Trường hợp kỳ lạ của Diêm Vương

Sao Diêm Vương bị hạ cấp xuống thành hành tinh lùn. Ảnh: Space.

Cuộc tranh luận về cách xác định Diêm Vương tinh vừa được nhen nhóm lại sau 20 năm. Trong phiên điều trần trước Ủy ban Ngân sách Thượng viện Mỹ, Giám đốc NASA Jared Isaacman tuyên bố Diêm Vương nên được đưa trở lại danh sách các hành tinh trong hệ Mặt Trời. Ông còn tiết lộ NASA đang chuẩn bị các nghiên cứu khoa học để vận động cộng đồng thiên văn quốc tế xem xét lại quyết định năm 2006.

"Chúng tôi đang thực hiện một số bài viết về vị trí mà chúng tôi muốn đưa lên cộng đồng khoa học để tái khởi động cuộc thảo luận này", Isaacman cho biết tại phiên điều trần.

Diêm Vương được nhà thiên văn Clyde W. Tombaugh phát hiện năm 1930 và được công nhận là hành tinh thứ chín của hệ Mặt Trời trong suốt 76 năm. Tuy nhiên, tất cả thay đổi vào năm 2006 khi Liên minh Thiên văn Quốc tế (IAU) thông qua định nghĩa mới về hành tinh với 3 tiêu chí gồm quay quanh Mặt Trời, có hình cầu và phải tách quỹ đạo của mình khỏi các thiên thể khác.

Diêm Vương tinh vượt qua 2 tiêu chí đầu nhưng trượt tiêu chí thứ ba vì nằm trong vành đai Kuiper, nơi có nhiều thiên thể kích thước tương tự cùng tồn tại. Kết quả là IAU hạ cấp Diêm Vương xuống thành hành tinh lùn.

Quyết định đó để lại nhiều cuộc tranh luận kéo dài đến tận hôm nay. Diêm Vương có đường kính khoảng 2.253 km, rộng bằng khoảng một nửa nước Mỹ, cách Mặt Trời khoảng 5,8 tỷ km với nhiệt độ có thể xuống tới -232 độ C. Dù nhỏ bé, nó sở hữu địa hình phức tạp gồm thung lũng, sông băng, núi, đồng bằng và miệng núi lửa, cùng bầu khí quyển mỏng. Đặc điểm nổi bật nhất là vùng sáng hình trái tim khổng lồ ở phía bắc xích đạo, khiến nhiều người có cảm tình đặc biệt với thiên thể này.

Kể từ năm 2006, không ít nhà khoa học đã lên tiếng phản đối quyết định của IAU. Các lập luận phản bác chỉ ra địa chất phức tạp, bầu khí quyển và các đặc điểm địa vật lý của Diêm Vương là bằng chứng cho thấy nó xứng đáng được gọi là hành tinh theo nghĩa địa vật lý, dù không đáp ứng định nghĩa quỹ đạo của IAU.

Tuy nhiên, quyết định cuối cùng vẫn thuộc về IAU. Dù Isaacman có thể vận động và NASA có thể công bố các nghiên cứu khoa học, IAU mới là tổ chức duy nhất có thẩm quyền thay đổi phân loại chính thức của Diêm Vương tinh.