Theo nhiều quan chức Mỹ, trong những ngày gần đây Tổng thống Donald Trump đã được trình bày một danh sách mở rộng các lựa chọn quân sự tiềm năng nhằm vào Iran, với mục tiêu gây thêm thiệt hại cho các cơ sở hạt nhân và tên lửa của nước này hoặc làm suy yếu vai trò của Lãnh tụ Tối cao Iran.
Các phương án mới vượt ra ngoài những đề xuất mà ông Trump cân nhắc cách đây hai tuần. Đáng chú ý, bộ phương án hiện nay thậm chí còn bao gồm khả năng lực lượng Mỹ tiến hành các cuộc đột kích trực tiếp vào những mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ Iran.
Hiện Tổng thống Trump liên tục yêu cầu Iran phải có thêm các bước đi cụ thể nhằm chấm dứt tham vọng phát triển vũ khí hạt nhân và ngừng hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm lâu nay vẫn tấn công Israel và gây bất ổn Trung Đông.
Tuy vậy, theo các quan chức, ông Trump vẫn chưa phê chuẩn bất kỳ hành động quân sự nào cũng như chưa chọn phương án cụ thể trong số các lựa chọn do Lầu Năm Góc đề xuất. Tổng thống Mỹ vẫn để ngỏ khả năng tìm kiếm một giải pháp ngoại giao, và một số quan chức thừa nhận việc liên tục “phát tín hiệu” về các đòn quân sự chủ yếu nhằm gây sức ép, buộc Iran phải quay lại bàn đàm phán.
“Với tư cách là Tổng tư lệnh của lực lượng quân sự hùng mạnh nhất thế giới, Tổng thống Trump có trong tay rất nhiều lựa chọn liên quan đến Iran”, bà Anna Kelly, phát ngôn viên Nhà Trắng, tuyên bố.
Từ không kích đến đột kích đặc nhiệm
Trong giai đoạn các cuộc biểu tình lan rộng tại Iran vài tuần trước, chính quyền Trump từng cân nhắc các đòn tấn công nhằm vào chương trình hạt nhân của Tehran, cũng như những mục tiêu mang tính biểu tượng hơn, chẳng hạn trụ sở của lực lượng dân quân chịu trách nhiệm chính trong việc đàn áp người biểu tình.
Song, ông Trump sau đó bất ngờ loại trừ khả năng hành động quân sự, sau khi giới chức Iran tuyên bố hủy bỏ hàng trăm vụ hành quyết theo kế hoạch, đồng thời Israel và các nước Arab đề nghị Washington hoãn mọi đòn tấn công.
 |
| Ông Trump đang cân nhắc các phương án quân sự mới vượt xa kịch bản mà ông tính tới 2 tuần trước đó. Ảnh: New York Times. |
Các quan chức cho biết, với Iran, ông Trump đang áp dụng cách tiếp cận tương tự như với Venezuela, nơi Mỹ từng tập trung lực lượng ngoài khơi trong nhiều tháng nhằm bắt giữ ông Nicolás Maduro, theo New York Times.
Tuy nhiên, giới chức Mỹ vẫn hoài nghi khả năng Tehran chấp nhận các điều kiện mà Washington đưa ra. Những yêu cầu này bao gồm chấm dứt vĩnh viễn mọi hoạt động làm giàu uranium và từ bỏ toàn bộ kho dự trữ hạt nhân hiện có.
Không dừng lại ở đó, Mỹ còn yêu cầu Iran phải chấp nhận các giới hạn nghiêm ngặt về tầm bắn và số lượng tên lửa đạn đạo trong kho vũ khí, đồng thời chấm dứt hoàn toàn việc hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm tại Trung Đông, bao gồm Hamas, Hezbollah và lực lượng Houthi ở Yemen. Việc chấp nhận các giới hạn tên lửa trên thực tế sẽ khiến Iran không còn khả năng tấn công Israel.
Dẫu vậy, một quan chức Mỹ cho biết ông Trump và các trợ lý thân cận đều ý thức rõ rằng bất kỳ chiến dịch tiếp theo nào tại Iran cũng sẽ phức tạp hơn rất nhiều so với những gì Mỹ đã làm ở Venezuela. Mức độ khó khăn và nguy hiểm đối với lực lượng Mỹ sẽ cao hơn đáng kể, bởi Iran là một đối thủ có năng lực vượt trội so với Venezuela.
Chính vì vậy, ông Trump vẫn đang cân nhắc toàn bộ phổ lựa chọn, vốn có thể được triển khai riêng lẻ hoặc kết hợp với nhau.
 |
| Hai tàu tác chiến ven biển của Mỹ dường như đang được triển khai tại khu vực phía bắc Bahrain. Ảnh: Planet Labs. |
Qua các đòn không kích Iran hồi tháng 6 và chiến dịch chớp nhoáng trong tháng này nhằm bắt cóc Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, ông Trump cho thấy ông ưa chuộng các hành động quân sự ngắn gọn, có giới hạn. Trong cả hai trường hợp, ông đều tránh sa lầy vào can dự hoặc chiếm đóng dài hạn - điều đi ngược lại lập trường của cử tri MAGA.
“Ông Trump thích những chiến dịch chi phí thấp nhưng hiệu quả cao”, ông Ali Vaez, Giám đốc dự án Iran của Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, nhận định. “Với Iran, ông ấy có thể tạo tác động lớn, nhưng không thể với chi phí thấp”.
Theo ông Vaez, Tổng thống Mỹ đang do dự.
“Ông ấy đang cố dùng các lời đe dọa để buộc Iran khuất phục, nhưng tôi không nghĩ cách này hiệu quả”, ông Vaez nói.
Các kịch bản tấn công
Việc Mỹ ồ ạt tăng cường hiện diện quân sự tại Trung Đông diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump đang cân nhắc các phương án tấn công Iran.
Tàu sân bay USS Abraham Lincoln, một trong 11 tàu sân bay của Hải quân Mỹ, đã tiến vào vùng biển Trung Đông trong tuần này sau hành trình kéo dài 11 ngày từ Biển Đông. Sự xuất hiện của con tàu nhấn mạnh mức độ leo thang trong các lời đe dọa của ông Trump.
 |
| Dàn khí tài quân sự Mỹ điều đến gần Iran. Ảnh: FT. |
Hộ tống tàu sân bay là 3 tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường - một phần của “hạm đội đẹp đẽ” mà Tổng thống Mỹ đã điều động hướng về Iran. Đây là đợt tập trung lực lượng quân sự lớn nhất của Mỹ tại khu vực kể từ khi các máy bay ném bom tàng hình B-2 thả bom xuyên phá nặng 30.000 pound xuống hai cơ sở hạt nhân của Iran và phóng tên lửa vào một địa điểm khác hồi tháng 6 năm ngoái.
“Điều này cho thấy Mỹ đang chuẩn bị sử dụng sức mạnh quân sự, cả ở thế tấn công lẫn phòng thủ”, ông Seth Jones, cựu quan chức Lầu Năm Góc và lực lượng đặc nhiệm Mỹ, nhận định với Financial Times. “Nhưng mục tiêu cụ thể là gì thì vẫn chưa rõ ràng”.
Theo các nhà phân tích, trong số các phương án của ông Trump, rủi ro nhất là việc bí mật điều các đơn vị đặc nhiệm Mỹ xâm nhập Iran để phá hủy hoặc gây tổn hại nghiêm trọng những phần của chương trình hạt nhân chưa bị đánh trúng trong các đợt ném bom hồi tháng 6.
Quân đội Mỹ từ lâu đã luyện tập các nhiệm vụ đặc biệt như xâm nhập những quốc gia như Iran nhằm đánh vào các cơ sở hạt nhân hoặc các mục tiêu giá trị cao khác.
Một lựa chọn khác là tiến hành các đòn không kích liên tiếp nhằm vào các mục tiêu quân sự và lãnh đạo chủ chốt, tạo ra mức độ hỗn loạn đủ lớn để mở đường cho các lực lượng an ninh Iran hoặc các thế lực khác nhắm vào Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei.
Tuy nhiên, kịch bản này đặt ra nhiều câu hỏi về việc ai sẽ lãnh đạo Iran nếu ông Khamenei bị loại bỏ, và liệu người kế nhiệm có sẵn sàng cải thiện quan hệ với Mỹ hay không.
Và Israel đang thúc đẩy một phương án thứ ba: kêu gọi Mỹ phối hợp tái tấn công chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, vốn theo giới tình báo đã được Tehran khôi phục phần lớn sau khi bị Israel phá hủy trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày hồi tháng 6 năm ngoái.
Phó Đô đốc Ali Shamkhani, người đứng đầu một cơ quan mới thành lập giám sát các chiến dịch quân sự của Iran, tuyên bố hôm 28/1 rằng bất kỳ cuộc tấn công nào của Mỹ cũng sẽ bị coi là hành động chiến tranh, và Iran sẽ đáp trả mạnh mẽ, nhắm vào Tel Aviv. Chính vì vậy, giới chức Israel đặc biệt lo ngại trước năng lực tên lửa của Iran, vốn có thể vươn tới cả các mục tiêu dân sự lẫn quân sự trên khắp lãnh thổ Israel.
 |
| Các căn cứ quân sự của Mỹ tại khu vực Trung Đông. Ảnh: Al Jazeera. |
Đầu tuần này, các quan chức Nhà Trắng đã gặp Trung tướng Shlomi Binder, Cục trưởng Tình báo quân đội Israel, người đã cung cấp các thông tin tình báo mới nhất về Iran.
Bộ trưởng Quốc phòng Saudi Arabia, Hoàng tử Khalid bin Salman, cũng đang có mặt tại Washington trong tuần này để hội đàm với các quan chức cấp cao của chính quyền Trump.
Giới chức Mỹ nhấn mạnh rằng tất cả các phương án vẫn đang được hoàn thiện và tranh luận trong nội bộ nhóm cố vấn thân cận của ông Trump, và hiện chưa có sự đồng thuận về mục tiêu cuối cùng của bất kỳ hành động quân sự nào.
Yếu tố bất định từ nguy cơ pháp lý
Một vấn đề khác cũng gây tranh cãi là cơ sở pháp lý để Mỹ tấn công Iran nếu không có sự cho phép của Quốc hội.
Trong nhiều năm qua, các tổng thống Mỹ thường ra lệnh tiến hành các cuộc không kích hạn chế mà không cần phê chuẩn của Quốc hội. Tuy nhiên, một chiến dịch quy mô lớn nhằm vào Iran, đặc biệt nếu mục tiêu là làm suy yếu chính quyền, chứ không chỉ trì hoãn chương trình hạt nhân, sẽ đặt ra những câu hỏi pháp lý gay gắt hơn về việc liệu tổng thống có đang phát động chiến tranh hay không.
Trong trường hợp đó, chính quyền Trump nhiều khả năng sẽ viện dẫn vai trò của Iran trong việc tài trợ khủng bố làm cơ sở pháp lý, tương tự lập luận được sử dụng khi ông Trump ra lệnh không kích bằng máy bay không người lái, sát hại Tướng Qassem Suleimani, chỉ huy lực lượng Quds tinh nhuệ của Iran, hồi tháng 1/2020.
Hiện chưa rõ Nhà Trắng đã xin ý kiến pháp lý chính thức cho các phương án đối với Iran hay chưa, song quân đội Mỹ vẫn tiếp tục tăng cường hiện diện trong khu vực, phòng trường hợp ông Trump phê chuẩn hành động.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
