Nơi tập trung 99% vàng trên trái đất

Trong phiên giao dịch 28/1 (giờ Mỹ), giá vàng thế giới lập đỉnh mới ở mốc 5.611 USD/ounce. Ảnh: Reuters.

Vàng từ lâu được xem là biểu tượng của sự giàu có và là kênh trú ẩn an toàn của nền tài chính toàn cầu. Đầu năm 2026, giá vàng thế giới từng chạm mốc kỷ lục 5.600 USD/ounce, khiến thị trường kim loại quý sôi động chưa từng có. Tuy nhiên, toàn bộ lượng vàng mà nhân loại từng khai thác trong suốt lịch sử, khoảng 216.000 tấn chỉ chiếm một phần rất nhỏ so với kho báu khổng lồ đang nằm dưới chân chúng ta.

Theo các nghiên cứu địa chất học, phần lớn vàng của hành tinh không nằm trong các mỏ quặng quen thuộc ở Nam Phi hay Australia, mà tập trung tại lõi kim loại của Trái Đất, ở độ sâu xấp xỉ 3.000 km, nơi con người gần như không có khả năng tiếp cận bằng công nghệ hiện nay.

Vì sao vàng “biến mất” khỏi bề mặt?

Để lý giải điều này, các nhà khoa học phải quay ngược thời gian về khoảng 4,5 tỷ năm trước, khi Trái Đất vừa hình thành và vẫn là một khối magma nóng chảy. Trong giai đoạn sơ khai đó, một sự kiện mang tính quyết định đã diễn ra, được gọi là “thảm họa sắt” (Iron Catastrophe).

Khi nhiệt độ hành tinh tăng cao do các phản ứng phóng xạ và những vụ va chạm thiên thạch dữ dội, các nguyên tố nặng như sắt và niken nóng chảy bắt đầu chìm xuống trung tâm Trái Đất để hình thành lõi. Vàng, vốn là một nguyên tố ưa sắt, có ái lực hóa học rất mạnh với sắt trong điều kiện nhiệt độ cao.

Điều này khiến vàng và nhiều kim loại quý khác như bạch kim, palladium bị “cuốn theo” dòng sắt nóng chảy, rời khỏi lớp phủ và lớp vỏ non trẻ để tập trung tại lõi hành tinh. Quá trình này đã định hình sự phân bố kim loại của Trái Đất cho đến ngày nay.

Giáo sư Bernard Wood, Đại học Oxford, người tiên phong trong các mô hình tính toán trữ lượng kim loại của lõi Trái Đất, ước tính lõi Trái Đất có khoảng 1,6 triệu tỷ tấn vàng. Con số này tương đương với việc mỗi người trên thế giới có thể sở hữu hàng triệu tấn vàng, nếu chúng được chia đều.

Để dễ hình dung, nếu mang toàn bộ số vàng này lên bề mặt, chúng ta có thể dát kín mọi lục địa trên Trái Đất bằng một lớp vàng nguyên chất dày tới 50 cm.

Trong nhiều thập kỷ, giới khoa học cho rằng lõi Trái Đất là một kho chứa hoàn toàn biệt lập. Tuy nhiên, một nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature vào tháng 5/2025 đã làm lung lay giả thuyết này.

Nhóm nghiên cứu do nhà địa hóa học Nils Messling, Đại học Göttingen (Đức) dẫn đầu đã phát hiện bằng chứng cho thấy lõi Trái Đất có thể đang “rò rỉ” một lượng nhỏ kim loại quý ngược trở lại lớp phủ và lớp vỏ.

Manh mối đến từ đồng vị Ruthenium-100, một dạng đồng vị hiếm thường gắn liền với vật chất có nguồn gốc từ lõi. Các nhà khoa học phát hiện nồng độ bất thường của đồng vị này trong đá bazan núi lửa tại Hawaii, nơi được xem là điểm trồi lên của các cột magma siêu nóng xuất phát từ ranh giới lõi - manti (Core-Mantle Boundary) ở độ sâu khoảng 2.900 km.

Theo nhóm nghiên cứu, các cột magma này đã mang theo một phần vật chất từ lõi Trái Đất, đưa chúng vượt qua hành trình hàng nghìn km để trồi lên bề mặt. Điều đó đồng nghĩa, một phần nhỏ vàng mà con người đang sử dụng ngày nay có thể chính là “món quà” được lõi Trái Đất giải phóng sau hàng tỷ năm.

99% trữ lượng vàng bị kẹt trong lõi Trái Đất. Ảnh: Shutterstock.

Tương lai của cơn sốt vàng

Tuy nhiên, dù biết rõ nơi tập trung 99% vàng, việc khai thác chúng vẫn là một nhiệm vụ “bất khả thi” đối với nền văn minh nhân loại. Rào cản không chỉ là khoảng cách gần 3.000 km, mà còn là điều kiện khắc nghiệt đến mức vượt xa giới hạn công nghệ.

Nhiệt độ tại lõi Trái Đất dao động từ 4.000°C đến 6.000°C, tương đương nhiệt độ bề mặt Mặt Trời. Áp suất tại đây cao gấp hàng triệu lần so với bề mặt Trái Đất, đủ để nghiền nát mọi thiết bị khoan hiện đại chỉ trong tích tắc.

Để so sánh, lỗ khoan sâu nhất mà con người từng tạo ra, Kola Superdeep Borehole tại Nga cũng chỉ đạt độ sâu 12,2 km sau hơn 20 năm thực hiện. Ngay tại độ sâu này, nhiệt độ khoảng 180°C đã khiến đá có tính chất dẻo, làm mũi khoan liên tục hư hỏng. Con số 12,2 km chỉ tương đương khoảng 0,2% quãng đường cần thiết để chạm tới lõi Trái Đất.

Theo Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), mỗi thiết bị điện tử cầm tay chứa khoảng 0,034 g vàng trong các linh kiện và bảng mạch. Nhờ mật độ kim loại quý cao, việc tái chế một tấn điện thoại cũ có thể thu hồi lượng vàng nhiều gấp 100-300 lần so với khai thác một tấn quặng tự nhiên. Đây được xem là nguồn “mỏ vàng đô thị” ngày càng quan trọng trong bối cảnh tài nguyên truyền thống suy giảm.

Không chỉ trong công nghệ, vàng còn tồn tại ngay trong cơ thể con người. Hiệp hội Hóa học Hoàng gia Anh cho biết một người trưởng thành nặng khoảng 70 kg chứa trung bình 0,2 mg vàng, chủ yếu trong máu. Dù không phải nguyên tố thiết yếu, theo Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ, các hợp chất muối vàng đã được ứng dụng trong y học từ nhiều thập kỷ qua, đặc biệt trong điều trị viêm khớp dạng thấp nhờ đặc tính kháng viêm.

Dù vậy, cho đến khi con người có thể chế tạo vật liệu chịu được nhiệt độ và áp suất của lõi Trái Đất, 1,6 triệu tỷ tấn vàng vẫn sẽ nằm yên trong bóng tối. Không chỉ là kho báu, lõi Trái Đất còn đóng vai trò như “máy phát” tạo ra từ trường, tấm lá chắn vô hình bảo vệ sự sống trên hành tinh.