|
|
Người tiêu dùng hạn chế mua sắm xa xỉ cũng như tăng cường nấu ăn tại nhà để tiết kiệm chi phí. Ảnh: Đinh Hà - Trần Hiền. |
Chia sẻ tại Hội thảo "Xu hướng tiêu dùng 2026 và ESG doanh nghiệp cần thích ứng thế nào?" do Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao (HVNCLC) và Trung tâm BSA tổ chức vừa qua, bà Nguyễn Cao Ngọc Dung, phụ trách phát triển thị trường Việt Nam và Philippines của Công ty NielsenIQ cho biết người tiêu dùng Việt đang ưu tiên các mặt hàng thiết yếu, hạn chế mua sắm xa xỉ cũng như tăng cường nấu ăn tại nhà để tiết kiệm chi phí. Dù nền kinh tế tăng trưởng tích cực, sức mua thực tế của thị trường vẫn chưa phục hồi rõ rệt.
Gánh nặng chi phí đè lên cả doanh nghiệp
Bà Dung dẫn dữ liệu từ NielsenIQ cho thấy tăng trưởng FMCG năm 2025 chỉ đạt 1,7%, trong đó phần lớn đến từ mức tăng giá 2,8%, còn sản lượng tiêu thụ giảm 1,1%. Riêng ngành hàng tiêu dùng lâu bền giảm tới 8,5%. Sau giai đoạn tăng trưởng nhờ mùa Tết ở quý I, thị trường gần như chững lại từ quý II đến quý IV/2025. "Điều này cho thấy người tiêu dùng đang rất thận trọng trong chi tiêu", bà Dung nhận định.
Khảo sát của NielsenIQ cũng chỉ ra có tới 63% người tiêu dùng Việt Nam thừa nhận đang thắt chặt chi tiêu trong năm 2025, tăng so với mức 57% của năm trước. Những mối lo lớn nhất hiện nay gồm chi phí sinh hoạt, giá nhu yếu phẩm, chi phí y tế, nhiên liệu và tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm lại. Do đó, họ không còn chi tiêu theo thói quen mà tính toán kỹ hơn trước khi quyết định mua sắm; đồng thời ưu tiên những sản phẩm phù hợp ngân sách, đồng thời lựa chọn các kênh mua sắm hợp lý hơn.
 |
| Bà Nguyễn Cao Ngọc Dung, phụ trách phát triển thị trường Việt Nam và Philippines của Công ty NielsenIQ, chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: BTC. |
Theo bà Dung, áp lực không chỉ đến từ phía người tiêu dùng mà còn đè nặng lên doanh nghiệp. Các doanh nghiệp hiện phải đối mặt với hàng loạt vấn đề như chi phí vận hành tăng, thiên tai, hàng giả, hàng kém chất lượng và những biến động thương mại quốc tế.
Hiện, kênh bán lẻ truyền thống vẫn chiếm khoảng 85% thị phần FMCG tại Việt Nam, trong khi các kênh hiện đại như siêu thị, minimart hay cửa hàng tiện lợi chiếm khoảng 15% và tiếp tục tăng trưởng. Tuy nhiên, NielsenIQ ghi nhận số lượng cửa hàng ở kênh truyền thống đã giảm khoảng 10% so với hai năm trước, trong khi kênh hiện đại tiếp tục mở rộng.
Đáng chú ý, khu vực nông thôn đang chịu áp lực chi tiêu lớn hơn, với mức tăng trưởng giảm 0,8%, trong khi khu vực thành thị tăng 0,8%.
Bà Dung nhìn nhận bức tranh này giúp doanh nghiệp hình dung rõ hơn về những điểm cần ưu tiên trong quá trình kinh doanh. Khi chọn thị trường mục tiêu, doanh nghiệp cần cân nhắc giá và sản phẩm phù hợp với từng kênh, thay vì đưa tất cả sản phẩm ra thị trường
Điều này cũng đồng nghĩa doanh nghiệp không nên "đẩy" toàn bộ danh mục sản phẩm ra mọi kênh bán hàng, mà cần chọn đúng sản phẩm cho đúng thị trường và đúng kênh phân phối. Trong bối cảnh chi phí đầu vào, vận chuyển và vận hành đều tăng, việc tối ưu danh mục sản phẩm và kênh bán sẽ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro, tránh tồn kho và nâng hiệu quả kinh doanh.
Sang đến quý I/2026, thị trường dần có tín hiệu hồi phục khi tăng trưởng đạt 4,3%, cao hơn nhiều so với mức 1,3% của quý trước. Tuy nhiên, mức tăng này tiếp tục chủ yếu đến từ việc tăng giá 3,3%.
Theo NielsenIQ, quý I luôn là giai đoạn có tính mùa vụ cao do ảnh hưởng của dịp Tết. Đây là thời điểm người tiêu dùng có xu hướng ưu tiên các sản phẩm cao cấp hơn để phục vụ biếu tặng, trang trí nhà cửa hoặc lựa chọn các sản phẩm có bao bì sang trọng hơn. Vì vậy, doanh nghiệp có cơ hội tăng giá bán trong giai đoạn này mà vẫn duy trì được sức mua nhất định.
Tốn trăm triệu đồng để làm chứng chỉ ESG
Cũng tại hội thảo, các chuyên gia chỉ ra rằng các yêu cầu mới liên quan đến ESG, thị trường tín chỉ carbon, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon CBAM của châu Âu hay các hàng rào thuế carbon đang buộc doanh nghiệp phải thay đổi để duy trì khả năng cạnh tranh.
Về vấn đề này, bà Nguyễn Cẩm Chi, Giám đốc Khối Tư vấn Phát triển Bền vững, MCG Management Consulting Group, cho biết với doanh nghiệp nhỏ và vừa, phát triển bền vững không nên nhìn như một bài toán quá lớn về chi phí, mà trước hết là một quyết định quản trị.
 |
| Bà Nguyễn Cẩm Chi, Giám đốc Khối Tư vấn Phát triển Bền vững, MCG Management Consulting Group chia sẻ tại sự kiện. Ảnh: BTC. |
Theo bà Chi, một doanh nghiệp tại TP.HCM từng chi hàng trăm triệu đồng để làm ESG rating, nhưng sau một năm không thể thu hút thêm khách hàng mới. Nhiều doanh nghiệp đang hiểu ESG theo hướng nặng về chứng chỉ, xếp hạng, hồ sơ đánh giá hoặc các khoản đầu tư lớn. Trong khi đó, kết quả rà soát của MCG trên hơn 135 tập đoàn đa quốc gia như Apple, Samsung, Unilever, Nestlé, HSBC, Toyota… cho thấy các chứng chỉ bền vững có chi phí cao hiếm khi là điều kiện bắt buộc khi lựa chọn nhà cung cấp.
Dẫn nhiều ví dụ trong nước, bà Chi nhấn mạnh phát triển bền vững không phải chuyện xa lạ đối với các doanh nghiệp Việt Nam. Trang trại chuối Huy Long An tận dụng chuối loại làm thức ăn cho bò, sau đó dùng phân bò bón lại cho vườn chuối. Hay G.C Food và Nắng Gió dùng vỏ nha đam ủ phân, trái lỗi làm thức ăn cho bò, cừu; trong khi công ty TPH ở TP.HCM khai thác xương cá hồi để sản xuất dầu omega...
"Nhiều doanh nghiệp Việt đã làm phát triển bền vững từ lâu, chỉ là chưa gọi tên nó", vị Giám đốc nói.
Tuy nhiên, bà lưu ý, chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện môi trường hay phát thải khí nhà kính. Đây còn là chuyển đổi công bằng, liên quan đến lao động, điều kiện làm việc, bảo hiểm, nội quy, minh chứng thực thi. Nhiều doanh nghiệp có thể phát triển một mô hình rất tuần hoàn, nhưng nếu không có điều kiện bảo vệ người lao động thì cũng không thể xuất khẩu được.
Bà đề xuất doanh nghiệp có thể bắt đầu phát triển xanh bằng những việc nhỏ nhưng có hiệu quả sớm, như tiết kiệm điện, quản lý nước thải, tận dụng phụ phẩm, giảm lãng phí trong sản xuất, hoặc sắp xếp lại nhân sự để tránh lãng phí chất xám.
Không phải ai cũng có cơ hội gặp gỡ, trò chuyện với những doanh nhân, tỷ phú, những nhà quản lý doanh nghiệp nổi tiếng thế giới. Tuy nhiên, vẫn có cách để chúng ta tiếp cận, tìm hiểu về câu chuyện kinh doanh, cuộc đời, kinh nghiệm của các doanh nhân, tỷ phú nổi tiếng thông qua sách.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách doanh nhân - nơi chia sẻ những cuốn sách, câu chuyện về cuộc đời và kinh nghiệm của các tỷ phú, nhà quản lý nổi tiếng thế giới. Tủ sách không chỉ bao gồm các cuốn sách, câu chuyện từ tác giả độc lập mà còn bao gồm những cuốn sách do chính các tỷ phú viết về cuộc đời mình. Tủ sách doanh nhân mong muốn gửi tới độc giả các câu chuyện, góc nhìn về những cá nhân thành công nhất trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời mong muốn lan tỏa tri thức, phát triển văn hóa đọc cho người Việt.
