Nhật Bản thành công tại World Cup nhờ cuốn sách 58 trang

Thành công của Nhật không đến tình cờ.

Trong khi nhiều nền bóng đá thay đổi HLV rồi lại thay đổi triết lý sau mỗi thất bại, Nhật Bản chọn một con đường khác: xây dựng cả hệ thống dựa trên một cuốn sách dài 58 trang. Cuốn sách mang tên Japan's Way không chỉ định hình cách đào tạo cầu thủ, huấn luyện HLV hay phát triển bóng đá trẻ, mà còn đặt ra mục tiêu táo bạo: đưa Nhật Bản vô địch World Cup trước năm 2050. Hành trình của "Samurai Xanh" tại World Cup 2026 đang là minh chứng rõ nhất cho chiến lược kiên định ấy.

Một bản thiết kế kéo dài nửa thế kỷ

Nếu nhìn vào thành công của Nhật Bản hiện tại, nhiều người sẽ nghĩ đó là thành quả của một thế hệ cầu thủ tài năng đang thi đấu khắp châu Âu. Nhưng với Liên đoàn Bóng đá Nhật Bản (JFA), những kết quả hôm nay thực chất đã được chuẩn bị từ hơn 20 năm trước.

Sau khi đồng đăng cai World Cup 2002 cùng Hàn Quốc, JFA nhận ra rằng tổ chức một giải đấu lớn không đồng nghĩa với việc trở thành cường quốc bóng đá. Vì vậy, năm 2005, họ công bố phiên bản đầu tiên của cuốn sách mang tên Japan's Way. Đây không phải giáo án huấn luyện hay cẩm nang chiến thuật thông thường mà được xem như "hiến pháp bóng đá" của cả quốc gia.

Japan's Way là nền móng giúp bóng đá Nhật Bản xây dựng hệ thống đào tạo xuyên suốt từ trẻ đến đội tuyển quốc gia.

Phiên bản mới nhất, cập nhật cuối năm 2025, dài 58 trang nhưng bao quát gần như mọi khía cạnh của bóng đá Nhật Bản, từ triết lý thi đấu, tuyển chọn tài năng, đào tạo HLV đến giáo dục cầu thủ và ứng dụng khoa học thể thao.

Điều đặc biệt là tài liệu này gần như không nhắc nhiều đến thành tích ngắn hạn. Thay vào đó, mục tiêu lớn nhất được đặt ngay từ những trang đầu là "giành chức vô địch World Cup trước năm 2050".

Để hiện thực hóa giấc mơ ấy, Nhật Bản xây dựng cả một hệ sinh thái bóng đá. Các đội tuyển từ U15, U17, U20 đến đội tuyển quốc gia đều theo đuổi cùng một triết lý chơi bóng. Mỗi cầu thủ đều có lộ trình phát triển cá nhân riêng, được theo dõi từ nhỏ cho tới khi trưởng thành.

Ngay cả việc đánh giá HLV cũng rất khác biệt. JFA coi trọng trình độ chuyên môn và bằng cấp hơn danh tiếng. Quan điểm xuyên suốt của họ là: cầu thủ tiến bộ nhờ thi đấu và trải nghiệm thực tế, chứ không phải nghe những bài giảng kéo dài hàng giờ.

Bản hướng dẫn còn quy định khá chi tiết về các chỉ số chuyên môn như quãng đường di chuyển, số lần bứt tốc, cường độ tập luyện, chế độ dinh dưỡng hay yêu cầu đối với từng vị trí trên sân. Đó là cách Nhật Bản biến bóng đá từ cảm hứng thành một ngành khoa học.

Thành quả hôm nay và bài học cho bóng đá châu Á

Sự kiên trì của Nhật Bản đang mang lại những kết quả rõ rệt. Đây là kỳ World Cup thứ tám liên tiếp họ góp mặt. Từ một đội bóng từng bị xem là "khách mời" ở sân chơi lớn, Nhật Bản giờ đã trở thành đối thủ khiến các ông lớn phải dè chừng.

World Cup 2022 là bước ngoặt khi họ đánh bại cả Đức lẫn Tây Ban Nha để đứng đầu bảng đấu tử thần. Đến World Cup 2026, Nhật Bản tiếp tục tiến vào vòng knock-out và chuẩn bị chạm trán Brazil trong trận đấu được xem là lớn nhất lịch sử bóng đá nước này.

Tuyển Nhật Bản trở thành hình mẫu phát triển bền vững của bóng đá châu Á nhờ một triết lý được theo đuổi đến cùng.

HLV Hajime Moriyasu, người đã dẫn dắt đội tuyển suốt tám năm, nhiều lần nhấn mạnh ông muốn thay đổi tư duy rằng Nhật Bản không thể trở thành đội bóng số một thế giới. Điều đáng chú ý là niềm tin ấy không đến từ sự tự phát, mà được xây dựng trên nền móng của Japan's Way.

Một trong những thành công lớn nhất của Nhật Bản là xuất khẩu cầu thủ. Mùa giải vừa qua, bóng đá Nhật có hơn 100 cầu thủ thi đấu tại các CLB châu Âu. Để hỗ trợ lực lượng đông đảo này, JFA thậm chí còn mở văn phòng đại diện tại châu Âu nhằm duy trì liên lạc, theo dõi quá trình phát triển và phối hợp với các CLB. Tuy nhiên, Nhật Bản không chỉ chú trọng xuất ngoại.

Giáo dục vẫn là một phần quan trọng trong triết lý phát triển. Nhiều tuyển thủ quốc gia vẫn hoàn thành chương trình đại học trước khi trở thành cầu thủ chuyên nghiệp. Tại World Cup gần nhất, có tới chín cầu thủ trong đội hình Nhật Bản tốt nghiệp đại học.

Đó là sự khác biệt lớn so với nhiều nền bóng đá chỉ tập trung vào thành tích trước mắt. Trong khi không ít quốc gia châu Á vẫn thay đổi chiến lược sau mỗi thất bại, Nhật Bản gần như không dao động suốt hai thập kỷ qua. Họ tin rằng thành công bền vững chỉ đến khi cả hệ thống cùng đi theo một con đường thống nhất.

Đó cũng là bài học đáng để nhiều nền bóng đá trong khu vực suy ngẫm, trong đó có Việt Nam. Muốn tạo ra những thế hệ cầu thủ đủ sức cạnh tranh ở World Cup, điều quan trọng nhất không phải là tìm một HLV nổi tiếng hay sở hữu vài tài năng đặc biệt. Điều cần thiết hơn là xây dựng được một triết lý xuyên suốt từ bóng đá học đường, đào tạo trẻ đến đội tuyển quốc gia.

Nhật Bản vẫn chưa vô địch World Cup. Nhưng điều khiến họ khác biệt là cả đất nước đều biết mình đang đi đâu và cần làm gì để đến đích. Một cuốn sách 58 trang không thể tự mang về chiếc cúp vàng. Nhưng trong bóng đá hiện đại, nơi thành công được quyết định bởi cả một hệ thống, đó có thể chính là nền móng giúp Nhật Bản tiến gần hơn bao giờ hết tới giấc mơ chinh phục thế giới trước năm 2050.

VPBank là một trong những đơn vị đồng hành cùng Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) đưa FIFA World Cup 2026 về Việt Nam.