|
|
Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương thăm bệnh nhi mắc tay chân miệng. Ảnh: P.T. |
Ngày 29/3, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương dẫn đầu đoàn công tác kiểm tra công tác phòng, chống dịch tay chân miệng tại Bệnh viện Nhi đồng 2 và Viện Pasteur TP.HCM.
Qua báo cáo của các đơn vị chuyên môn và thực tế ghi nhận tại tuyến điều trị, dịch bệnh đang có xu hướng gia tăng rõ rệt. Đặc biệt tại khu vực phía Nam, với sự xuất hiện trở lại của chủng virus EV71 có độc lực cao, làm tăng nguy cơ diễn biến nặng và không qua khỏi ở trẻ nhỏ.
Nguy cơ quá tải
Theo Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, trong 3 tháng đầu năm, cả nước ghi nhận khoảng 25.000 ca mắc tay chân miệng. Trong đó khu vực phía Nam chiếm hơn 18.000 ca, tương đương khoảng 72% tổng số ca bệnh. Đây là tỷ lệ cao, phản ánh mức độ lưu hành mạnh của dịch tại khu vực đông dân cư.
Báo cáo tại buổi làm việc, bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Đình Qui, Trưởng khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 2, cho biết số ca bệnh không chỉ tăng về số lượng mà còn gia tăng về mức độ nặng. Nếu như năm 2025 ghi nhận rất ít ca nặng, thì trong 3 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ ca nặng đã dao động từ 15% đến gần 16% tổng số ca mắc.
Kết quả xét nghiệm cho thấy virus EV71 là tác nhân gây bệnh chủ yếu. Đây là chủng virus có độc lực cao, có thể gây biến chứng nghiêm trọng về tim mạch, hô hấp và đặc biệt là hệ thần kinh, khiến trẻ có nguy cơ chuyển nặng nhanh chóng.
Tại khoa Nhiễm, hầu như tuần nào cũng ghi nhận các ca nặng từ độ 2B đến độ 3, thậm chí có trường hợp rất nặng (độ 4) phải can thiệp lọc máu liên tục. Bên cạnh đó, số ca mức độ trung bình (độ 2A) cũng chiếm tỷ lệ lớn, tạo áp lực đáng kể lên hệ thống điều trị.
 |
| Trẻ mắc bệnh tay chân miệng được điều trị ở TP.HCM. Ảnh: Nguyễn Thuận. |
Trước tình hình này, Bệnh viện Nhi đồng 2 đã chủ động xây dựng các phương án ứng phó. Từ quy mô 92 giường bệnh hiện tại, bệnh viện có thể nâng công suất lên 145-150 giường khi cần thiết, bao gồm cả giường xếp.
Các kịch bản tiếp nhận bệnh nhân cũng được thiết lập chi tiết theo từng mức: khi có 25 ca, 50 ca và trên 50 ca.
"Trong trường hợp vượt quá 50 ca, toàn bộ khoa sẽ được chuyển đổi thành khu điều trị tay chân miệng, đồng thời chuyển các bệnh truyền nhiễm khác sang khoa phù hợp để giảm tải", bác sĩ Qui nói.
Về thuốc và trang thiết bị, bệnh viện cho biết đã chủ động dự trù từ tháng 2 và hiện cơ bản đáp ứng đủ nhu cầu điều trị, chưa ghi nhận tình trạng thiếu hụt.
Theo bà Lê Hồng Nga, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCm (HCDC), từ đầu năm đến nay TP.HCM ghi nhận 10.886 ca tay chân miệng, trong đó 75% là người dân thành phố, 25% từ các tỉnh. Số ca nội trú là 1.992, với 31% đến từ địa phương khác.
Đáng chú ý, trong 221 ca nặng từ độ 2B trở lên, bệnh nhân ngoài TP.HCM chiếm tới 51%, cho thấy thành phố đang gánh vai trò điều trị tuyến cuối cho khu vực phía Nam.
Trong 12 tuần đầu năm, TP.HCM có 8.152 ca mắc, tăng 29% so với cùng kỳ 2025 và tăng 353% so với trung bình 5 năm không dịch; tỷ lệ ca nặng chiếm 1,34%, tăng gấp 5 lần, đồng thời đã ghi nhận các trường hợp không qua khỏi. Ba tuần gần đây, số ca tiếp tục tăng và lan rộng, tập trung tại khu vực nội thành đông dân.
Giám sát dịch tễ cũng cho thấy sự trở lại của virus EV71 với tỷ lệ đáng kể, chiếm khoảng 1/3 số mẫu dương tính trong 3 tháng đầu năm.
Ổ dịch tăng nhanh, tập trung tại trường mầm non
Từ đầu năm đến nay, TP.HCM ghi nhận 332 ổ dịch tay chân miệng, trong đó 181 ổ tại trường mầm non, nhà trẻ và 151 ổ tại cộng đồng. Số ổ dịch tăng nhanh trong hai tuần gần đây.
Theo bà Nga, đặc điểm dịch tễ cho thấy khoảng 80% ca mắc tập trung ở trẻ dưới 36 tháng tuổi, chủ yếu tại các cơ sở mầm non. Đây là nhóm có nguy cơ cao nhưng khả năng tự bảo vệ còn hạn chế.
Hệ số lây của bệnh dao động từ 1,1 đến 5,5, nghĩa là một ca bệnh có thể lây cho 1-5 người khác. Thời kỳ lây mạnh nhất là tuần đầu sau khởi phát và có thể lây ngay cả trước khi xuất hiện triệu chứng.
Trong khi đó, đại diện Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai cho biết trong 3 tháng đầu năm, đơn vị tiếp nhận 2.023 ca khám ngoại trú và 584 ca điều trị nội trú liên quan đến tay chân miệng, ghi nhận 3 trường hợp phải chuyển tuyến.
 |
| Bệnh viện bố trí khu vực cách ly cho bệnh nhân tay chân miệng. Ảnh: Khương Nguyễn. |
Bệnh viện chưa ghi nhận ca không qua khỏi tại cơ sở. Tuy nhiên, địa phương đã ghi nhận một trường hợp không qua khỏi trong cộng đồng. Bệnh nhi nam 23 tháng tuổi, quê Cần Thơ, theo gia đình lên Đồng Nai sinh sống.
Trẻ khởi phát bệnh ngày 8/3, được điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai trước khi chuyển lên Bệnh viện Nhi đồng TP.HCM ngày 10/3 trong tình trạng tay chân miệng độ 4, biến chứng sốc tim, viêm cơ tim. Khi bệnh diễn tiến nặng, gia đình xin đưa trẻ về nhà và đến ngày 12/3, bệnh nhi không qua khỏi.
Bên cạnh đó, đại diện CDC Cần Thơ cũng cho hay tình hình bệnh tay chân miệng trên địa bàn thành phố có xu hướng gia tăng và diễn biến phức tạp. Tổng số ca mắc ghi nhận là 954 ca, tăng 125% so với cùng kỳ năm 2025.
Diễn biến theo tháng cho thấy tháng 1 có 420 ca, tháng 2 ghi nhận 228 ca và đến tháng 3 tăng lên 306 ca. Bệnh chủ yếu tập trung ở nhóm trẻ nhỏ, trong đó trẻ dưới 3 tuổi chiếm 55,7%, nhóm từ 3 đến 5 tuổi chiếm 35,3% và trên 5 tuổi chiếm 9%.
Một vấn đề đáng quan tâm hiện nay là nguy cơ thiếu thuốc điều trị, đặc biệt là thuốc IVIG, loại thuốc quan trọng trong điều trị các ca bệnh nặng. Thực tế trong những năm trước đã từng xảy ra tình trạng thiếu thuốc cục bộ, ảnh hưởng đến công tác điều trị.
"Cần có cơ chế đấu thầu tập trung, đảm bảo nguồn cung ổn định và phân bổ hợp lý giữa các địa phương nhằm đáp ứng nhu cầu điều trị, hạn chế các trường hợp không qua khỏi", đại diện CDC chia sẻ.
Nguy cơ “dịch chồng dịch” trong thời gian tới
PGS.TS Nguyễn Vũ Thượng, Viện phó Viện Pasteur TP.HCM, nhận định số ca bệnh năm nay đang cao hơn các năm trước và vượt mức trung bình 5 năm gần đây (không tính các năm có dịch lớn). Đáng lưu ý, nguy cơ bệnh nặng ở các ca nhiễm EV71 cao hơn 2-3 lần so với các chủng khác.
Đến tuần 12, khu vực phía Nam ghi nhận hơn 17.000 ca mắc tay chân miệng và 8 trường hợp tử vong. Trong đó TP.HCM có 4 ca, 4 ca còn lại thuộc các tỉnh Cần Thơ, Đồng Nai, Đồng Tháp và An Giang.
Theo bác sĩ Thượng, chu kỳ bùng phát của tay chân miệng thường lặp lại sau mỗi 2-3 năm, do miễn dịch cộng đồng suy giảm và xuất hiện lớp trẻ mới chưa có miễn dịch. Ngoài ra, sự thay đổi subtype của virus, từ B5 (năm 2023) sang C1 (năm 2026) có thể làm giảm hiệu quả bảo vệ của kháng thể, gia tăng nguy cơ tái nhiễm.
Trước thực tế đó, Thứ trưởng Liên Hương nhận định nguy cơ bùng phát dịch tay chân miệng vẫn ở mức cao. Đồng thời, Việt Nam đang bước vào giai đoạn có thể gia tăng các bệnh truyền nhiễm khác như sốt xuất huyết, sởi, não mô cầu, làm dấy lên nguy cơ “dịch chồng dịch”.
Trước tình hình này, lãnh đạo Bộ Y tế yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát, phát hiện sớm và xử lý kịp thời ổ dịch. Đồng thời rà soát lại các hướng dẫn chuyên môn, đặc biệt là mở rộng xét nghiệm đối với nhóm tiếp xúc gần như phụ huynh, giáo viên.
 |
| Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương phát biểu chỉ đạo tại buổi kiểm tra. Ảnh: Nguyễn Thuận. |
Bên cạnh đó, cần nghiên cứu bổ sung biện pháp đối với người tiếp xúc gần, không chỉ dừng ở cách ly ca bệnh. Công tác điều trị cũng cần được rà soát lại quy trình chuyển tuyến, hạn chế tình trạng chuyển viện chậm làm ảnh hưởng đến kết quả điều trị.
"Các địa phương phải chủ động dự trữ, không phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung trung ương", bà Hương nhấn mạnh.
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, các biện pháp phòng ngừa đóng vai trò then chốt. Trong đó, cần chú trọng vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường, phát hiện sớm và cách ly ca bệnh.
Đáng lưu ý, khoảng 50% người lớn nhiễm bệnh không có triệu chứng nhưng vẫn có thể lây cho trẻ. Vì vậy, công tác truyền thông cần mở rộng đối tượng, không chỉ tập trung vào trẻ em.
Trong thời gian tới, Thứ trưởng Liên Hương yêu cầu ngành y tế sẽ tiếp tục tăng cường tập huấn cho cán bộ y tế, đặc biệt tại tuyến cơ sở; nâng cao năng lực giám sát, chẩn đoán. Đồng thời đẩy mạnh phối hợp với ngành giáo dục để kiểm soát dịch tại trường học.
Trong nhiều năm hành nghề y và từng giữ chức trưởng khoa dinh dưỡng của một bệnh viện lớn, tác giả Hạ Manh đã điều trị hơn 10.000 ca bệnh liên quan đến chế độ ăn uống không lành mạnh. Cuốn sách "Ăn chuẩn ít bệnh" (tập 1) được viết ra từ những kinh nghiệm chuyên môn của vị bác sĩ này, nó sẽ mang đến cho người bệnh những kiến thức hữu ích về dinh dưỡng, để xây dựng chế độ ăn hợp lý.
