Căng thẳng tại Trung Đông đang leo thang nhanh chóng khi cả Iran và Không quân Mỹ đều thông báo tiến hành các cuộc tập trận quân sự gần eo biển Hormuz, trong khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cảnh báo các nước láng giềng sẽ bị coi là “thù địch” nếu cho Mỹ sử dụng lãnh thổ trong bất kỳ cuộc tấn công nào.
Các nguồn phân tích quân sự quốc tế cho biết, Mỹ và các đồng minh đang triển khai quanh Iran một trong những cụm lực lượng quân sự lớn và dày đặc nhất từng xuất hiện tại Trung Đông trong nhiều năm, với đầy đủ các thành phần không quân, hải quân, trinh sát và hậu cần chiến lược.
Những động thái này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bùng phát một cuộc xung đột trực tiếp.
Tuy nhiên, đáp lại, Tehran tuyên bố đặt quân đội trong tình trạng sẵn sàng cao nhất và cảnh báo sẽ trả đũa mạnh mẽ nếu bị tấn công.
"Những hạm đội Mỹ khổng lồ"
Ngày 28/1, một quan chức Mỹ tiết lộ Washington hiện duy trì 10 tàu chiến tại Trung Đông, mức triển khai gần tương đương với lực lượng từng được điều động trước chiến dịch gây chấn động nhằm vào Venezuela hồi đầu tháng.
Trọng tâm của đội hình là nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln, đi kèm tàu khu trục và các phi đội tiêm kích tàng hình F-35C. Tàu sân bay USS Abraham Lincoln đóng vai trò như một “sân bay di động” và là soái hạm của Nhóm tác chiến tàu sân bay số 3 của Hải quân Mỹ, với lực lượng từ khoảng 6.000 đến 7.000 thủy thủ và lính thủy đánh bộ.
Theo thông tin từ trang phân tích quân sự Military Chronicles, từ các tàu sân bay và căn cứ tiền phương, Hải quân Mỹ bố trí 20 F/A-18E và 10 F/A-18F Super Hornet, 10 tiêm kích tàng hình F-35C, cùng 7 EA-18G Growler - loại máy bay chuyên gây nhiễu, chế áp hệ thống phòng không và thông tin liên lạc đối phương. Bên cạnh đó, có 4 máy bay cảnh báo sớm E-2D Hawkeye bảo đảm chỉ huy tác chiến trên không theo thời gian thực.
 |
Ngoài ra, Hải quân Mỹ còn có 6 tàu chiến khác hoạt động thường xuyên trong khu vực, gồm ba tàu khu trục và ba tàu tác chiến ven bờ, 1 tàu sân bay khác cũng có thể sớm góp mặt (USS George H.W. Bush).
Trên mặt nước và dưới lòng biển, Mỹ duy trì 9 tàu khu trục Aegis lớp Arleigh Burke, trang bị tên lửa hành trình Tomahawk có khả năng tấn công chính xác các mục tiêu chiến lược trong lãnh thổ Iran. Lực lượng này còn được hỗ trợ bởi 2 tàu ngầm mang tên lửa, 1 tàu viễn chinh, 1 tàu đổ bộ và 4 tàu hậu cần, tạo nên thế trận tấn công - phong tỏa toàn diện.
Trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố một “hạm đội khổng lồ” đang hướng về Iran, khẳng định lực lượng này “sẵn sàng hành động với tốc độ và sức mạnh áp đảo nếu cần thiết”.
Dàn hỏa lực trên không
Tuy nhiên, các chuyên gia đánh giá trụ cột của thế trận là khối không quân Mỹ với hơn 200 máy bay các loại, được triển khai tại nhiều căn cứ tiền phương quanh Iran. Lực lượng này kết hợp giữa máy bay tàng hình thế hệ 5, tiêm kích mang tải trọng lớn và hệ thống chỉ huy - tiếp dầu, tạo nên ưu thế vượt trội về kiểm soát không phận.
Nòng cốt là 54 tiêm kích tàng hình F-35A, chuyên đảm nhiệm vai trò đột phá phòng không và đánh các mục tiêu then chốt như radar, sở chỉ huy và cơ sở tên lửa. Đi kèm là 72 F-15E Strike Eagle, dòng tiêm kích - cường kích có khả năng mang khối lượng lớn bom và tên lửa tầm xa, phù hợp tấn công các mục tiêu kiên cố sâu trong lãnh thổ Iran.
Ngoài ra, Mỹ còn triển khai 24 cường kích A-10, tối ưu cho nhiệm vụ yểm trợ hỏa lực mặt đất; 8 máy bay cảnh báo sớm E-3 AWACS kiểm soát toàn bộ không phận khu vực; cùng 42 máy bay tiếp dầu trên không, cho phép các phi đội duy trì hoạt động liên tục trong thời gian dài mà không cần rút lui. Hoạt động trinh sát chiến lược được bổ sung bởi UAV MQ-4C Triton, bảo đảm giám sát 24/7.
 |
| Bản đồ các căn cứ và số lượng vũ khí của Mỹ và đồng minh bố trí xung quanh Iran. Ảnh: Military Chronicles. |
Đồng minh nhập cuộc, hình thành “vành đai không kích”
Bên cạnh lực lượng Mỹ, các đồng minh then chốt của Washington tại Trung Đông cũng đã tập hợp một mạng lưới không quân quy mô lớn, đa dạng chủng loại và có tính bổ trợ cao, tạo thành vòng vây hỏa lực nhiều lớp quanh Iran.
Israel giữ vai trò mũi nhọn tấn công với không quân mạnh và giàu kinh nghiệm tác chiến nhất khu vực. Theo các nguồn quân sự, Tel Aviv có khả năng huy động cùng lúc 173 tiêm kích F-16C/I, 66 F-15I và 48 tiêm kích tàng hình F-35I Adir - lực lượng đủ sức tiến hành các đòn đánh phủ đầu, chính xác và liên tục vào các mục tiêu chiến lược, War Zone cho biết.
Đáng chú ý, Israel còn sở hữu 7 máy bay tiếp dầu KC-707 “Re’em”, cho phép mở rộng đáng kể tầm hoạt động của các phi đội tấn công. Năng lực chỉ huy - kiểm soát và trinh sát được tăng cường bởi 2 máy bay cảnh báo sớm G550 Nachshon (AEW), 2 máy bay cảnh báo sớm EL/M-2075 Phalcon và 4 máy bay trinh sát điện tử G550 Oron (ISR). Cấu hình này cho phép Israel độc lập tiến hành chiến dịch không kích tầm xa, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Mỹ.
 |
| Các căn cứ quân sự của Mỹ tại khu vực Trung Đông. Ảnh: Al Jazeera. |
Qatar - nơi đặt căn cứ không quân Al Udeid, trung tâm chỉ huy quan trọng của Mỹ tại Trung Đông - đóng vai trò bàn đạp chiến lược. Không quân Qatar hiện sở hữu 36 F-15QA, 31 Rafale và 20 Eurofighter Typhoon, cùng 6 máy bay tiếp dầu A330 MRTT.
Lực lượng này không chỉ bảo vệ không phận Qatar mà còn hỗ trợ tiếp dầu, xuất kích và trung chuyển cho các chiến dịch của liên quân.
Trong khi đó Saudi Arabia tập trung vào năng lực bảo đảm tác chiến dài ngày với 15 máy bay tiếp dầu trên không, gồm 6 A330 MRTT (KC-3A), 7 KC-130H và 2 KC-130J, giúp duy trì nhịp độ hoạt động cao cho các phi đội Mỹ và đồng minh.
Riyadh cũng triển khai 2 máy bay cảnh báo sớm Saab 2000 AEW&C, tăng cường khả năng giám sát và kiểm soát không phận Vùng Vịnh.
UAE góp mặt với 59 tiêm kích Mirage 2000-9, dòng máy bay đa nhiệm hiện đại, phù hợp cho các nhiệm vụ phòng không, tấn công chính xác và yểm trợ hỏa lực. Lực lượng này được đánh giá có khả năng phối hợp hiệu quả trong các chiến dịch chung của liên quân.
Ngoài các đồng minh trong khu vực, Anh cũng góp mặt với 11 tiêm kích Eurofighter Typhoon, 5 máy bay tiếp dầu trên không KC-2 / KC-3 Voyager, 1 UAV MQ-9B Protector.
Tehran cảnh báo đáp trả “không khoan nhượng”
Trước động thái quân sự của Washington, Iran nhanh chóng phát đi những cảnh báo cứng rắn. Bộ trưởng Năng lượng Iran Ali Abdollahi Aliabadi tuyên bố mọi căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực sẽ trở thành “mục tiêu hợp pháp” nếu Tehran bị tấn công.
Tướng Mohammad Pakpour, chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), khẳng định quân đội Iran “đã đặt tay lên cò súng và sẵn sàng cho mọi kịch bản”, đồng thời cảnh báo Mỹ và Israel không được “đánh giá sai quyết tâm của Tehran”.
IRGC còn công bố các đoạn video cho thấy vị trí những căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực, cùng hình ảnh UAV Iran bay sát một tàu sân bay Mỹ, như lời nhắn rằng mọi hoạt động của Washington đều nằm trong tầm theo dõi.
Ngày 28/1, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết các lực lượng vũ trang nước này đã ở trạng thái sẵn sàng cao nhất để “đáp trả ngay lập tức và mạnh mẽ” trước bất kỳ hành động tấn công nào của Mỹ. Tuyên bố được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Trump lặp lại cảnh báo về khả năng sử dụng biện pháp quân sự nhằm vào Iran, Al Jazeera cho biết.
“Các lực lượng vũ trang dũng cảm của chúng tôi đã sẵn sàng, ngón tay đặt trên cò súng, để đáp trả tức thì và quyết liệt trước bất kỳ hành động xâm lược nào nhằm vào lãnh thổ, không phận hay hải phận thiêng liêng của chúng tôi”, ông Araghchi viết trên mạng xã hội tối 28/1.
Ngoại trưởng Iran cho biết Tehran đã rút ra “những bài học quý giá” từ chiến dịch tấn công quân sự kéo dài nhiều ngày của Israel hồi tháng 6 năm ngoái, thời điểm chính quyền Trump cũng tiến hành các đòn không kích nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran.
“Những bài học từ cuộc chiến kéo dài 12 ngày đã giúp chúng tôi có khả năng phản ứng mạnh mẽ hơn, nhanh hơn và sâu rộng hơn”, ông Araghchi nhấn mạnh.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
