng như cạnh tranh trên thị trường lao động.
Tuy nhiên, việc chưa giỏi ngoại ngữ từ đầu không phải là rào cản quá lớn nếu các em có kế hoạch học tập rõ ràng. Sinh viên hoàn toàn có thể cải thiện năng lực ngoại ngữ trong quá trình học đại học thông qua các khóa học bổ trợ, câu lạc bộ ngoại ngữ... Trong khi kiến thức chuyên môn có thể được tích lũy dần theo thời gian, ngoại ngữ chính là “chìa khóa” giúp sinh viên mở rộng cơ hội nghề nghiệp, tiếp cận tri thức toàn cầu và nâng cao năng lực cạnh tranh sau khi tốt nghiệp.
Cuối cùng, điều tôi lưu ý cho thời gian quan trọng sắp tới là các em cần giữ gìn sức khỏe và ổn định tâm lý để có thể đưa ra những quyết định sáng suốt. Bên cạnh đó, việc tìm hiểu kỹ lưỡng về ngành nghề, bao gồm chương trình đào tạo, cơ hội việc làm và mức độ phù hợp với năng lực bản thân cũng như điều kiện kinh tế gia đình, là yếu tố vô cùng quan trọng.
Trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ, sự linh hoạt và khả năng thích ứng sẽ trở thành chìa khóa giúp các em thành công trong tương lai. Hãy lựa chọn ngành học không chỉ dựa trên xu hướng mà còn dựa trên sự hiểu biết sâu sắc về chính mình.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
