Thuốc được ví như "dao hai lưỡi" nó có thể gây ngộ độc cho cơ thể. Ảnh minh họa: H.B.

Dù là thuốc Tây y hay Đông y đều không thể tránh khỏi có tác dụng phụ, khác chăng chỉ là Đông y chú trọng sự kết hợp giữa các vị thuốc nhằm trung hòa dược tính và giảm thiểu tác hại với cơ thể. Mặc dù thuốc Đông y có nguồn gốc tự nhiên nên tương đối an toàn, nhưng khi sử dụng quá liều lượng hoặc thuốc không phù hợp với tình trạng cơ thể, các chất trong thuốc có thể biến thành độc tố ảnh hưởng tới sức khỏe.

Theo ghi chép, có tới 20 loại thuốc Đông y có thể gây tử vong như lôi công đằng [1], thuốc làm từ rết… Những loại thuốc này đều có độc tính cao, tuy sau khi bào chế, hàm lượng độc tố đã giảm đi nhiều, nhưng nếu dùng quá liều hoặc lạm dụng, cơ thể vẫn bị ảnh hưởng bởi độc tố, xuất hiện các triệu chứng ngộ độc, thậm chí tử vong. Vì vậy, dù là thuốc Đông y hay Tây y thì đều phải phòng ngừa tác hại do độc tố trong thuốc gây ra, cụ thể như sau:

Dùng thuốc kháng sinh với liều lượng hợp lý

Trong Tây y, liều lượng sử dụng kháng sinh đang ngày càng tăng, chủng loại thuốc cũng ngày càng nhiều, dẫn đến tình trạng cơ thể nhờn thuốc, kháng thuốc, hiệu quả điều trị kém đi. Đối với một số bệnh, có thể sử dụng thuốc để chữa trị, nhưng tác dụng phụ do thuốc gây ra thường dẫn đến các bệnh mới.

Phòng ngừa thuốc gây hại cho gan

Gan và thận là hai cơ quan chính đóng vai trò phân giải, chuyển hóa và bài tiết thuốc. Các loại thuốc nước sẽ đi thẳng qua thận, được lọc bỏ thành phần có hại rồi thải ra ngoài qua đường tiểu.

Trong khi đó, các loại thuốc hòa tan trong lipid vẫn cần được gan phân giải thành dạng hòa tan trong nước, sau đó chuyển hóa thành chất có phân tử nhỏ hơn rồi đưa sang thận, thải ra khỏi cơ thể qua đường tiểu, hoặc theo dịch mật đi qua đường ruột.

Gan và thận tiếp xúc liên tục với các thành phần của thuốc trong quá trình hấp thu, vận chuyển, tồn trữ và đào thải chúng, do đó rất dễ bị tổn thương bởi tác dụng phụ của thuốc. Người già, bệnh nhân có tiền sử bệnh gan, nghiện rượu lâu năm, trẻ em, phụ nữ mang thai và một số người có cơ địa đặc biệt đều dễ bị tổn thương gan do thuốc.

Cần thận trọng khi dùng các loại thuốc có hại cho thận. Đặc biệt đối với bệnh nhân suy thận và người cao tuổi, nên hạn chế việc sử dụng những loại thuốc hại thận, nếu dùng phải khám chữa cẩn thận và càng sớm càng tốt.

Tránh sử dụng quá liều và lạm dụng thuốc

Khi mắc bệnh, nhiều người có xu hướng tự tra cứu và sử dụng thuốc, việc này có thể dẫn tới tác dụng phụ do dùng thuốc không đúng cách hoặc không phù hợp, thậm chí gây ra nhiều bệnh nguy hiểm hơn. Trọng lượng phân tử, độ tan trong lipid và độ gắn kết đối với protein của thuốc sẽ ảnh hưởng đến khả năng chuyển hóa của thận, dễ gây sỏi thận.

Thuốc tích tụ trong thận lâu ngày cũng rất dễ gây tổn thương thận. Việc sử dụng thuốc quá nhiều và thường xuyên sẽ dẫn đến nồng độ thuốc trong cơ thể quá cao, thậm chí hình thành sỏi thận và phức hợp miễn dịch [2] ở thận, ảnh hưởng đến chức năng thận.

Tuân theo chỉ định của bác sĩ

Khi đi khám, người bệnh cần nói rõ tiền sử bệnh lý, dị ứng thuốc để bác sĩ có thể đưa ra phương án điều trị và sử dụng thuốc phù hợp. Chỉ nên dùng thuốc theo đơn và tuân thủ nghiêm ngặt các chỉ định của bác sĩ. Trong quá trình sử dụng thuốc, cần kiểm tra định kỳ chức năng của gan và thận, đồng thời quan sát, theo dõi xem các bệnh lý nền có dấu hiệu chuyển biến không.

[1] Rễ và cành phơi hay sấy khô của cây lôi công Tripterygium wilfordii.

[2] Biến chứng của bệnh tự miễn, trong đó sự sản xuất liên tục tự kháng thể đối với một tự kháng nguyên nào đó dẫn đến sự hình thành phức hợp miễn dịch kéo dài và các tế bào của hệ lưới nội mô bị quá tải không loại trừ được.