Người Iran lo sợ tổn thương DNA và ung thư

Nhiều cư dân Tehran (Iran) đang chịu đựng các triệu chứng cấp tính khi hít phải không khí nhiễm độc như đau đầu, khó thở, kích ứng da và mắt nghiêm trọng, theo Guardian.

Các chuyên gia y tế cảnh báo đây mới chỉ là giai đoạn khởi đầu. Về lâu dài, việc tiếp xúc với chất độc hại sẽ dẫn đến nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch, suy giảm khả năng nhận thức, tổn thương DNA và ung thư.

Trước đó, Israel đã tấn công 4 cơ sở nhiên liệu trọng yếu trong và xung quanh thủ đô Iran, gây ra những cột khói đen khổng lồ.

Những đám khói từ các cuộc tấn công ngày 7/3 đã bao trùm thành phố, mang theo các chất ô nhiễm từ muội than, hạt dầu đến khí sulfur dioxide. Vài giờ sau, một cơn “mưa đen” đã trút xuống Tehran, chứa đầy dầu và chất độc hại.

Chính quyền Iran cáo buộc đây là hành vi "hủy hoại môi trường sinh thái" một cách bừa bãi, có hệ thống và gây hậu quả thảm khốc cho người dân.

Sau 2 ngày bị tấn công, kho Shahran và nhà máy lọc dầu Tehran vẫn bốc cháy dữ dội. Một hình ảnh khác, được vệ tinh của Cơ quan Vũ trụ châu Âu chụp vào 10 ngày sau cuộc tấn công, cho thấy đám cháy chỉ còn âm ỉ.

Tuy nhiên, khói và lửa vẫn có thể nhìn thấy tại kho dầu Aqdasieh ở phía đông bắc.

Hình ảnh nhà máy lọc dầu Tehran nằm ở phía nam thành phố (trái) và kho chứa dầu Aqadsieh vẫn còn bốc cháy dù đã 10 ngày sau vụ tấn công. Ảnh: Copernicus Sentinel.

Bao phủ khắp thành phố

Nhà khoa học Akshay Deoras nhận định các triệu chứng mà một số người dân Iran đang gặp phải liên quan đến tác động từ đám cháy dầu - vốn tạo ra hợp chất sulphur (lưu huỳnh) và nitơ có thể hình thành axit khi hòa tan trong nước mưa.

Lý giải hiện tượng “mưa đen” liên tiếp dội xuống, ông cho biết thêm các giọt mưa hoạt động “như miếng bọt biển hoặc nam châm nhỏ, hút mọi thứ trong không khí khi rơi xuống”.

Các vụ tấn công của Israel vào hàng loạt kho dầu của Iran cũng gây tác động đến tâm lý người dân.

"Tôi gần như không thể thở nổi", một cư dân 54 tuổi cho hay. "Mọi người lo ngại rằng điều này sẽ ảnh hưởng đến cả nguồn nước uống".

Theo lời bà kể, nhiều đêm, chiến đấu cơ và thiết bị bay không người lái (UAV) của Mỹ - Israel "chiếm lĩnh toàn bộ bầu trời". "Phía đông, phía tây, chúng tấn công mọi nơi có thể", bà mô tả.

Một số người dân cho biết không khí tại thủ đô Iran vốn đã ô nhiễm nặng nề trong nhiều năm - một phần do việc sử dụng dầu mazut chất lượng thấp. Tuy nhiên, lượng hạt ô nhiễm phát tán từ các vụ nổ lần này ở quy mô hoàn toàn khác, bám dày trên ôtô, đường phố và mái nhà.

Các bác sĩ Iran đã liên tục cảnh báo về nguy cơ “mưa axit”, khuyến cáo người dân không ở ngoài trời, loại bỏ quần áo nhiễm bẩn, sử dụng khẩu trang N95 và tránh trú dưới tán cây.

Môi trường sống tại đây hiện được đánh giá là rất độc hại, đe dọa trực tiếp đến nguồn nước và thực phẩm của cư dân.

Một cư dân Tehran cho biết bể bơi ngoài trời - vốn được dùng làm nguồn nước khẩn cấp - đã chuyển sang màu đen sau khi bị nhiễm bụi từ các vụ tấn công. Người này cũng mô tả đường phố trở nên đen và trơn trượt.

Một vụ nổ xảy ra sau các cuộc không kích nhằm vào các kho chứa dầu ở Tehran. Ảnh: New York Times.

Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cảnh báo các cuộc tấn công có nguy cơ “làm ô nhiễm thực phẩm, nước và không khí - những mối nguy có thể gây tác động nghiêm trọng đến sức khỏe, đặc biệt với trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh nền”.

Trong khi đó, theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), khói dày từ các đám cháy dầu đã “bị người dân Iran hít trực tiếp - bao gồm cả trẻ nhỏ”, làm dấy lên lo ngại nghiêm trọng về tác động lâu dài đối với sức khỏe con người và môi trường.

Nguy cơ gây ra hậu quả nghiêm trọng

Không chỉ tại thủ đô Iran, các cuộc tấn công khác trong khu vực Trung Đông cũng gây thiệt hại môi trường đáng kể, bao gồm các cuộc không kích nhằm vào tàu có thể gây tràn dầu trên biển.

Đa dạng sinh học trong khu vực - nơi sinh sống của hơn 2.000 loài sinh vật biển, bao gồm quần thể bò biển, cá voi lưng gù, cá mập voi và rùa biển - có thể bị hủy hoại nghiêm trọng.

Việc phá hủy các cơ sở quân sự, như căn cứ không quân và bãi phóng tên lửa, cũng phát tán dư lượng thuốc nổ và kim loại nặng, ngoài các chất có nguy cơ khác như perfluoroalkyl và polyfluoroalkyl (PFAS). Đây là nhóm hóa chất thuộc diện “vĩnh cửu” vì hầu như không bị phân hủy trong môi trường.

Theo Mathilde Jourde, chuyên gia phụ trách Chương trình khí hậu, môi trường và an ninh tại Viện Quan hệ quốc tế và Chiến lược của Pháp (IRIS), việc tên lửa bay xuyên qua các tầng cao của khí quyển cũng gây ô nhiễm không khí, vì tầng bình lưu đặc biệt nhạy cảm và có thể giữ lại chất gây ô nhiễm do thiết bị nổ giải phóng.

Các chuyên gia y tế cảnh báo đây việc tiếp xúc với chất độc hại sẽ dẫn đến nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch, suy giảm khả năng nhận thức, tổn thương DNA và ung thư. Ảnh: Reuters.

UNEP cảnh báo cuộc chiến tại Trung Đông có nguy cơ “làm gia tăng áp lực lên tài nguyên thiên nhiên, gây tổn hại các hệ sinh thái biển và trên cạn, làm suy yếu nỗ lực tăng cường khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến an toàn vệ sinh thực phẩm”.

Bài học từ các cuộc xung đột trước đây cho thấy những vụ cháy và tràn dầu quy mô lớn có thể gây ô nhiễm môi trường diện rộng, đồng thời tạo ra rủi ro sức khỏe nghiêm trọng do tiếp xúc với khói, hạt bụi và khí độc.

“Ô nhiễm từ các đám cháy không kiểm soát có thể ngấm vào đất và nước, thấm xuống mạch nước ngầm, và bị cây trồng hấp thụ, từ đó làm ô nhiễm nguồn thực phẩm”, cơ quan này cảnh báo.

Giáo sư Andrea Sella tại Đại học University College London cho rằng về dài hạn, nguy cơ sẽ “phụ thuộc lớn vào thời gian và mức độ phơi nhiễm của mỗi cá nhân”.

“Có khả năng nguồn nước uống bị ô nhiễm. Không còn nghi ngờ gì nữa, khói từ những đám cháy như vậy rất độc hại, và chúng ta có thể phải đối mặt với hậu quả lâu dài về các bệnh hô hấp cùng nhiều bệnh lý khác”, ông nói.

Đài quan sát xung đột và môi trường (CEOBS), tổ chức phi chính phủ của Anh, đã ghi nhận khoảng 300 sự cố có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường kể từ khi xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran bắt đầu ngày 28/2.

CEOBS cho biết thêm tro bụi cùng với hạt benzen, formaldehyde và các chất gây ung thư thải ra từ đám cháy không chỉ gây ảnh hưởng trong khu vực mà còn lan tới Afghanistan, Trung Quốc và Nga.

Nỗi lo ngại khác là các bên tham chiến tấn công cả nhà máy khử mặn - nơi vốn là nguồn cung cấp nước chính cho người dân Trung Đông.

Theo CEOBS, việc tấn công nhà máy khử mặn có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng, nhất là trong trường hợp rò rỉ hóa chất được sử dụng cho quy trình khử mặn nước như natri hypochlorite, sắt chloride và axit sulfuric.