NASA tìm cách cứu vệ tinh 21 năm tuổi

Kính viễn vọng Neil Gehrels Swift được phóng vào năm 2004. Ảnh: NASA.

NASA vừa tạm dừng phần lớn hoạt động khoa học của Đài quan sát Neil Gehrels Swift, kính viễn vọng không gian đã hoạt động 21 năm, nhằm giảm nguy cơ suy giảm quỹ đạo và rơi trở lại Trái Đất. Quyết định được đưa ra trong bối cảnh cơ quan này đang chạy đua với thời gian để triển khai một sứ mệnh nâng quỹ đạo cho tàu vũ trụ này trong mùa hè năm nay.

Theo thông báo từ NASA, việc hạn chế hoạt động của Swift bắt đầu từ ngày 11/2 nhằm giảm tác động của lực cản khí quyển. Khi ở quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, mọi chuyển động xoay hướng liên tục của tàu đều làm gia tăng lực cản, khiến độ cao suy giảm nhanh hơn. Động thái “án binh bất động” là biện pháp tạm thời để kéo dài thời gian trước khi chiến dịch cứu hộ diễn ra.

Swift được phóng vào ngày 20/11/2004 bằng tên lửa Delta 7320. Sứ mệnh chính của nó là nghiên cứu các vụ nổ tia gamma, những sự kiện bùng nổ năng lượng mạnh nhất trong vũ trụ. Để thực hiện nhiệm vụ, Swift mang theo 3 kính viễn vọng, thu thập dữ liệu trong dải ánh sáng nhìn thấy gồm tia cực tím, tia X và tia gamma.

Thông thường, Swift liên tục xoay hướng để quan sát các mục tiêu mới, đặc biệt là các vụ nổ thoáng qua gần như xuất hiện mỗi ngày. Tuy nhiên, theo Bradley Cenko, nhà nghiên cứu chính của sứ mệnh tại Trung tâm Không gian Goddard (NASA), tàu sẽ không còn xoay để quan sát bằng tất cả kính viễn vọng như trước. Hệ thống cảnh báo bùng nổ tia gamma vẫn hoạt động nhưng các quan sát bổ sung sẽ bị hạn chế nhằm tối ưu vị trí khí động học và giảm lực cản.

Sau hơn 2 thập kỷ hoạt động, Swift đã mất dần độ cao, điều vốn xảy ra với mọi vệ tinh quỹ đạo thấp. Tuy nhiên, sự gia tăng gần đây của hoạt động Mặt Trời khiến khí quyển Trái Đất giãn nở, làm lực cản tác động lên tàu lớn hơn dự kiến. Với tốc độ suy giảm hiện tại, NASA ước tính Swift có 50% khả năng rơi vào khí quyển một cách không kiểm soát vào giữa năm 2026.

Để ngăn kịch bản này, NASA đã ký hợp đồng trị giá 30 triệu USD với công ty Katalyst Space Technologies nhằm phát triển tàu vũ trụ LINK, có nhiệm vụ kết nối và nâng quỹ đạo cho Swift. Con tàu này dự kiến phóng vào tháng 6, giúp đẩy Swift lên quỹ đạo ổn định hơn, qua đó kéo dài tuổi thọ sứ mệnh.

Theo NASA, để tối đa hóa khả năng thành công, độ cao trung bình của Swift cần duy trì trên khoảng 300 km. Tính đến đầu tháng 2, con số này đã giảm xuống dưới 400 km. Việc tạm dừng hoạt động khoa học được kỳ vọng giúp làm chậm quá trình suy giảm, tạo thêm “biên độ an toàn” trước khi chiến dịch nâng quỹ đạo chính thức diễn ra.