Ông Trump ra lệnh phong tỏa cảng biển Iran, Houthi cảnh báo

Ngày 13/7, Tổng thống Trump đã cáo buộc Iran vi phạm thỏa thuận ngừng bắn tạm thời và tuyên bố sẽ thực hiện các cuộc tấn công mạnh hơn vào quốc gia này, theo CNN.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng ngày 6/7. Ảnh: Reuters.

“Chúng tôi đã tấn công họ rất mạnh vào đêm qua. Mỗi khi họ điều máy bay không người lái đến, chúng tôi đều đánh trả rất mạnh".

“Chúng tôi đã có một thỏa thuận. Đó là một thỏa thuận đã hoàn tất, nhưng rồi họ phá vỡ nó. Họ luôn luôn phá vỡ nó. Chúng tôi đã có 10 thỏa thuận với những người này, vì vậy chúng tôi sẽ tấn công họ rất mạnh”, ông Trump cảnh cáo trong một cuộc phỏng vấn với Fox News.

Tham vọng thu phí của Mỹ và lằn ranh đỏ của Tehran

Ngày 13/7, trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố tái áp đặt lệnh phong tỏa đối với các cảng biển của Iran, đồng thời thông báo sẽ thu "phí bảo vệ" đối với tàu hàng đi qua eo biển Hormuz.

Ông Trump khẳng định eo biển này vẫn mở cửa dưới sự bảo vệ của Mỹ và cho biết Mỹ sẽ thu phí 20% đối với mỗi chuyến hàng để bù đắp chi phí. Lệnh phong tỏa được khôi phục chỉ nhằm mục đích ngăn chặn tàu thuyền hoặc đối tác mua hàng của Iran tiếp cận các cảng biển của nước này. Các quốc gia khác vẫn được đảm bảo quyền sử dụng eo biển một cách tự do và công bằng.

Ông không nêu chi tiết cách thức thực hiện nhưng cho biết các quy trình sẽ được xây dựng ngay lập tức.

“Kể từ thời điểm này trở đi, nước Mỹ sẽ được biết đến là 'NGƯỜI BẢO VỆ EO BIỂN HORMUZ'”, Tổng thống Mỹ viết trên mạng xã hội.

Theo Al Jazeera, cùng ngày, Bộ Chỉ huy Thống nhất Các lực lượng Vũ trang Iran đã cảnh báo Mỹ không can thiệp vào eo biển Hormuz, đồng thời đe dọa tấn công các bên hợp tác với Washington.

Trả lời đài truyền hình nhà nước IRIB, ông Ebrahim Zolfaghari, người phát ngôn Bộ Chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbiya, nhấn mạnh: “Chúng tôi không và sẽ không cho phép Mỹ can thiệp vào công tác quản lý eo biển Hormuz”.

Lực lượng Iran sẽ “xử lý nghiêm khắc mọi hành vi gây rối và làm mất an ninh” trên các tuyến đường do Tehran quy định.

Ông Zolfaghari khẳng định: “Mọi hoạt động hợp tác với Mỹ và hỗ trợ hậu cần cho đội quân xâm lược này sẽ bị coi là hành động chiến tranh chống lại chủ quyền và an ninh quốc gia của Iran”. Người phát ngôn này cũng cảnh báo xung đột có thể “lan rộng ra tất cả các quốc gia trong khu vực”.

Houthi tuyên bố 'trừng phạt' Saudi Arabia

Ngày 13/7, lực lượng Houthi cáo buộc Saudi Arabia không kích sân bay tại thủ đô Sana'a (Yemen), đồng thời cảnh báo vụ tấn công này đánh dấu sự chấm dứt của thỏa thuận ngừng bắn kéo dài nhiều năm qua giữa hai bên.

Trước đó, Houthi từng cảnh báo sẽ đóng cửa eo biển Bab al-Mandab nếu các nước vùng Vịnh tham chiến. Ảnh: Reuters.

Trên mạng xã hội X, người phát ngôn quân sự của Houthi, ông Yahya Saree, tuyên bố: "Trong một hành động gây hấn trắng trợn, Saudi Arabia đã tiến hành hàng loạt cuộc không kích nhằm vào Sân bay Quốc tế Sana’a. Động thái này đã chấm dứt giai đoạn giảm căng thẳng và Saudi Arabia sẽ phải gánh chịu hậu quả".

Trong một tuyên bố khác, Văn phòng Chính trị Houthi cáo buộc cuộc tấn công thể hiện thái độ thù địch của chính quyền Saudi Arabia cùng sự hậu thuẫn từ Mỹ.

Theo CNN, một máy bay Iran đang trên đường đến sân bay Sana’a hôm 13/7 đã phải chuyển hướng sang một sân bay khác tại Hodeidah, cũng nằm trong khu vực do Houthi kiểm soát ở Yemen.

Houthi là một trong những đồng minh chính của Iran trong khu vực. Kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ và Iran bùng nổ, lực lượng này đã nhiều lần cảnh báo có thể hành động nhằm phong tỏa eo biển Bab al-Mandab, một điểm nghẽn hàng hải ở phía nam Biển Đỏ.

Biển Đỏ trở nên quan trọng hơn đối với hoạt động xuất khẩu dầu của Saudi Arabia kể từ khi Iran chặn hoạt động giao thông qua eo biển Hormuz.

Đợt căng thẳng mới nhất xảy ra sau hơn 4 năm tương đối yên bình giữa hai bên. Giai đoạn này bắt đầu từ lệnh ngừng bắn do Liên Hợp Quốc làm trung gian vào năm 2022.

Giá dầu tăng vọt

Căng thẳng hai bên khiến giá giá dầu tăng vọt, trong đó dầu thô Brent giao dịch ở mức cao hơn 9%, đe dọa thỏa thuận ngừng bắn vốn đã mong manh giữa hai bên.

Ông Fawad Razaqzada, chuyên gia phân tích thị trường tại Forex.com, nhận định: “Rất dễ hình dung viễn cảnh về thị trường dầu sẽ thay đổi ra sao khi tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát. Những tuyên bố cứng rắn của hai bên có thể sẽ hạ nhiệt như từng xảy ra trước đây. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, giới giao dịch buộc phải chuẩn bị cho kịch bản tồi tệ nhất”.

Thị trường dầu mỏ vốn nhạy cảm với các bất ổn địa chính trị. Khi rủi ro xung đột Mỹ - Iran lan rộng tại khu vực Trung Đông gia tăng, giá dầu thường biến động trước cả khi nguồn cung thực tế bị ảnh hưởng.

Chuyên gia phân tích Fabien Yip của IG nhận định giá dầu khó có khả năng chạm lại các mức đỉnh như giai đoạn đầu của cuộc chiến, khi các quốc gia láng giềng cùng cơ sở hạ tầng năng lượng của họ cũng trở thành mục tiêu tấn công.

Những rủi ro ngày càng tăng đối với các chủ tàu đã cắt đứt đà phục hồi của hoạt động giao thông hàng hải, vốn mới bắt đầu sau khi ông Trump ký thỏa thuận vào ngày 17/6.

Theo công ty dữ liệu Kpler - đơn vị theo dõi tàu thuyền qua hình ảnh vệ tinh và các dữ liệu khác, lưu lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz vào cuối tuần qua đã giảm hơn một nửa so với cuối tuần trước đó, xuống chỉ còn 19 tàu, tương đương với mức trước khi thỏa thuận hòa bình sơ bộ được ký kết.

Hầu hết các tàu đều sử dụng tuyến đường do Iran phê duyệt hoặc những tuyến đường bí mật, trong khi hoạt động giao thông qua hành lang gần Oman do Mỹ hậu thuẫn đã gần như đình trệ hoàn toàn, Kpler cho biết.

Các bên nỗ lực hòa giải

Ngày 13/7, trước bối cảnh căng thẳng leo thang tại Vùng Vịnh và nguy cơ xung đột lan rộng từ các cuộc tấn công gần đây, Tổng thư ký Liên hợp quốc (LHQ) António Guterres đã hối thúc Iran và Mỹ nhanh chóng khôi phục đối thoại. Ông nhấn mạnh đàm phán nghiêm túc và thực chất là con đường duy nhất để ngăn chặn đối đầu quân sự kéo dài, bảo vệ an ninh khu vực cũng như sự ổn định quốc tế.

Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres. Ảnh: TTXVN.

LHQ khẳng định sẵn sàng hỗ trợ các nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng, tạo điều kiện tiếp xúc trực tiếp để tìm kiếm giải pháp hòa bình. Đồng thời, Tổng thư ký LHQ yêu cầu các quốc gia liên quan tuân thủ nghiêm luật pháp quốc tế, bảo vệ dân thường, cơ sở hạ tầng và an toàn hàng hải, cũng như tránh các hành động làm khủng hoảng thêm trầm trọng.

Trong khi đó, Qatar và Oman tiếp tục khẳng định vai trò trung gian hòa giải.

Tại cuộc họp báo ở Tehran, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei tuyên bố nước này chỉ thực hiện các nghĩa vụ nếu phía Mỹ tuân thủ đầy đủ cam kết. Ông Baqaei cáo buộc Washington đã vi phạm bản ghi nhớ ký kết tháng trước, đẩy thỏa thuận hiện tại vào tình trạng khủng hoảng.

CNN ngày 13/7 dẫn lời ông Paul Musgrave thuộc Đại học Georgetown Qatar rằng các cuộc tấn công có tính toán giữa Mỹ và Iran cho đến nay vẫn đang ở mức “tương đối có giới hạn”, nhưng tình hình có thể nhanh chóng trở nên nghiêm trọng hơn, nếu hai bên không kiềm chế.

“Luôn có khả năng để đàm phán, luôn có cơ hội để đối thoại, nhưng đôi khi các quốc gia đàm phán thông qua việc trao đổi các đòn tấn công. Điều chúng ta đang chứng kiến hiện nay là cả hai bên đang dần hiểu rõ hơn về những mục tiêu cuối cùng của mình. Đối với Washington, giờ đây đã rõ rằng các mục tiêu đó bao gồm eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân của Iran”, ông Musgrave nói.

Ông nhận định rằng đối với Iran, cuộc chiến giữa Mỹ và Israel đã khiến nước này đặt ra những mục tiêu tham vọng hơn trong khu vực.