Trước những tín hiệu trái chiều từ Washington và Tehran về tiến trình đối thoại, hai bên tiếp tục phát đi các thông điệp khác nhau liên quan đến cuộc gặp tại Doha, trong khi Iran khẳng định ưu tiên hiện nay vẫn là triển khai bản ghi nhớ (MOU) thay vì đàm phán một thỏa thuận cuối cùng.
Mỹ nói sắp gặp Iran, Tehran phủ nhận có lịch đàm phán
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 29/6 cho biết Mỹ sẽ có cuộc gặp với Iran tại Doha (Qatar) vào ngày 30/6.
"Iran đã đề nghị tổ chức một cuộc gặp. Cuộc gặp sẽ diễn ra vào ngày mai tại Doha!", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social vào sáng sớm 29/6 (giờ địa phương).
 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Phòng Bầu dục ngày 29/6. Ảnh: Reuters. |
Tuy nhiên, trước đó, Trưởng đoàn đàm phán Iran Kazem Gharibabadi khẳng định chưa có bất kỳ cuộc họp cấp kỹ thuật nào với phía Mỹ được lên lịch trong tuần này.
Trong khi đó, một quan chức cấp cao của Mỹ nói với CNN rằng các cuộc trao đổi kỹ thuật liên quan đến bản ghi nhớ giữa hai nước vẫn đang diễn ra đúng kế hoạch, bất chấp những căng thẳng quân sự gần đây.
Ngay sau tuyên bố của ông Trump, Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết hai bên sẽ tiến hành các cuộc đối thoại cấp cao tại Doha, đồng thời tổ chức các cuộc họp kỹ thuật bên lề.
Theo bà Leavitt, Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner sẽ tới Doha trong tuần này để tiếp tục thảo luận về việc triển khai bản ghi nhớ đã đạt được giữa hai nước.
Song, trái ngược với tuyên bố từ Washington, Bộ Ngoại giao Iran ngày 29/6 khẳng định hiện không có bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ được lên lịch trong vài ngày tới ở bất kỳ cấp độ nào.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết ưu tiên hàng đầu của Tehran hiện nay là bảo đảm các điều khoản trong bản ghi nhớ được thực thi đầy đủ, thay vì bước vào giai đoạn thương lượng một thỏa thuận cuối cùng, đài truyền hình Iran IRIB đưa tin.
Theo ông Baghaei, Mỹ đã cấp các giấy phép cần thiết để thực hiện Điều 10 của bản ghi nhớ, liên quan đến hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran, và Tehran đang theo sát quá trình triển khai.
 |
| Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei phủ nhận việc đàm phán với Mỹ trong những ngày tới. Ảnh: Reuters. |
Bên cạnh đó, Iran cũng đang thúc đẩy việc thực hiện Điều 11 về giải phóng các tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài. Một đoàn chuyên gia Iran sẽ tới Doha trong tuần này để làm việc về nội dung này.
Ông Baghaei nhấn mạnh hai nước vẫn chưa bước vào giai đoạn đàm phán thỏa thuận cuối cùng. Theo Điều 13 của bản ghi nhớ, quá trình này chỉ có thể bắt đầu sau khi các điều khoản quan trọng, gồm Điều 1, 4, 5, 10 và 11, được triển khai trên thực tế.
Quan chức Iran cũng khẳng định chuyến công tác của phái đoàn Mỹ tới Qatar không liên quan đến chuyến đi của đoàn chuyên gia Iran, vốn chỉ nhằm theo dõi việc thực hiện các cam kết trong bản ghi nhớ.
Iran kỳ vọng nhận lại 6 tỷ USD tài sản bị phong tỏa
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cho biết một phái đoàn chuyên gia của nước này sẽ tới Doha (Qatar) trong tuần này để thúc đẩy việc giải phóng các tài sản bị đóng băng.
Theo Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, Tehran sắp thu hồi 6 tỷ USD trong tổng số 12 tỷ USD tài sản đang bị phong tỏa tại Qatar.
Phát biểu trong cuộc gặp các giáo sĩ cấp cao tại thành phố Qom, ông Pezeshkian cho biết các thủ tục đã hoàn tất để đưa một nửa số tài sản nói trên trở về Iran, đồng thời các cơ quan chức năng vẫn tiếp tục thúc đẩy việc giải ngân phần còn lại, theo Tasnim.
Tuy nhiên, phía Mỹ khẳng định đến nay chưa có bất kỳ khoản tài sản nào của Iran được giải phóng.
 |
| Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian. Ảnh: Reuters. |
Một quan chức Mỹ cho biết nếu các khoản tiền được giải ngân, chúng sẽ chỉ được sử dụng để mua các sản phẩm nông nghiệp của Mỹ phục vụ nhu cầu nhân đạo của người dân Iran. Washington cũng nhấn mạnh việc giải ngân sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ tuân thủ các cam kết trong bản ghi nhớ của Tehran.
Theo bản ghi nhớ mà Mỹ và Iran ký kết hồi đầu tháng, Washington cam kết tạo điều kiện để Iran được sử dụng các tài sản bị phong tỏa hoặc hạn chế ngay sau khi các điều khoản của thỏa thuận được triển khai.
Trong suốt tiến trình đàm phán, Tehran luôn coi việc thu hồi các tài sản bị đóng băng ở nước ngoài là một trong những điều kiện then chốt sau khi ký kết bản ghi nhớ.
Iraq ra tối hậu thư yêu cầu các nhóm thân Iran giải giáp
Trong một diễn biến khác, Chính phủ Iraq yêu cầu các nhóm vũ trang thân Iran hoàn tất việc giải giáp trước ngày 30/9, trùng thời điểm kết thúc sứ mệnh của liên minh chống khủng bố do Mỹ dẫn đầu tại nước này.
Động thái được đưa ra ngay trước chuyến thăm Mỹ của tân Thủ tướng Ali al-Zaidi, trong bối cảnh Washington gia tăng sức ép đối với Baghdad nhằm kiểm soát các lực lượng vũ trang ngoài sự quản lý của nhà nước.
Phát biểu tại cuộc họp báo thường kỳ ngày 29/6, người phát ngôn Chính phủ Iraq Haidar al-Aboudi cho biết tất cả các nhóm vũ trang đã được thông báo về hạn chót là ngày 30/9 để hoàn tất việc giải giáp.
Ông nhấn mạnh sau thời điểm này, mọi loại vũ khí không nằm dưới sự kiểm soát của nhà nước sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Iraq hiện là địa bàn hoạt động của nhiều nhóm vũ trang thân Iran có ảnh hưởng lớn cả về quân sự, chính trị lẫn tài chính.
Oman và Iran lần đầu bàn cơ chế quản lý eo biển Hormuz
Cũng trong ngày 29/6, Ủy ban chung Oman - Iran về eo biển Hormuz tổ chức phiên họp đầu tiên tại thủ đô Muscat nhằm thảo luận cơ chế quản lý tuyến hàng hải chiến lược này.
 |
| Các tàu thuyền tại eo biển Hormuz, nhìn từ Musandam (Oman) ngày 29/6. Ảnh: Reuters. |
Thứ trưởng Ngoại giao Iran phụ trách các vấn đề pháp lý và quốc tế Kazem Gharibabadi cho biết ông đã có cuộc gặp với Đại sứ đặc trách Bộ Ngoại giao Oman Abdulaziz Al-Hinai để khởi động cơ chế hợp tác song phương.
Đây là cuộc họp đầu tiên của ủy ban kể từ khi Mỹ và Iran ký bản ghi nhớ sơ bộ chấm dứt xung đột.
Theo ông Gharibabadi, hai bên đã trao đổi về tình hình hiện tại tại eo biển Hormuz, đồng thời thảo luận phương án quản lý tuyến hàng hải này trong tương lai theo Điều 5 của bản ghi nhớ Islamabad và trên cơ sở tôn trọng quyền chủ quyền của các quốc gia ven biển, Anadolu cho biết.
Theo các điều khoản của bản ghi nhớ, Iran sẽ phối hợp với Oman xây dựng cơ chế quản lý và cung cấp dịch vụ hàng hải tại eo biển Hormuz với sự tham vấn của các quốc gia vùng Vịnh. Văn kiện cũng quy định tàu thuyền được miễn phí quá cảnh qua eo biển trong vòng 60 ngày kể từ khi thỏa thuận có hiệu lực.
Trong bối cảnh đó, việc Iran tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz vẫn là nguồn cơn căng thẳng. Mới đây nhất, rạng sáng 28/6, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố đã không kích 10 mục tiêu quân sự của Iran, cáo buộc Tehran liên tục đe dọa hoạt động vận tải thương mại quốc tế qua tuyến hàng hải chiến lược này.
Ngày 17/6, Mỹ và Iran ký Bản ghi nhớ Islamabad với sự trung gian của Pakistan, cam kết giải quyết bất đồng bằng đối thoại và giảm căng thẳng khu vực. Thỏa thuận được cộng đồng quốc tế, trong đó có Việt Nam, hoan nghênh như một bước tiến quan trọng nhằm duy trì hòa bình, ổn định ở Trung Đông và bảo đảm an ninh hàng hải, năng lượng toàn cầu.
Tại vòng đàm phán cấp cao ở Thụy Sĩ ngày 22/6, cả Washington và Tehran đều đánh giá các cuộc thảo luận đạt kết quả tích cực, mở đường cho một thỏa thuận toàn diện về an ninh khu vực, tự do hàng hải qua eo biển Hormuz. Hai bên cũng nhất trí thành lập cơ chế giảm xung đột liên quan Lebanon dưới sự hỗ trợ của Qatar và Pakistan.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
