Ông Trump có tỉnh táo khi toan tính về Iran?

Các quân cờ được đặt trước hình ảnh quốc kỳ Iran và Mỹ. Ảnh minh họa: Reuters.

Theo CNN, hầu như không có cuộc tranh luận công khai nào diễn ra để nói về chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran. Không có chiến dịch vận động rầm rộ từ các quan chức an ninh quốc gia Mỹ. Tổng thống Mỹ cũng gần như không nỗ lực giải thích lý do cần phải hành động quân sự với Iran.

Mơ hồ thông tin, ông Trump định gánh mọi trách nhiệm?

Các nguồn tin nói với CNN rằng Tổng thống Trump vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng dù tin tức đang xuất hiện dồn dập về nguy cơ xung đột.

Mỗi ngày trôi qua, khi các nỗ lực ngoại giao yếu ớt không đạt được đột phá, ông Trump càng bị đẩy gần hơn tới thời điểm đưa ra quyết định hệ trọng.

Theo CNN, quân đội Mỹ đã thông báo với Nhà Trắng rằng họ đã sẵn sàng phát động tấn công. Nhưng một nguồn tin cho biết Tổng thống Trump vẫn tranh luận theo cả hướng ủng hộ lẫn phản đối hành động quân sự đối với Iran trong các cuộc trao đổi.

Ông Trump phát biểu tại một cuộc vận động tranh cử ở Henderson, bang Nevada, Mỹ, ngày 31/10/2024. Ảnh: Reuters.

Với mức độ rủi ro từ chiến dịch quân sự đối với Iran, việc thiếu những lý do cụ thể và công khai là điều đáng chú ý.

Sự thiếu hụt về mặt lập luận được phản ánh ngay tại buổi họp báo Nhà Trắng ngày 18/2.

Khi được hỏi vì sao ông Trump cần tấn công chương trình hạt nhân Iran, trong khi ông từng khẳng định đã “xóa sổ hoàn toàn” chương trình này trong đợt ném bom hồi năm ngoái, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt trả lời: “Có rất nhiều lý do và lập luận có thể được đưa ra cho một cuộc tấn công nhằm vào Iran”.

Nhưng bà Leavitt không nêu ra lý do và lập luận cụ thể nào.

Bà Leavitt cũng ngụ ý rằng người dân Mỹ chỉ cần tin tưởng Tổng thống: “Tổng thống luôn suy nghĩ về những gì tốt nhất cho lợi ích của nước Mỹ, cho quân đội của chúng ta và cho người dân Mỹ”.

Nhưng cách nói này tạo nên nền tảng mong manh trước một chiến dịch quân sự lớn có thể tiêu tốn hàng tỷ USD, đe dọa tới sinh mạng con người, gây ra những hệ lụy quân sự, kinh tế sâu rộng ở Trung Đông.

Xung đột này cũng có thể khiến ông Trump càng mất lòng cử tri Mỹ, trong khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ diễn ra trong năm nay.

Về phía ông Trump, hiện những giải thích của ông cũng chỉ dừng lại ở các cảnh báo lặp đi lặp lại rằng Iran sẽ phải đối mặt với hậu quả lớn, nếu không đi tới một “thỏa thuận” với Mỹ.

Ra lệnh cho quân đội tham chiến là trách nhiệm nặng nề nhất của Tổng thống Mỹ. Theo CNN, Tổng thống Mỹ có nghĩa vụ giải thích vì sao việc sử dụng động thái quân sự là cần thiết. Sự mơ hồ trong tư duy tham chiến có thể khiến chiến dịch bị đe dọa.

Ông Trump ngày càng thích mạo hiểm?

Ông Trump chắc chắn không muốn chiến dịch quân sự với Iran bị so sánh với cuộc chiến tại Iraq khởi phát hồi năm 2003. Hậu quả của cuộc chiến Iraq vốn được xem là thảm khốc đối với nước Mỹ.

Tuy nhiên, trước cuộc xung đột tại Iraq, chính quyền Tổng thống Mỹ George W. Bush từng dành nhiều tháng tiến hành chiến dịch vận động dư luận, nhằm thuyết phục người dân Mỹ về những lý do khiến Mỹ cần phải phát động chiến tranh. Chính quyền khi đó cũng giành được sự phê chuẩn của Quốc hội và có cơ sở pháp lý để hành động.

Biển quảng cáo in hình quốc kỳ Iran đặt trên một tòa nhà ở Tehran. Ảnh: Reuters.

Nếu ông Trump tiếp tục không minh bạch thông tin với người dân và Quốc hội Mỹ, tự ý tiến hành hành động quân sự, ông dễ gặp vấn đề chính trị nếu chiến dịch gặp vấn đề.

Tuy nhiên, ông Trump đang được tiếp thêm sự tự tin sau chiến dịch quân sự tại Venezuela hồi tháng 1. Lực lượng Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro mà không có binh sĩ Mỹ nào thiệt mạng.

Trong những tuần gần đây, chiến lược của ông Trump với Iran phản ánh cách tiếp cận từng áp dụng tại Venezuela: tập trung lực lượng hải quân lớn để gây áp lực, “ngoại giao chiến hạm” song song với hoạt động đàm phán, yêu cầu nhượng bộ.

Hiện tại Iran sẵn sàng nhượng bộ về chương trình hạt nhân vốn đã bị gián đoạn nghiêm trọng, để đổi lấy việc Mỹ dỡ bỏ trừng phạt, nhưng điều này là chưa đủ đối với ông Trump.

Iran không chấp nhận đàm phán về tên lửa đạn đạo hay dừng hậu thuẫn một số lực lượng vũ trang tại khu vực. Điều này khiến ông Trump rơi vào thế khó.

Nếu thỏa thuận đạt được chỉ bao gồm vấn đề hạt nhân, ông Trump sẽ bị xem là lặp lại thỏa thuận mà Tổng thống Obama từng ký kết với Iran, trong khi chính ông Trump đã hủy bỏ thỏa thuận này và thể hiện tham vọng lớn hơn khi bước vào đàm phán với Iran.

Vì sao ông Trump chọn thời điểm này để răn đe Iran?

Ông Trump ngày càng chú trọng tới di sản để lại cho nước Mỹ. Việc chấm dứt sự đối đầu kéo dài với Iran vốn đã ám ảnh các Tổng thống Mỹ kể từ thời Jimmy Carter. Nếu ông Trump có thể chấm dứt sự đối đầu này, ông sẽ ghi dấu ấn lịch sử.

Các thành viên lực lượng dân quân Basij của Iran. Ảnh: Reuters.

Iran hiện phải đối mặt với nhiều thách thức nhất trong những năm trở lại đây: kinh tế suy sụp, bất ổn gia tăng, cùng những bất định về người kế nhiệm Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei nay đã ở tuổi 86.

Một Iran ổn định và không còn tạo nên các mối đe dọa sẽ thúc đẩy sự hình thành một Trung Đông mới, khi đó, khu vực này sẽ chịu ảnh hưởng ngày càng gia tăng của các đồng minh Mỹ tại vùng Vịnh.

Những thực tế này hẳn khiến ông Trump nuôi tham vọng trở thành vị Tổng thống "làm nên lịch sử" trong vấn đề Iran. Nhưng CNN đánh giá hiện tại có nhiều lý do khiến ông Trump phải đắn đo.

Việc tấn công Iran có thể đòi hỏi chiến dịch không kích kéo dài nhiều tuần. Điều này có thể gây ra thương vong dân sự và quân sự, binh sĩ Mỹ có thể bị thiệt mạng hoặc bị bắt giữ. Đây bị xem là một thảm họa tuyên truyền.

Vấn đề lớn khác là điều gì sẽ xảy ra tại Iran sau khi có biến động mạnh. Việc thiếu sự chuẩn bị cho những khả năng có thể xảy ra sau biến động sẽ gây nên nhiều hệ lụy.

Khoảng trống quyền lực, nguy cơ các lực lượng nổi dậy, các tác nhân tìm cách khai thác tình hình biến động đều có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng.

Theo các nguồn thạo tin chia sẻ với CNN, giới tình báo Mỹ tin rằng nếu khoảng trống quyền lực xuất hiện ở Iran, phe cứng rắn trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng có thể sẽ lên nắm quyền. Khi đó, Mỹ có thể rơi vào cảnh “tránh vỏ dưa, gặp vỏ dừa”.

Chiến dịch quân sự kéo dài và phức tạp tại Iran đi kèm với hậu quả khó lường sẽ gia tăng áp lực lên ông Trump, đặc biệt trong bối cảnh nhiều cuộc thăm dò cho thấy người Mỹ phản đối Mỹ tham chiến ở Trung Đông.

Căng thẳng với Iran cũng là thử thách đối với phong trào “Đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại” (MAGA), bởi suốt 10 năm qua, ông Trump luôn cam kết tránh để Mỹ sa lầy vào các cuộc chiến ở nước ngoài.

Dù lực lượng Mỹ đã sẵn sàng cho khả năng tấn công Iran, nhưng quyết định của ông Trump là điều chưa chắc chắn. Trừ khi Iran chấp nhận những điều khoản do ông Trump đưa ra, việc có thêm thời gian lúc này cũng không giúp thế “tiến thoái lưỡng nan” của ông Trump bớt khó khăn.