Mỹ giải tỏa 12 tỷ USD cho Iran

Trong cuộc phỏng vấn với truyền thông nhà nước, ông Mohammad Bagher Ghalibaf - Chủ tịch Quốc hội Iran - đã thông tin chi tiết về tình trạng các tài sản bị phong tỏa và hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran.

Về Điều 11 của bản ghi nhớ (liên quan đến việc giải tỏa tài sản bị phong tỏa), ông xác nhận sẽ có hai đợt giải tỏa, mỗi đợt trị giá 6 tỷ USD. Các thỏa thuận sơ bộ đã được thống nhất trong chuyến thăm Qatar và việc ký kết cuối cùng diễn ra tại Thụy Sĩ.

Tại Điều 10, liên quan đến hoạt động bán dầu thô, hóa dầu, sản phẩm phái sinh cùng các dịch vụ ngân hàng, bảo hiểm và vận tải, ông cho biết các lệnh trừng phạt dầu mỏ đã được dỡ bỏ tạm thời cho đến khi đạt được thỏa thuận cuối cùng.

Ông Ghalibaf nhấn mạnh đây là kết quả tức thời và được xem là một bước thắng lợi của Iran trong bản ghi nhớ này.

Bản ghi nhớ Mỹ - Iran là "cơ hội vàng" để chấm dứt nhiều thập kỷ căng thẳng. Ảnh: Reuters.

Theo Bộ Tài chính Mỹ, giấy phép miễn trừ có thời hạn 60 ngày này cho phép Iran sản xuất và kinh doanh dầu thô cùng các sản phẩm hóa dầu.

Trước đó, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran, Abdolnaser Hemmati, cho biết nước này sẽ sớm bắt đầu sử dụng các tài sản bị phong tỏa theo lộ trình của ngân hàng trung ương.

Theo cơ chế đang thảo luận, Qatar sẽ đóng vai trò trung gian thanh toán, giúp Iran mua các mặt hàng thiết yếu như thực phẩm và thuốc men. Các giao dịch sẽ được thực hiện qua một cơ chế giám sát đặc biệt, cho phép Mỹ kiểm soát chặt chẽ mục đích sử dụng nguồn tiền này.

Trong lần đầu tiên lãnh đạo cấp cao Mỹ - Iran đàm phán trực tiếp, bản ghi nhớ giữa hai bên đã gây ra nhiều quan điểm trái chiều.

Trong khi những người phản đối coi đây là sự kết thúc của cuộc chiến theo tư duy phương Tây, ông Trump và những người ủng hộ lại nhìn nhận nó như một công cụ thực dụng để đạt được các mục tiêu chiến lược.

Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance khẳng định nếu Iran không tuân thủ cam kết, họ sẽ không nhận được lợi ích từ thỏa thuận, đồng thời nhấn mạnh đây là một phép thử cần thiết.

Người dân vẫy cờ Iran ở Tehran vào hôm 19/5. Ảnh: Majid Asgaripour/WANA.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã tóm lược quan điểm này trong bài phát biểu tuần trước: "Tôi đã nghe những người hoài nghi về thỏa thuận nói rằng Iran sẽ không bao giờ thay đổi hành vi. Có thể họ đúng. Nhưng nếu Iran không thực hiện cam kết, họ cũng sẽ không được hưởng bất kỳ lợi ích nào từ thỏa thuận. Vậy tại sao chúng ta không thử?"

Theo Rich Outzen, một chuyên gia về chính sách đối ngoại, an ninh và địa chính trị, chuyên sâu về khu vực Trung Đông và Thổ Nhĩ Kỳ, bản ghi nhớ không nên được đánh giá bằng tiêu chuẩn của một chiến thắng quân sự hay một chính sách kiềm chế tuyệt đối. Điều đó không phản ánh đúng phương pháp cũng như mục tiêu cuối cùng của ông Trump.

Mục tiêu cuối cùng của tổng thống Mỹ là đạt được một thỏa thuận đáp ứng các lợi ích cốt lõi của nước này: Ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, giữ giá dầu ở mức thấp, tăng cường ổn định khu vực và thúc đẩy hội nhập kinh tế, đồng thời tránh sa lầy vào cuộc xung đột kéo dài tốn kém.

Ông Trump ký bản ghi nhớ ngay trên bàn tiệc tại cung điện Versailles. Ảnh: White House.

Hơn nữa, bản ghi nhớ có vẻ có lợi cho Tehran, văn kiện này vẫn mang lại những lợi thế nhất định cho Washington.

Dù thỏa thuận mở đường cho việc nới lỏng trừng phạt, Iran sẽ không được hưởng lợi ngay lập tức. Việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt vẫn phụ thuộc vào việc Tehran có thực hiện đúng cam kết hay không. Nó cũng phụ thuộc vào quyết định của Liên Hợp Quốc trong trường hợp lệnh trừng phạt đa phương.

Trong khi đó, việc nối lại hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz mang lại lợi ích gần như tức thì cho các nền kinh tế phương Tây.

Ngoài ra, các nhà phân tích nhận định sau nhiều tháng hứng chịu các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở quân sự và hạt nhân, Iran hiện cần thời gian để phục hồi và có nhiều động lực duy trì thỏa thuận hơn Mỹ.

Những động lực để Iran chuyển từ hình ảnh một quốc gia bị cô lập và theo đuổi vị thế bá quyền khu vực sang một đối tác kinh tế đang dần xuất hiện.

Nếu thỏa thuận được duy trì, tiến trình đàm phán cùng dòng chảy dầu mỏ ổn định cũng có thể giúp củng cố vị thế của ông Trump trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.