Nâng cao sự an toàn cho người ngồi trong xe. Ảnh minh họa: T.W.

"Người ta sẽ chết đó!", kỹ sư trưởng về mảng phương tiện đi lại, Bruce, quát lên. "Tôi không quan tâm mấy con số tiết kiệm nhiên liệu của anh! Chiếc xe này đã nhẹ sẵn rồi. Nếu giảm trọng lượng thêm nữa thì có lẽ chúng ta nên gọi chúng là những chiếc quan tài lăn thì đúng hơn!'.

Larry, giám đốc phụ trách các vấn đề pháp lý, lắc đầu nguầy nguậy: "Nếu đội xe của chúng ta không đáp ứng các tiêu chuẩn CAFE về số dặm sử dụng nhiên liệu, thì chúng ta sẽ phải trả giá đắt. Anh có thể không quan tâm, nhưng chính phủ thì có đấy".

"Anh sẽ phải đi tìm chiếc xe khác thôi", Bruce nói. "Chiếc này hầu như không chịu nổi va chạm!".

"Nghe đây, xe của anh sẽ không được sản xuất trừ khi tôi phê duyệt. Nếu anh không làm cho nó nhẹ hơn, anh nên chuẩn bị hôn tạm biệt nó đi...".

Tôi tình cờ nghe được cuộc tranh luận này vào thập niên 1990 khi tư vấn cho một trong những nhà sản xuất ôtô hàng đầu. Tôi đã hỗ trợ công ty này về các khía cạnh văn hóa của hệ thống có tên là VLE (Vehicle Line Executive - Quản lý dòng phương tiện). Đó là một nỗ lực phỏng theo tổ chức "nhà quản lý chương trình hạng nặng" của Toyota (mà Toyota gọi là “Shusha”).

Tại Toyota, "Shusha" có nghĩa là nhà quản trị mảng xe hơi, tức là người sẽ ra những quyết định chốt hạ về xe cộ. Điều đó cho phép nhà quản trị này cân bằng quyền lực với các nhà lãnh đạo chức năng khác - tức các phó chủ tịch cấp cao - những người muốn tối ưu hóa môi trường làm việc tách biệt và thiếu tương tác của họ.

Vài ví dụ điển hình cho các môi trường làm việc tách biệt như vậy bao gồm: Thiết kế tối ưu hóa tính thanh lịch; tính năng kỹ thuật công nghệ; số giờ sản xuất cho mỗi chiếc xe; chi phí nguyên vật liệu;... Trên tinh thần ấy, các kỹ sư thuộc mảng an toàn có nhiệm vụ bảo vệ tính mạng con người, trong khi các kỹ sư mảng hiệu suất nhiên liệu thì lại chú trọng tiết kiệm xăng.

Đối với các kỹ sư mảng an toàn, mục tiêu là giúp những chiếc xe càng chịu được va chạm càng tốt để bảo vệ người trong xe trong trường hợp tai nạn. Có một số yếu tố tác động tương đối nhỏ đến phần còn lại của xe (chẳng hạn như dây an toàn).

Nhưng đa số các quyết định của họ sẽ ảnh hưởng đáng kể đến toàn bộ chiếc xe. Ví dụ, một trong những cách giúp chiếc xe an toàn hơn là tăng trọng lượng của nó. Nếu nói quá lên thì một chiếc xe tăng là phương tiện an toàn nhất trong một vụ va chạm, trong khi xe máy là phương tiện ít an toàn nhất.

Nhưng trọng lượng lại "đắt tiền" vì nhiều lý do. Ngoài chi phí trực tiếp, nó còn làm tăng mức tiêu thụ nhiên liệu và chi phí vận hành của xe. Nó cũng làm tăng khí thải, có thể gây nên các vấn đề pháp chế vì có giới hạn pháp lý về hiệu suất nhiên liệu của xe.

Vả lại, một chiếc xe nặng hơn đòi hỏi một động cơ mạnh hơn, cùng hệ thống giảm xóc cứng cáp hơn. Vì vậy, việc lái xe sẽ khó khăn hơn (nếu hệ thống giảm xóc cứng hơn) hoặc dễ rung lắc hơn (nếu hệ thống giảm xóc ít cứng) vì trọng lượng gia tăng.

Trọng lượng này cũng sẽ khiến chiếc xe mất nhiều thời gian để tăng tốc và, có lẽ quan trọng hơn cả, để phanh gấp. Vậy nên, tuy việc tăng trọng lượng giúp chiếc xe an toàn hơn trong trường hợp tai nạn, nhưng nếu xét về tổng thể thì nó sẽ ít an toàn hơn vì cần thêm thời gian và khoảng cách để phanh.

Larry và Bruce đều theo đuổi những mục tiêu quan trọng của riêng họ. Bruce muốn bảo vệ người ngồi trong xe; còn Larry muốn bảo vệ môi trường. Và họ đang lâm vào bế tắc và một giải pháp kịp thời dường như sẽ không hợp lý. Trong khi Larry và Bruce mải thảo luận xem nên làm gì, thì công ty mất đã hàng đống tiền mỗi tuần mà không đi đến quyết định.