Ở một mình bao lâu là quá nhiều?

Theo tiến sĩ Tatjana Reichhart, bác sĩ tâm thần, nhà trị liệu tâm lý và chuyên gia huấn luyện khả năng phục hồi tinh thần tại Munich, Đức, con người vốn cần thời gian cho riêng mình, chẳng hạn sau những buổi tiệc tùng hoặc trong giai đoạn cuộc sống nhiều áp lực. Việc dành một vài buổi tối mỗi tuần để ở một mình, dù chỉ trong một thời gian hay duy trì thường xuyên, nhằm theo đuổi sở thích hoặc nghỉ ngơi là hoàn toàn bình thường.

Tuy nhiên, bà cho rằng tình trạng trở nên đáng lo ngại nếu công việc thường xuyên khiến bạn kiệt sức đến mức không còn đủ sức theo đuổi sở thích hoặc gặp gỡ bạn bè.

"Đây không phải khoảng thời gian có chất lượng và nhìn chung cũng không giúp bạn phục hồi năng lượng", bà nói với South China Morning Post.

"Thời gian cho bản thân" và sự cô lập có hại

"Thu mình khỏi xã hội có thể là một cách né tránh những cảm xúc tiêu cực", Klaus Nuyken, nhà tâm lý học tại Hamburg, Đức, nhận định.

Một người từ chối lời mời gặp gỡ vì sợ bị đánh giá, chẳng hạn nghĩ rằng "Chắc chắn họ sẽ cho rằng mình ngốc nghếch", đang hành xử theo cách không có lợi cho sức khỏe tinh thần. Việc né tránh có thể làm dịu nỗi sợ trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài, nỗi sợ vẫn tồn tại và ngày càng mạnh hơn.

Điều này có thể khiến một người rơi vào vòng luẩn quẩn. Khi rút lui khỏi các tương tác xã hội, họ cũng mất đi cơ hội nhận được những phản hồi tích cực từ người khác. Theo Nuyken, điều đó có thể củng cố xu hướng tiếp tục thu mình.

Việc liên lạc lại với bạn bè và tham gia các hoạt động xã hội có thể khó khăn, đặc biệt là đối với những người đã tránh mặt họ trong thời gian dài. Ảnh: Shutterstock.

"Việc thu mình khỏi xã hội có mối liên hệ chặt chẽ với các vấn đề sức khỏe tâm thần như trầm cảm và rối loạn lo âu, đồng thời thường là một triệu chứng của bệnh lý", ông nói.

Ở người trầm cảm, xu hướng thu mình phần lớn xuất phát từ tình trạng thiếu năng lượng, mất hứng thú hoặc không còn cảm thấy vui vẻ với những hoạt động thường ngày. Trong khi đó, né tránh đóng vai trò chủ yếu ở người mắc rối loạn lo âu. Tình trạng này cũng có thể bắt nguồn từ trải nghiệm sang chấn hoặc là triệu chứng của một số dạng rối loạn nhân cách.

Băng Thiên Lý đề cập đến nhiều dạng cô đơn trong "Làm bạn với sự cô đơn". Ảnh: Fahasa.

Những người gặp tình trạng này thường không nhận ra ngay rằng họ đang rút lui khỏi các mối quan hệ xã hội và điều đó không mang lại lợi ích cho bản thân. "Đó là lý do việc tự nhìn nhận lại rất quan trọng. Chẳng hạn, bạn cảm thấy hài lòng và được nạp lại năng lượng đến mức nào trước và sau một buổi tối ngồi một mình xem tivi?", Reichhart nói.

Sau đó, bạn có thể tự so sánh trong đầu: mình sẽ cảm thấy thế nào nếu dành buổi tối ấy để gặp một người bạn hoặc theo đuổi sở thích cá nhân?

Việc thu mình khỏi xã hội cũng đôi khi đi kèm những cảm xúc khó gọi tên, nảy sinh từ các mối quan hệ hoặc những biến động trong cuộc sống. Trong cuốn Làm bạn với sự cô đơn, tác giả Băng Thiên Lý từng đề cập đến nhiều dạng cô đơn gắn với tình yêu, hôn nhân, các mối quan hệ thân thiết, quá trình trưởng thành và mất mát.

Thông qua những khía cạnh này, tác phẩm mở ra góc nhìn về những trải nghiệm cảm xúc có thể khiến con người cảm thấy xa cách với người khác, đồng thời khuyến khích người đọc nhìn lại nội tâm và tìm hiểu sâu hơn những nguyên nhân đằng sau cảm giác cô đơn.

Bắt đầu kết nối trở lại từ những bước nhỏ

Nếu không xuất phát từ vấn đề sức khỏe tâm thần, Reichhart khuyên mọi người nên xem xét lại mạng lưới quan hệ xã hội của mình: Những ai đang hiện diện trong cuộc sống của bạn? Bạn muốn liên lạc lại với ai? Những sở thích chung, chẳng hạn như thể thao, có thể là cách phù hợp để nối lại các mối quan hệ.

Bà cũng khuyên nên chủ động dành những khoảng thời gian cố định trong lịch cá nhân cho việc gặp gỡ, trò chuyện với mọi người, tránh để những hoạt động này bị lãng quên giữa nhịp sống thường nhật đầy bận rộn.

Gặp gỡ bạn bè là một trong những cách kéo người tự cô lập trở lại cuộc sống. Ảnh: Phương Lâm.

Nuyken còn đề xuất áp dụng một kỹ thuật được sử dụng trong trị liệu trầm cảm, gọi là "lên kế hoạch trước khi chờ đợi niềm vui". Chẳng hạn, bạn quyết định sẽ nhắn tin cho một người quen lâu năm vào lúc 10h, ngay cả khi bản thân chưa thực sự muốn làm điều đó.

"Cách này tạo cơ hội để bạn có những trải nghiệm tích cực", Nuyken nói. Ông cho biết việc chờ đến khi có động lực mới hành động có thể khiến vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn, "bởi điều đó thường sẽ không xảy ra".

Kira Asatryan giúp người đọc hiểu rõ đâu là điều khiến bản thân cảm thấy cô đơn. Ảnh: Fahasa.

Bên cạnh việc chủ động nối lại liên lạc, xây dựng những mối quan hệ gần gũi cũng là một khía cạnh đáng lưu tâm cho người đang cảm thấy cô đơn hoặc tự cô lập. Điều này có thể tìm thấy trong cuốn Từ nay thôi cô đơn của tác giả Kira Asatryan.

Sách hướng dẫn người đọc nhận diện điều khiến bản thân cảm thấy cô đơn, đồng thời tìm cách tạo dựng sự gần gũi trong các mối quan hệ ở cả đời sống cá nhân lẫn công việc. Tác giả cũng nhấn mạnh mối quan hệ với chính mình, xem đây là một khía cạnh quan trọng trong hành trình giảm bớt cảm giác cô đơn.

Một cách khác có thể giúp bạn thoát khỏi tình trạng tự cô lập là điều Nuyken gọi là "cùng hiện diện". Theo ông, đó là những cuộc gặp mà mọi người không cần phải trò chuyện với nhau liên tục, chẳng hạn cùng đi xem phim. Hai người có thể "cùng trải nghiệm một điều gì đó mà không cần phải trò chuyện sâu sắc".

Dù lựa chọn cách nào, việc dành thời gian bên người khác một lần nữa vẫn rất quan trọng, Reichhart nhấn mạnh. Bà lưu ý rằng cô đơn là yếu tố nguy cơ của nhiều loại bệnh, không chỉ những vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm thần.

"Chúng ta là những sinh vật xã hội, và các mối quan hệ với người khác chính là nguồn sống của chúng ta", bà nói.