 |
| Khói bốc lên sau cuộc tấn công của Iran nhằm vào trụ sở Hạm đội thứ 5 của Mỹ ở Manama, Bahrain ngày 28/2/2026. Ảnh: AA/TTXVN |
Theo Wall Street Journal ngày 13/3, 2 tuần sau khi cuộc xung đột bùng nổ, liên minh Mỹ và Israel vẫn đang tiếp tục các chiến dịch làm suy yếu hệ thống hạ tầng quân sự của Iran.
Tuy nhiên, thực tế chiến trường đang buộc chính quyền của Tổng thống Donald Trump phải đối mặt với những lựa chọn chiến lược đầy rủi ro khi các mục tiêu ban đầu của cuộc chiến đang dần thay đổi theo đà leo thang.
Chiến lược tiêu hao và đòn đáp trả bất đối xứng
Trong những ngày đầu của cuộc chiến, các cuộc tấn công tập trung chủ yếu vào hệ thống phòng không, lực lượng tên lửa và hải quân của Iran - phần lớn trong số đó hiện đã bị phá hủy.
Các lực lượng nòng cốt bảo vệ chế độ như Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và lực lượng bán quân sự Basij đang rơi vào tình trạng bị tấn công hàng ngày.
Để đáp trả, Iran đã xác lập một chiến lược rõ ràng: nhắm mục tiêu vào hoạt động sản xuất dầu mỏ tại Vịnh Ba Tư và dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz. Tehran tin rằng nếu có thể đẩy giá dầu lên đủ cao trong thời gian đủ dài, họ sẽ buộc ông Trump phải chấm dứt chiến dịch không kích.
Lợi thế lớn nhất của Iran hiện nay nằm ở khả năng tác chiến bất đối xứng: Thiết bị bay không người lái (UAV) với chi phí sản xuất thấp, khó đánh chặn khi tấn công theo bầy/đàn. Thủy lôi có thể rải với chi phí rẻ nhưng gây thiệt hại cực lớn cho tàu chiến Mỹ.
Theo các đánh giá, phía Mỹ hiện chưa có sự chuẩn bị kỹ lưỡng để đối phó với những mối đe dọa này so với khả năng phòng chống tên lửa thông thường.
Cuộc xung đột đã khiến eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa hoàn toàn đối với dầu mỏ không thuộc Iran. Hệ quả tức thì là giá dầu toàn cầu vọt lên ngưỡng 100 USD/thùng, gây ra sự hoảng loạn trên thị trường tài chính và giới truyền thông phương Tây.
Các nhà lãnh đạo Iran đang đặt cược rằng nếu họ khiến ông Trump nhượng bộ trước áp lực kinh tế, họ sẽ giành được quyền kiểm soát hoàn toàn vùng Vịnh – một "lá bài" có thể sử dụng bất cứ lúc nào trong tương lai.
Sự thay đổi mục tiêu chiến tranh của chính quyền Trump
Ban đầu, mục tiêu của Mỹ rất cụ thể: loại bỏ tên lửa, chương trình hạt nhân và hải quân Iran. Tuy nhiên, khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz, mục tiêu chiến tranh buộc phải thay đổi. Việc mở lại tuyến đường thủy này và xóa bỏ khả năng"kiểm soát" của Iran đối với giao thông hàng hải quốc tế đã trở thành ưu tiên hàng đầu.
Điều này có thể dẫn đến một chiến dịch kéo dài hơn dự kiến, bao gồm: Tăng cường an ninh khu vực eo biển, mở rộng danh sách mục tiêu sang các đơn vị UAV và các đơn vị riêng lẻ của IRGC và Basij, cân nhắc kiểm soát đảo Kharg – cảng xuất khẩu dầu chính của Iran.
Mặc dù Mỹ và các đồng minh từng để Iran xuất khẩu dầu từ Kharg nhằm ngăn nước này rải thủy lôi, nhưng quan điểm đó đang thay đổi.
Phía Anh tin rằng Iran vẫn tiến hành rải thủy lôi, trong khi việc bán dầu cho Trung Quốc vẫn đang giúp duy nguồn thu ngân sách. Ông Trump cũng không loại trừ khả năng triển khai lực lượng đặc nhiệm để chiếm giữ các vị trí chiến lược như đảo Kharg, bất chấp rủi ro về một cuộc chiến tiêu hao trên bộ.
Thông điệp trái ngược và quyết tâm "hoàn thành công việc"
Hiện tại, Tổng thống Trump đang đưa ra những thông điệp có phần mâu thuẫn. Có lúc ông tuyên bố cuộc chiến gần như kết thúc trong một hoặc hai tuần - điều có thể khiến Iran tin rằng họ chỉ cần chờ đợi cho đến khi Mỹ nhượng bộ.
Tuy nhiên, tại Kentucky hôm 11/3, ông Trump khẳng định: "Chúng tôi không muốn bỏ cuộc sớm... Chúng tôi phải hoàn thành công việc". Ông nhấn mạnh Mỹ không muốn phải quay lại cuộc chiến này sau mỗi 2 năm.
Đến ngày 12/3, Tổng thống Trump tiếp tục khẳng định rằng việc giá xăng dầu tăng trong ngắn hạn là cái giá "đáng để đánh đổi" nhằm loại bỏ "vĩnh viễn mối đe dọa từ Iran đối với Trung Đông và nền kinh tế thế giới".
Theo quan điểm chiến lược, nếu Mỹ kết thúc chiến tranh mà không giải quyết được vấn đề bế tắc tại eo biển Hormuz, hiệu quả răn đe đối với các "lằn ranh đỏ" của ông Trump sẽ biến mất hoàn toàn. Chiến thắng lúc này, theo chính quyền Mỹ, bắt buộc phải bao gồm việc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz.
Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế
Mục Thế giới giới thiệu cuốn “Quốc gia thăng trầm: Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế” được NXB Thế giới cho ra mắt vào năm 2018. Tác phẩm làm rõ sự phát triển và đi xuống của nền kinh tế thế giới từ cuối thập niên 1990 đến đầu những năm 2000. Cuốn sách vạch ra 10 quy luật để nhận diện về chu kỳ kinh tế dẫn đến vận mệnh tăng trưởng hay suy thoái của một quốc gia.
> Độc giả có thể xem thêm tại đây.
