Từ năm 1988, do nhu cầu thực tế khá lớn, mà vì lề lối làm việc của chi nhánh Ngân hàng Quốc gia không đáp ứng được sự đòi hỏi của phát triển kinh tế, nhất là ở Nam Bộ và TP.HCM, nên được bổ sung thêm hai chi nhánh ngân hàng chuyên doanh cũng của Nhà nước. Đó là chi nhánh Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam và chi nhánh Ngân hàng Đầu tư và Xây dựng Việt Nam.

Hệ thống ngân hàng Việt Nam cho đến năm 1988 là hệ thống ngân hàng một cấp, sản phẩm của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung. Gọi là ngân hàng một cấp vì Ngân hàng Nhà nước vừa chịu trách nhiệm về việc thực hiện chính sách kinh tế, giám sát và điều tiết hệ thống ngân hàng, vừa tiến hành các hoạt động ngân hàng mang tính chất thương mại, kể cả việc huy động vốn và phân bổ các nguồn vốn.

Cũng kể từ năm 1988, ngành ngân hàng đã có những bước khởi đầu nhằm đổi mới hệ thống tài chính - tiền tệ qua việc thành lập hệ thống ngân hàng 2 cấp, bằng cách cho ra đời 2 ngân hàng thương mại quốc doanh mới. Đó là Ngân hàng Công thương Việt Nam và Ngân hàng Phát triển Nông nghiệp Việt Nam, nhằm tăng cường quyền tự chủ trong quản lý và trách nhiệm để tạo ra một sự cạnh tranh nào đó trong hoạt động.

Vào năm 1987, với một sáng kiến được coi là “táo bạo”, ngân hàng thương mại đầu tiên, và cũng là công ty cổ phần đầu tiên xuất hiện tại Thành phố như một thí điểm cho mô hình ngân hàng thương mại thực sự. Đó là một ngân hàng sẵn sàng cho mọi người gửi tiền, rút tiền mặt mà không hỏi lý do tại sao và sẵn sàng cho mọi thành phần kinh tế vay tiền, căn cứ vào hiệu quả sản xuất kinh doanh, mà không phải dựa trên một kế hoạch tín dụng đã được duyệt trước.

Ngân hàng đó được đặt tên ban đầu là Ngân hàng Công thương Thành phố Hồ Chí Minh, khởi đầu với số vốn nhỏ là 650 triệu đồng, đã được sự ủng hộ của đông đảo nhân dân Thành phố. Chỉ 2 năm sau ngày bắt đầu hoạt động, ngân hàng này đã đạt được mức lãi ròng là 12 tỷ đồng và tăng vốn lên gấp 5 lần.

Ngân hàng Công thương Thành phố Hồ Chí Minh (nay là Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn Công thương) là một trong những ngân hàng cổ phần đầu tiên của ngành ngân hàng Việt Nam. Ảnh: Mekong ASEAN.

Bước đột phá đầu tiên của Thành phố Hồ Chí Minh đã khởi động tiến trình đổi mới hệ thống ngân hàng 2 cấp, cấp quản lý và kinh doanh, chấm dứt tình trạng “vừa đá bóng vừa thổi còi”. Ở cấp kinh doanh có 4 ngân hàng chuyên doanh vừa được thành lập: Ngân hàng Công thương, Ngân hàng Nông nghiệp, Ngân hàng Ngoại thương, Ngân hàng Đầu tư và Phát triển có quy mô hoạt động lớn nhất và có hiệu quả nhất cả nước.

Khi hai Pháp lệnh về ngân hàng ra đời, tại Thành phố Hồ Chí Minh, những triển khai ban đầu đã gặt hát được những thành quả đáng phấn khởi. Ngân hàng liên doanh đầu tiên, IndoVina Bank đã đặt hội sở tại Thành phố Hồ Chí Minh. Một ngân hàng nước ngoài đầu tiên, ngân hàng Pháp - Banque Indosuez cũng đã chọn Thành phố làm địa bàn hoạt động. Đồng thời với việc thành lập các ngân hàng tư, hàng loạt các quỹ tín dụng và hợp tác xã ra đời.