Ông Trump cô đơn

Tổng thống Mỹ Donald Trump ban đầu tự tin chiến dịch chống Iran sẽ hoàn thành trong vài giờ và ổn định trong vài ngày. Khi xung đột bước sang tuần thứ 3, dù muốn tránh làm tổn hại mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương, giới lãnh đạo châu Âu phần lớn phản đối can thiệp quân sự, khiến Washington thực tế chỉ chiến đấu bên cạnh Israel.

Với ông Trump, việc triển khai quân tới Trung Đông không phải quyết định khó khăn.Vị tổng thống coi quyết định của EU trước việc eo biển Hormuz bị đóng cửa là phép thử với an ninh của chính lục địa. Ông Trump cho rằng việc cử hải quân đến bảo đảm an ninh hàng hải qua eo biển Hormuz là “nỗ lực rất nhỏ” và “điều tối thiểu” mà châu Âu có thể làm.

Tại một sự kiện hôm 16/3, ông Trump phàn nàn một số lãnh đạo châu Âu không thể hiện thái độ đánh giá cao với những gì Mỹ đã làm để bảo vệ lục địa.

“Ở một số quốc gia, chúng ta điều tới 45.000 binh sĩ, bảo vệ họ khỏi hiểm nguy. Chúng ta chỉ muốn biết họ có tàu quét mìn nào không, thì họ thẳng thừng bảo ‘không muốn dính líu tới chuyện này thưa ngài’”, ông Trump nói.

Ông chủ Nhà Trắng thậm chí cảnh báo về kịch bản “rất tồi tệ cho tương lai của NATO” nếu châu Âu không cùng Mỹ mở lại tuyến đường thủy quan trọng cho các tàu chở dầu, khí đốt và phân bón.

Ông Trump “đơn phương độc mã”

Lời đe dọa NATO là phong cách ngoại giao cứng rắn điển hình của ông Trump. Trong các cuộc đàm phán thương mại năm 2025, tổng thống nhiều lần chỉ trích các nhà lãnh đạo phàn nàn về chính sách thuế quan của Mỹ. Gần đây, ông Trump công kích Thủ tướng Anh Keir Starmer khi nghe tin ông Starmer cân nhắc gửi tàu hải quân đến Trung Đông.

“Không sao đâu, Thủ tướng Stamer, chúng tôi không cần nữa. Chúng tôi không cần ai tham gia vào cuộc chiến sau khi chúng tôi đã thắng rồi”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social hôm 7/3.

Với các đồng minh, phần khó khăn nhất trong chiến lược ngoại giao với Mỹ là làm thế nào phản ứng với những ý tưởng bất chợt của ông Trump trong khi vẫn giữ vững lợi ích quốc gia.

Ông Starmer có lẽ là nhà lãnh đạo châu Âu mong muốn làm hài lòng ông Trump nhất. Tuy nhiên, hôm 16/3, ông tuyên bố Anh “sẽ không bị lôi kéo vào cuộc chiến rộng lớn hơn” với Iran.

“Phong cách lãnh đạo của tôi là kiên định bảo vệ lợi ích của Anh, bất kể áp lực lớn thế nào”, ông Starmer nói, cho biết thêm Anh đang làm việc với “tất cả đồng minh, bao gồm các đối tác châu Âu” về những gì có thể làm để mở lại eo biển Hormuz.

Ông Trump phàn nàn khi một số lãnh đạo châu Âu không muốn liên quan tới xung đột ở Iran. Ảnh: Reuters.

Hôm 16/3, ông Trump tuyên bố “nhiều quốc gia nói với tôi họ đang trên đường đến”, lưu ý Tổng thống Pháp Emmanuel Macron khả năng cao sẽ hỗ trợ Mỹ ở eo biển Hormuz. “8/10. Không hoàn hảo, nhưng đó là Pháp”, ông nói.

Ông Trump nói thêm những nước khác chưa đủ nhiệt tình. “Suốt 40 năm, chúng tôi bảo vệ các vị, và các vị giờ không muốn tham gia, Tôi không hề thích chuyện bảo hộ cho nước khác, vì tôi biết nếu chúng ta bảo vệ họ, nhưng khi cần giúp đỡ họ lại chẳng dang tay. Tôi biết thế từ lâu rồi”, ông nói.

Trên thực tế, lần duy nhất điều khoản phòng thủ chung Điều 5 của NATO được viện dẫn trong lịch sử 77 năm là sau vụ tấn công ngày 11/9/2001, khi liên minh viện trợ cho Mỹ. Binh lính từ Anh và các quốc gia châu Âu khác đã thiệt mạng khi chiến đấu ở Iraq và Afghanistan.

Các quan chức NATO cho biết liên minh không có quy định nào bắt buộc các thành viên phải tham gia một cuộc chiến do một thành viên đơn phương phát động. Điều khoản phòng thủ tập thể chỉ áp dụng khi một thành viên bị tấn công.

Nhiều nguồn tin tiết lộ Mỹ không tham vấn một số nước trước khi hành động chống Iran, củng cố thêm lý do họ miễn cưỡng liên quan tới xung đột. Một số quốc gia cho phép hợp tác hậu cần hạn chế, như tiếp cận căn cứ quân sự hoặc phối hợp tình báo, nhưng họ không trực tiếp chiến đấu.

Nick Carter - cựu Tham mưu trưởng Bộ Quốc phòng Anh - cho biết việc lực lượng NATO tham gia cùng Mỹ và Israel là không phù hợp.

“NATO là liên minh phòng thủ. Tất cả điều khoản về cơ bản đều hướng tới phòng thủ. NATO không phải liên minh trong đó một đồng minh tự ý tiến hành chiến tranh và sau đó buộc tất cả phải làm theo”, ông nói.

Ông Starmer cũng nhắc lại quan điểm đó trong cuộc họp báo ngày 16/3. “Tôi xin nói rõ, (cuộc chiến Iran) sẽ không và chưa bao giờ được xem như một nhiệm vụ của NATO”, ông nói.

Châu Âu déjà vu

Kết quả là về mặt quân sự, Mỹ chỉ cùng với Israel chống Iran, vắng bóng mọi đồng minh NATO hoặc đối tác an ninh lâu năm khác của Mỹ. Chuyên gia cho rằng tình hình này phản ánh sự thất bại trong công tác lập kế hoạch và ngoại giao của chính quyền Trump.

Nhà Trắng ban đầu có lẽ kỳ vọng chiến dịch chống Iran sẽ chớp nhoáng, song sau cùng Washington đành tìm kiếm các đối tác sau khi xung đột đã bắt đầu. Một số nhà phân tích lên án cách tiếp cận “kiêu ngạo” của chính quyền Trump, khi mặc định các đồng minh sẽ theo bước sau khi giao tranh nổ ra.

Thay vào đó, một số đối tác thân cận nhất của Mỹ thẳng thừng bác bỏ lời kêu gọi, cho rằng điều động hải quân đẩy lính của họ vào tính thế nguy hiểm và nguy cơ xung đột leo thang rộng hơn.

“Đây không phải cuộc chiến của chúng tôi. Chúng tôi không phải người khởi xướng”, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius nói, khẳng định Đức theo đuổi các giải pháp ngoại giao và “việc điều thêm tàu ​​chiến đến khu vực không giúp đạt được mục tiêu đó”.

Mặc dù muốn thân thiết với ông Trump, ông Starmer bác bỏ khả năng đưa Hải quân Anh tới eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters.

Về phần Pháp, đầu tháng 3, ông Macron ủng hộ ý tưởng điều động tàu hải quân Pháp hộ tống các tàu chở dầu qua eo biển, song chỉ khi giao tranh chấm dứt. Hôm 16/3, Bộ Ngoại giao Pháp khẳng định hải quân vẫn ở phía đông Địa Trung Hải: “Lập trường không thay đổi: Vẫn là phòng thủ”.

Châu Âu dường như gặp déjà vu trong tình huống này, nhớ lại lần cuối tổng thống Mỹ kêu gọi các đồng minh tập hợp lực lượng ở Trung Đông. Ở nhiều quốc gia châu Âu, chiến dịch Iraq năm 2003 được xem là sai lầm tốn kém, do thông tin tình báo sai lệch dưới sự thúc ép của cựu Tổng thống George W. Bush.

Trong xung đột hiện tại, rủi ro rất lớn. Châu Âu có thể không làm gì và đứng nhìn giá cả tăng vọt, có khả năng phá hủy cơ hội tăng trưởng kinh tế và khiến cử tri phẫn nộ. Hoặc họ tham gia cuộc chiến và đối mặt với khả năng tổn thất quân sự, rồi phải can thiệp sâu hơn nữa vào Iran và khu vực.

Còn với Mỹ, việc châu Âu không muốn tham gia đẩy Washington vào tình thế ngày càng khó khăn. Khi xung đột tiếp diễn và áp lực kinh tế gia tăng, giới phân tích cho rằng những quan điểm bất đồng trong giới hoạch định chính sách Mỹ có thể bắt đầu nổi lên nếu chiến sự kéo dài mà không có lối thoát rõ ràng.