Ông Trump ‘chơi với lửa’ khi tiêu diệt trùm ma túy

Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Trung tâm Kennedy ở Washington, ngày 5/12/2025. Ảnh: Reuters.

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng phát đi thông điệp cứng rắn với Mexico: Hoặc tự trấn áp các trùm ma túy, hoặc Washington sẽ ra tay thay.

Chiến dịch mà ông Trump nhiều lần thúc giục Mexico thực hiện đã thành hình vào cuối tuần qua, khi một trong những trùm ma túy bị truy nã gắt gao nhất Mexico đã bị tiêu diệt sau cuộc đấu súng với quân đội Mexico.

Dù vậy, làn sóng bạo lực bùng phát sau chiến dịch truy bắt trùm ma túy Nemesio Oseguera Cervantes, biệt danh El Mencho, cũng mang theo cảnh báo cho cả Tổng thống Trump và giới chức Mexico.

Việc ông Trump theo đuổi cách tiếp cận cứng rắn đối với tội phạm ma túy tại Mexico có thể làm dấy lên tình trạng hỗn loạn nghiêm trọng. Các phản ứng bạo lực sau khi El Mencho bị tiêu diệt là minh chứng.

Hiện tại, hàng trăm người Mỹ vẫn đang mắc kẹt tại các điểm du lịch ở Mexico, giữa bối cảnh nhiều xe cộ và cơ sở kinh doanh bị đốt phá.

Mexico mắc kẹt giữa Nhà Trắng và băng đảng

Ông Trump từng tuyên bố bà Sheinbaum “không thực sự điều hành Mexico”, ông cho rằng các băng đảng tội phạm mới là lực lượng chi phối đất nước này.

Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum phát biểu tại họp báo ở Mexico City, ngày 23/2. Ảnh: Reuters.

Bà Sheinbaum lên nắm quyền trong năm 2024 với cam kết thay đổi cách tiếp cận đối với các băng đảng tội phạm. Bà định hướng hành động cứng rắn hơn, đồng thời từng bước tái cấu trúc bộ máy an ninh.

Dẫu vậy, bà buộc phải đẩy nhanh tốc độ hành động. Việc nhắm vào băng đảng CJNG diễn ra trong bối cảnh ông Trump tái định hướng chính sách an ninh của Mỹ, coi các mối đe dọa ở khu vực “sân sau” là ưu tiên hàng đầu của Mỹ.

Một năm trước, Bộ Ngoại giao Mỹ đã đưa 8 băng nhóm tội phạm tại Mỹ Latinh vào danh sách các tổ chức khủng bố ở nước ngoài, trong đó có băng CJNG. Cơ quan Phòng chống Ma túy Mỹ (DEA) còn từng treo thưởng 10 triệu USD cho ai cung cấp thông tin giúp bắt giữ được trùm El Mencho.

Lầu Năm Góc sau đó triển khai chiến dịch gây tranh cãi, truy quét các “tàu ma túy” ở Caribe và Thái Bình Dương, khiến hơn 150 người thiệt mạng. Chính quyền ông Trump “ngó lơ” mọi chỉ trích đối với chiến dịch.

Chiến dịch này, cùng lập trường cứng rắn của chính quyền ông Trump, được xem là phép thử cho phiên bản mới của chính sách “Nước Mỹ trên hết”.

Tháng 1, Mỹ thực hiện chiến dịch quân sự tại Venezuela, ban đầu Mỹ dùng bình phong “trấn áp dòng chảy ma túy”. Ông Trump cảnh báo Mexico có thể là mục tiêu tiếp theo. Những điều này chắc chắn khiến bà Sheinbaum lưu tâm.

Tại Mexico, El Mencho là trùm ma túy lớn cuối cùng còn lại. El Mencho đã lẩn trốn suốt hai thập kỷ, tồn tại bền bỉ hơn hẳn các trùm đối thủ như El Chapo và El Mayo.

El Mencho xây dựng “băng đảng thế hệ mới Jalisco” (Jalisco New Generation Cartel) trở thành tổ chức tội phạm nguy hiểm nhất Mexico.

Bà Sheinbaum quyết ra tay với El Mencho, nhận sự hỗ trợ tình báo từ phía Mỹ, đánh dấu bước ngoặt hành động sau một năm bà chịu sức ép từ Washington.

Cái chết của El Mencho có thể phần nào giúp bà Sheinbaum giảm áp lực từ Mỹ về ngắn hạn. Nhưng một chiến dịch trấn áp quy mô lớn và kéo dài sẽ đặt ra những rủi ro chính trị mới đối với bà về dài hạn.

Bạo lực lan rộng có thể khiến Tổng thống Mexico mất lòng cử tri. Kinh tế Mexico có thể phải chịu tác động tiêu cực. Thậm chí, Mexico có thể phải chịu những hệ lụy khó lường khác, bởi nước này đồng đăng cai tổ chức World Cup vào mùa hè năm nay.

Lực lượng an ninh triển khai tại khu trung tâm Mexico City ngày 23/2, sau khi Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum tiến hành chiến dịch trấn áp băng đảng quyết liệt nhất trong hơn một thập kỷ trở lại đây. Ảnh: New York Times.

Lịch sử cho thấy việc tiêu diệt các trùm ma túy có thể tạo hiệu ứng truyền thông và chính trị nhất thời ở cả hai bên biên giới Mỹ - Mexico, nhưng không chặn được dòng ma túy vào Mỹ.

Việc trấn áp một băng đảng, tiêu diệt một trùm ma túy không làm suy yếu tận gốc các băng đảng vốn cắm rễ sâu trong thế giới ngầm ở Mexico.

Để tiêu diệt El Mencho, bà Sheinbaum đã chỉ đạo chiến dịch trấn áp mạnh tay nhất từng thấy tại Mexico trong hơn một thập kỷ qua.

Ngày 22/2, bà Sheinbaum có bước đi táo bạo. Cái chết của El Mencho cho thấy sự tái định hình trong quan hệ Mỹ - Mexico ở lĩnh vực an ninh.

“Sức ép mà ông Trump tạo ra đối với bà Sheinbaum đã được bà ấy biến thành lực đẩy. Bà ấy vốn đã muốn thay đổi chính sách an ninh của Mexico, ông Trump xuất hiện và thúc đẩy bà ấy mạnh dạn đi theo hướng đã chọn”, ông Carlos Bravo Regidor, nhà phân tích người Mexico chuyên nghiên cứu quan hệ Mỹ - Mexico, nhận định.

Tuy nhiên, ông Bravo nói thêm, bà Sheinbaum đang “chơi với lửa”.

“Tôi không chắc bà ấy muốn đi xa đến mức này. Điều này rõ ràng đang đặt chính quyền của bà ấy dưới áp lực rất lớn. Câu hỏi lớn hiện nay là giới chức Mexico có thể kiểm soát hệ quả từ chiến dịch vừa qua hay không”, ông Carlos Bravo nói thêm.

Ông Trump và bà Sheinbaum “chơi với lửa”?

Giống như quái vật Hydra trong thần thoại Hy Lạp, việc chặt một cái đầu của băng đảng tội phạm, thường khiến nhiều cái đầu khác mọc lên.

Các tờ báo tại Mexico đưa tin về cái chết của trùm ma túy El Mencho. Ảnh: New York Times.

Việc tiêu diệt El Mencho đã châm ngòi làn sóng đấu súng, phóng hỏa và phong tỏa đường sá trên khắp đất nước Mexico. Người dân Mexico cũng đã chuẩn bị tinh thần cho khả năng bạo lực xảy ra, khi các băng đảng tranh giành quyền lực để lấp khoảng trống mà El Mencho để lại. Đây là vòng xoáy mà Mexico đã nhiều lần trải qua trong cuộc chiến với giới tội phạm.

Phản ứng của ông Trump sau cái chết của El Mencho cũng khá chừng mực. Tuy nhiên, truyền thông bảo thủ Mỹ nhanh chóng coi việc tiêu diệt El Mencho là thắng lợi của ông Trump. Lập trường cứng rắn với các băng đảng tội phạm luôn được cử tri Cộng hòa ủng hộ, đặc biệt trong bối cảnh ma túy gây khủng hoảng nghiêm trọng tại Mỹ.

Song song với cách nhìn nhận như thể ông Trump vừa giành chiến thắng là các hình ảnh hỗn loạn tại nhiều thành phố Mexico. Hàng trăm người Mỹ mắc kẹt tại Mexico đã liên hệ với Bộ Ngoại giao Mỹ để được hỗ trợ.

Trong bối cảnh ông Trump đang đối mặt những thách thức đối nội và những bước đi khó khăn trong đối ngoại (chẳng hạn như với Iran), những cuộc khủng hoảng đe dọa tới công dân Mỹ ở nước ngoài chỉ tạo thêm áp lực chính trị cho Tổng thống Mỹ.

Kinh nghiệm trước đây cho thấy cái chết của một trùm ma túy có thể tạo ra khoảng trống quyền lực và châm ngòi cho cuộc chiến tranh giành địa bàn giữa các băng nhóm. Nếu bạo lực leo thang, vị thế chính trị của bà Sheinbaum có thể bị suy giảm.

Đồng thời, nhận định rằng Mỹ đứng sau “giật dây” gây ra tình hình bất ổn cũng có thể tạo hiệu ứng ngược đối với ông Trump.

Cái chết của El Mencho có thể chỉ là điểm khởi đầu cho một giai đoạn bất ổn mới trong cuộc chiến chống ma túy kéo dài giữa Mỹ và Mexico.

Giới chức Mexico hẳn đã kỳ vọng việc Mexico hợp tác với Mỹ để tiêu diệt trùm ma túy bị truy nã gắt gao sẽ khiến ông Trump tạm thời giảm bớt các cảnh báo đối với Mexico.

Nhưng ngay trong sáng 23/2, chưa đầy 24 giờ sau thành tựu lớn nhất của Mexico trong cuộc chiến chống ma túy nhiều năm trở lại đây, ông Trump đăng thông điệp gửi tới quốc gia láng giềng: “Mexico phải tăng cường nỗ lực chống các băng đảng và dòng chảy ma túy”.

Chờ đợi bà Sheinbaum phía trước có lẽ là một hành trình dài, miệt mài và mệt mỏi để đương đầu với... quái vật Hydra và hơn thế nữa.