Ông Trump đã mất gì trong cuộc chiến Iran?

Tờ The Economist nhận định cuộc chiến giữa liên quân Mỹ-Israel và Iran đã phơi bày những hạn chế về cách thức triển khai quyền lực, đồng thời lộ rõ giới hạn của năng lực quân sự Mỹ trước các hình thái chiến tranh bất đối xứng.

Mục tiêu dở dang

Mặc dù Nhà Trắng tuyên bố "chiến thắng hoành tráng", thực tế cho thấy Mỹ vẫn chưa đạt được ba mục tiêu cốt lõi: Khu vực Trung Đông hiện trở nên bất ổn hơn bao giờ hết. Một thế hệ lãnh đạo mới, đứng đầu là Mojtaba Khamenei, đã lên nắm quyền với thái độ cứng rắn và quyết liệt hơn trước phương Tây. Năng lực làm giàu Uranium của Iran không bị triệt tiêu, trái lại, áp lực quân sự có thể thúc đẩy Tehran theo đuổi vũ khí hạt nhân như một công cụ răn đe tối thượng.

Theo thông tin từ Bộ Quốc phòng Mỹ, cuộc chiến đã tiêu tốn khoản tài chính khổng lồ, hơn 33 tỷ USD, tiêu tốn đáng kể nguồn đạn dược chiến lược (như hệ thống Patriot và THAAD) vốn cần thiết để răn đe các đối thủ lớn.

Việc Iran phong tỏa Eo biển Hormuz đã khiến thị trường năng lượng thế giới khủng hoảng nghiêm trọng. Giá xăng tại Mỹ tăng đột biến 39%, đạt đỉnh 4,14 USD/gallon, trong khi nước này tuyên bố về "độc lập năng lượng".

Chính quyền Trump đã gây ra những tổn hại đối với uy tín của Mỹ. Hiện nay nền kinh tế toàn cầu vẫn đang lâm vào khủng hoảng và trong kịch bản lạc quan nhất cũng phải mất nhiều tháng để phục hồi.

Thỏa thuận hòa bình hiện vẫn rất bấp bênh khi Mỹ và Iran không thống nhất được phạm vi áp dụng, bao gồm cả tình hình tại Lebanon, cũng như cách thức mở lại Eo biển Hormuz, điều kiện tiên quyết do Washington đặt ra cho đàm phán.

Lập trường đàm phán của hai bên còn cách biệt lớn đến mức họ thậm chí chưa thể thống nhất về khuôn khổ nội dung sẽ được thảo luận trong các cuộc gặp dự kiến tại Islamabad.

Giới phân tích cho rằng việc phát động cuộc chiến vô tình trao "chìa khóa" eo biển Hormuz cho Iran là một điềm báo xấu cho giá năng lượng trong tương lai. Trong một diễn biến đáng lo ngại, Tehran hiện thu phí quá cảnh đối với các tàu đi qua eo biển, điều này sẽ tạo áp lực tăng giá năng lượng toàn cầu.

Tương lai đàm phán giữa Tehran và Washington vẫn còn bị bủa vây bởi nhiều dấu hỏi lớn. Ảnh: Reuters.

Dù thỏa thuận ngừng bắn vẫn tiềm ẩn nguy cơ đổ vỡ, ông Trump nhiều khả năng sẽ tránh tái khởi động xung đột, khi nhận thấy rõ những hệ quả bất lợi từ quyết định ban đầu tham chiến cùng Israel.

Việc nối lại các cuộc tấn công có thể gây hoảng loạn trên thị trường toàn cầu, vốn là yếu tố mà tổng thống Mỹ đặc biệt quan ngại, đồng thời khiến hình ảnh cá nhân của ông bị tổn hại.

Dù Iran cũng có lý do riêng để tránh leo thang thêm, chiến sự hoàn toàn có thể bùng phát trở lại nếu Tehran "đi quá xa" trong việc tận dụng lợi thế đàm phán nhằm đạt được các nhượng bộ tối đa, Economist nhận định.

Những tuyên bố chiến thắng của Nhà Trắng nói chung và Tổng thống Mỹ Donald Trump nói riêng bị đánh giá là chưa thuyết phục. Ảnh: Reuters.

Thành tựu tạm thời và dễ đảo ngược

Giới phân tích cho rằng những thành tựu mà Mỹ và Israel đạt được trong cuộc chiến đều tạm thời, khác xa với đòn giáng quyết định mà Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu mong đợi.

Theo nhận định từ CAP, các cuộc không kích của Mỹ và Israel dù đã vô hiệu hóa thành công lực lượng hải quân và không quân chính quy của Iran, nhưng vẫn chưa đạt được mục tiêu triệt hạ kho tên lửa khi chỉ mới phá hủy khoảng 1/3 trữ lượng. Đồng thời, Iran vẫn duy trì được nguồn uranium làm giàu ở cấp độ cao.

Đáng chú ý, hầu hết thiệt hại về hạ tầng - bao gồm các cơ sở phục vụ chương trình hạt nhân, tên lửa hành trình và máy bay không người lái - đều nằm trong khả năng tái thiết của Iran.

Sức mạnh quân sự đã không còn giúp Washington duy trì vị thế áp đảo trong các cuộc xung đột, đặc biệt là khi gặp phải phép thử "chiến tranh bất đối xứng" của Iran. Ảnh: Reuters.

Dù ưu thế quân sự của Mỹ vẫn thể hiện rõ - từ việc tích hợp trí tuệ nhân tạo vào tác chiến, giải cứu phi công bị bắn rơi, đến duy trì ưu thế với chi phí tương đối thấp - cuộc chiến cũng bộc lộ những vấn đề sâu sắc.

Cụ thể, tờ Economist dẫn lời giới phân tích cho rằng giá trị của sức mạnh quân sự Mỹ có thể đã bị đánh giá quá cao. Năng lực công nghiệp không đủ nhanh để tái cung ứng cho lực lượng vũ trang, trong khi Iran lại áp dụng hiệu quả chiến lược chiến tranh phi đối xứng với nguồn lực hạn chế.

Việc đặt nặng yếu tố hỏa lực mà thiếu một chiến lược tổng thể có thể làm suy giảm chính sức mạnh mà Mỹ đang sở hữu.

Thay vì làm cho Mỹ mạnh mẽ hơn, ông Trump và Bộ trưởng chiến tranh Hegseth đã khiến thế giới có ấn tượng về một siêu cường quân sự thất thường, không đáng tin cậy và nguy hiểm.

Tờ Economist dẫn lời các chuyên gia đánh giá rằng Mỹ cũng cần tự đánh giá lại cách thức vận dụng quyền lực của mình. Trước đây, sức mạnh của Washington được xây dựng trên sự kết hợp giữa ưu thế quân sự và tính chính danh về đạo đức.

Hơn 1.700 người Iran (bao gồm 254 trẻ em), 13 lính Mỹ và những người vô tội khác trên khắp khu vực đã thiệt mạng một cách vô ích. Với việc cả hai bên đều tấn công vào các cơ sở y tế và hạ tầng dân sự khác, một cuộc khủng hoảng nhân đạo chắc chắn sẽ kéo dài bất chấp lệnh ngừng bắn.

Khi Tổng thống Trump đưa ra những lời đe dọa cực đoan nhằm "xóa sổ" một nền văn minh, yếu tố nhân văn dường như bị xem nhẹ, thậm chí bị coi là điểm yếu.

Quan điểm "sức mạnh là lẽ phải" được cho là không chỉ đi ngược lại truyền thống chính sách đối ngoại lâu dài của Mỹ mà còn có thể phản tác dụng.

Lệnh ngừng bắn tại Islamabad hiện nay là một bước ngoặt đầy triển vọng, mở ra lộ trình thực tế cho các nỗ lực ngoại giao nhằm tái lập hòa bình. Đây là thời điểm quan trọng để các bên chuyển từ đối đầu sang đối thoại, tập trung vào các giải pháp chiến lược nhằm ổn định thị trường năng lượng và khôi phục an ninh khu vực.