Mỹ đối mặt rào cản tỷ đô sau khi bắt Tổng thống Venezuela

Ngày 7/1, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright tuyên bố chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ kiểm soát toàn bộ nguồn cung dầu hiện có từ Venezuela trong tương lai gần. Ông Wright cho biết Mỹ sẽ cho phép Venezuela nối lại dòng chảy dầu mỏ đang chịu lệnh trừng phạt, song với đích đến là các nhà máy lọc dầu của Mỹ.

Vị chính trị gia khẳng định việc bán dầu “sẽ được thực hiện bởi chính phủ Mỹ và chuyển vào tài khoản do chính phủ kiểm soát”. Ông cho rằng nỗ lực này đóng vai trò quan trọng trong quá trình tái thiết ngành công nghiệp dầu mỏ của Venezuela, và Mỹ sẽ kiểm soát dòng chảy dầu của Venezuela “vô thời hạn”.

“Từ đó, những khoản tiền này có thể chảy ngược về Venezuela, mang lại lợi ích cho người dân nước này. Chúng ta cần tận dụng và quản lý việc bán dầu để thúc đẩy những thay đổi cần thiết ở Venezuela”, ông Wright nói.

Những bình luận trên của ông Wright được đưa ra sau khi ông Trump thông báo hàng chục triệu thùng dầu của Venezuela đang bị Mỹ phong tỏa sẽ được vận chuyển tới các nhà máy lọc dầu Mỹ.

Theo Washington Post, quyết định của ông chủ Nhà Trắng khiến giới phân tích bối rối. Nhiều chuyên gia cho rằng dầu Venezuela không chảy tới Mỹ là do lệnh trừng phạt. Do đó, chỉ cần dỡ bỏ lệnh trừng phạt, quy luật thị trường sẽ tự điều hướng phần lớn dầu mỏ Venezuela sang Mỹ, khi Mỹ có hệ thống hạ tầng chuyên biệt xử lý dầu thô nặng.

“Rất nhiều dầu Venezuela dạt sang Trung Quốc, Ấn Độ và các thị trường khác do cấm vận. Nếu mục tiêu là đưa dầu về Mỹ, dỡ bỏ lệnh trừng phạt là đủ rồi”, Ben Cahill - học giả về thị trường năng lượng tại Đại học Texas - nói.

Tuy nhiên, nguồn cung dầu Venezuela chảy vào Mỹ lại đúng thời điểm thị trường lọc dầu Mỹ dư thừa nguồn cung.

“Tôi chưa thấy người dân Mỹ hay Venezuela hưởng lợi ra sao. Thậm chí, chúng ta còn đang dư thừa, khiến giá dầu ở mức thấp kỷ lục và tiếp tục lao dốc”, Amos Hochstein - cựu cố vấn cấp cao về kinh tế và an ninh quốc gia trong chính quyền Biden - hoài nghi.

Những rào cản không thể phớt lờ

Các quan chức trong ngành cho biết ông Wright đóng vai trò chủ chốt trong nỗ lực thuyết phục công ty dầu mỏ Mỹ đầu tư vào Venezuela. Trong khi các công ty tỏ ra do dự, Nhà Trắng đang tích cực tìm cách thu hút họ.

Chỉ vài ngày trước khi điều động lực lượng đặc nhiệm bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro, ông Trump đề xuất người đóng thuế Mỹ có thể giúp chi trả phí khai thác trữ lượng dầu khí khổng lồ của quốc gia này.

“Cần phải đầu tư một núi tiền vào đó. Các tập đoàn dầu mỏ cần bỏ vốn ra, sau đó chúng tôi sẽ hoàn trả hoặc trích từ nguồn thu dầu mỏ”, ông nói trên NBC News.

Giới phân tích nhận định việc dùng các khoản trợ cấp do người đóng thuế chi trả để khuyến khích đầu tư dầu khí ở nước ngoài là điều chưa từng có tiền lệ. Nhà Trắng gặp rào cản thuyết phục các công ty bỏ tiền vào một quốc gia còn đang bất ổn về chính trị và kinh tế. Trong quá khứ, Venezuela từng tịch thu tài sản hàng tỷ USD của nhiều công ty Mỹ rồi bỏ mặc cơ sở hạ tầng dầu khí do Mỹ xây dựng xuống cấp.

Ông Trump sau cuộc họp báo về vụ bắt giữ tổng thống Venezuela. Ảnh: Reuters.

Tai Liu - nhà phân tích dầu khí của BloombergNEF - cho rằng các công ty dầu mỏ Mỹ cần được đảm bảo an toàn về người và của. Trách nhiệm đó ban đầu có thể thuộc về quân đội Mỹ, nhưng về lâu dài cần Venezuela.

Ngoài ra, theo CNN, dựa trên nhận định chung của chuyên gia, để khôi phục hoàn toàn cơ sở hạ tầng và đưa sản lượng dầu mỏ về mức đỉnh cần tới 10 tỷ USD/năm và mất hơn một thập niên để hoàn vốn. Các công ty muốn đảm bảo chính phủ tương lai của Venezuela lẫn Mỹ sẽ không thay đổi quy tắc theo thời gian, do đó lời cam kết từ chính quyền Trump thôi là chưa đủ.

Trong khi đó, Venezuela có những luật lệ nghiêm ngặt với các công ty dầu mỏ nước ngoài, yêu cầu doanh nghiệp tham gia liên doanh công tư, trả phí bản quyền 30% và thuế thu nhập 60%.

“Venezuela có chế độ thuế rất bất lợi. Tại sao tôi lại muốn kinh doanh ở một nơi như vậy?”, Luisa Palacios - Giám đốc điều hành Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu của Đại học Columbia - đặt câu hỏi.

Tích cực giải nút thắt

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia đều đồng tình trong điều kiện thích hợp, các công ty dầu mỏ vẫn sẽ quan tâm lâu dài tới Venezuela bởi nơi đây có trữ lượng dầu mỏ khổng lồ.

“Thị trường này rất khó khai thác, ngay cả các công ty Trung Quốc cũng không thể hoạt động ở quốc gia này. Nhưng tôi cho rằng việc tin tưởng sản lượng dầu ở Venezuela sẽ tăng lên nếu hợp tác với chính phủ Mỹ là hoàn toàn hợp lý”, ông Palacios nói.

Theo nhiều nguồn tin, các công ty vẫn đang cân nhắc mong muốn với Nhà Trắng. Một số nơi xem xét đề xuất liên doanh với chính phủ Mỹ, trong đó người đóng thuế sẽ đầu tư vào hoạt động khoan dầu để đổi lấy một phần lợi nhuận. Nhiều cuộc thảo luận tập trung vào cách đầu tư hàng chục tỷ USD lên một quốc gia đầy rủi ro trong khi giá dầu đang thấp và có nhiều địa điểm an toàn hơn như Guyana lân cận.

Mặc dù Venezuela có trữ lượng dầu mỏ khổng lồ, nhiều doanh nghiệp Mỹ vẫn lo lắng về tương lai bất định. Ảnh: Reuters.

“Các công ty đang rất gấp rút tìm cách xoay sở. Tôi cho rằng điều này không nằm trong dự tính của công ty nào khi họ lập ngân sách năm 2026. Tôi đã nói chuyện với tất cả CEO tại các công ty có khả năng tham gia. Họ nói Nhà Trắng hay tổng thống chưa từng nói gì về điều này”, một CEO trong ngành dầu khí tiết lộ.

Vị CEO cũng tỏ ra hoài nghi về việc các công ty nhận trợ cấp, vì hợp tác với chính phủ Mỹ tiềm ẩn nhiều rủi ro. Chính quyền tiếp theo có thể phản đối nhiên liệu hóa thạch, và các công ty bị ràng buộc về mặt tài chính bởi những thỏa thuận này sản sinh lợi nhuận sau 1-2 thập niên.

"Chúng tôi là ngành công nghiệp thị trường tự do. Chúng tôi được hưởng lợi từ việc không bị nhà nước kiểm soát”, người này nói thêm.

Tuy nhiên, các công ty này - vốn biết ơn Nhà Trắng vì đã không ngừng thúc đẩy ngành công nghiệp dầu mỏ - đang chịu áp lực đáng kể phải thực hiện lời hứa ở Venezuela.

Vẫn chưa rõ Nhà Trắng nghiêm túc tới mức nào trong cung cấp hỗ trợ tài chính cho các công ty sản xuất dầu mỏ. Giới phân tích nhận định việc dùng tiền thuế của người dân Mỹ là vấn đề nhạy cảm về mặt chính trị và có thể vấp phải sự phản đối từ Quốc hội.

Nhà Trắng đã ưu đãi tài chính ở nhiều nơi trên thế giới để thu hút các công ty và quốc gia liên kết với chính phủ Mỹ. Tại Ukraine, họ đạt thỏa thuận thành lập Quỹ Đầu tư Tái thiết, thông qua đó các công ty tiếp cận nguồn vốn nhờ doanh thu từ tài nguyên thiên nhiên của Ukraine.

Ted Posner - đối tác tại Baker Botts, một công ty luật toàn cầu tư vấn cho các công ty dầu khí lớn - cho biết chính quyền Trump có thể làm điều tương tự với trường hợp của Venezuela “như một cách chứng minh chính phủ Mỹ có lợi ích thiết thực trong vấn đề này và luôn sát cánh cùng các bạn”.

Dẫu vậy, mức đầu tư công nghiệp Nhà Trắng mong muốn ở Venezuela - ước tính lên tới 100 tỷ USD - lớn hơn nhiều so với ở Ukraine, và không rõ liệu quan hệ đối tác có thuyết phục các CEO và cổ đông còn do dự hay không.