'Năng suất độc hại' đang bào mòn chúng ta như thế nào?

Trong thời đại mà sự bận rộn thường được xem như huy chương của người trưởng thành, rất nhiều người đang rơi vào một chiếc bẫy tinh vi: nhầm lẫn giữa hoàn thành nhiều việc với làm những việc thực sự có ý nghĩa.

Bạn trả lời email liên tục, tham gia hàng loạt cuộc họp, xử lý deadline nối tiếp deadline, tối về vẫn tranh thủ học thêm kỹ năng mới vì sợ bị bỏ lại phía sau. Lịch kín đặc khiến bạn có cảm giác mình đang tiến lên. Nhưng thực tế, nhiều người chỉ đang quay cuồng trong guồng máy của "năng suất trình diễn" - nơi mọi thứ trông rất hiệu quả nhưng bên trong lại đầy mệt mỏi.

Trong cuốn sách Vui với việc mình làm, Ali Abdaal chia sẻ một báo cáo của Gallup năm 2024 cho thấy: chỉ khoảng 23% nhân sự toàn cầu cảm thấy gắn kết với công việc, trong khi phần lớn còn lại rơi vào trạng thái làm việc cầm chừng hoặc kiệt sức kéo dài. Điều này phản ánh một thực tế đáng suy nghĩ: Vấn đề không nằm ở việc chúng ta làm quá ít, mà đôi khi đang làm quá nhiều thứ nhưng không mang lại cảm giác ý nghĩa.

Sách Vui với việc mình làm.

Theo nghiên cứu của nhà tâm lý học Barbara Fredrickson về thuyết "mở rộng và xây dựng cảm xúc tích cực" (broaden-and-build) đã chỉ ra cảm xúc tích cực giúp con người mở rộng khả năng tư duy, sáng tạo và xây dựng nguồn lực tinh thần bền vững hơn.

Ngược lại, khi làm việc trong trạng thái căng thẳng kéo dài, não bộ dễ rơi vào chế độ sinh tồn: chỉ cố hoàn thành nhiệm vụ trước mắt thay vì tạo ra đột phá dài hạn. Quan điểm này cũng được nhiều nghiên cứu về "sự suy giảm nhận thức" cũng chỉ ra việc ép bản thân hoạt động liên tục có thể làm giảm chất lượng ra quyết định và khả năng tập trung.

Đó là lý do vì sao nhiều người hoàn thành cả danh sách việc cần làm nhưng vẫn cảm thấy trống rỗng: họ đang tối ưu hóa đầu việc, nhưng quên tối ưu hóa năng lượng và mục tiêu sống.

Nhiều người hoàn thành cả danh sách việc cần làm nhưng vẫn cảm thấy trống rỗng. Ảnh: Pinterest.

Một người dành cả ngày xử lý hàng chục email chưa chắc đang tiến gần hơn tới giấc mơ nghề nghiệp của mình. Một nhân viên luôn online 24/7 chưa chắc đang xây dựng cuộc sống đáng sống hơn. Và một chiếc checklist hoàn hảo cũng không thể bù đắp cảm giác mất phương hướng kéo dài.

Ali Abdaal, một cựu bác sĩ tại Đại học Cambridge, cũng từng trải qua giai đoạn kiệt sức tương tự trước khi xây dựng triết lý "Năng suất yêu đời" (feel-good productivity). Trong cuốn sách Vui với việc mình làm, anh cho rằng năng suất bền vững không đến từ việc ép bản thân kỷ luật hơn, mà đến từ việc tạo ra niềm vui, sự chủ động và cảm giác kết nối trong công việc mỗi ngày.

Năng suất bền vững không đến từ việc ép bản thân kỷ luật hơn, mà đến từ việc tạo ra niềm vui, sự chủ động và cảm giác kết nối trong công việc mỗi ngày. Ảnh: Pinterest.

Đôi khi, điều bạn cần không phải là thêm một ứng dụng quản lý thời gian hay một cuốn sổ checklist mới. Điều cần thiết hơn là dừng lại và tự hỏi: Những dấu tích xanh hôm nay đang giúp mình tiến về điều gì?

Nếu câu trả lời vẫn mơ hồ, có lẽ đã đến lúc bạn nhìn lại cách làm việc của mình trước khi trở thành một người luôn bận rộn, nhưng ngày càng xa rời chính cuộc sống mình mong muốn. Và biết đâu, Vui với việc mình làm sẽ là một gợi ý đáng tham khảo để bạn tìm lại niềm vui trên hành trình ấy.