Mỹ càng loại bỏ đầu não của Iran, Tehran càng cứng rắn

Mỹ và Israel đã làm suy yếu đáng kể khả năng tên lửa và hải quân Iran, ám sát Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei và hàng loạt lãnh đạo quân sự cùng tình báo cấp cao.

Tuy nhiên, cái giá đi kèm không hề rẻ, tiêu tốn ít nhất 12 tỷ USD và 13 binh sĩ Mỹ thiệt mạng. Việc Iran kiểm soát chặt chẽ eo biển Hormuz làm gián đoạn nguồn cung dầu mỏ chưa từng có trong lịch sử.

Các quan chức cấp cao của Iran bị phía Mỹ-Israel tấn công từ ngày 28/2 đến nay. Đồ họa: NYT

Sau tất cả, theo Washington Post, các đánh giá tình báo Mỹ thậm chí còn đang dự đoán nội bộ Iran vẫn không hề hấn và thậm chí còn vững mạnh hơn nữa, vì họ tin rằng mình đủ năng lực chống lại Mỹ. Đó dường như là lý do khiến Mỹ-Israel tiếp tục loại bỏ hai quan chức cấp cao của Iran trong ngày 17/3.

Về phía các nước Vùng Vịnh, các đồng minh của Mỹ tại khu vực đang tức giận và lo ngại khi trở thành mục tiêu trả đũa của Iran.

Một quan chức châu Âu cho biết kịch bản hậu chiến khả thi nhất là năng lực hạt nhân và tên lửa của Iran, cùng với sự hỗ trợ từ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, dù giảm sút nhưng vẫn đáng kể.

Một nguồn tin cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhận những thông tin tình báo “rất đáng suy ngẫm”. Ngoài ra, người này nói thêm trước khi phát động chiến dịch, ông Trump cũng được thông báo về khả năng IRGC sẽ ngày càng nguy hiểm.

“Chuyện này không chỉ dễ đoán mà đã được dự báo trước”, người này chia sẻ.

Hệ thống vẫn vẹn toàn

Các đồng minh Mỹ ở Vùng Vịnh rất tức giận với chính quyền Trump khi xung đột bước sang tuần thứ ba.

“Họ khơi mào cuộc chiến này vì Israel rồi bỏ mặc chúng tôi tự mình xoay xở”, một quan chức cấp cao từ Vùng Vịnh cho biết.

Ông nói thêm trước giao tranh, chính quyền Trump tuyên bố với các đồng minh rằng chiến dịch quân sự sẽ diễn ra nhanh chóng. Tuy nhiên, rõ ràng Iran muốn kéo dài xung đột và phá vỡ ý định của Mỹ.

“Chúng tôi không có kế hoạch cho một cuộc chiến dài hơi. Chúng tôi muốn kết thúc mọi chuyện càng nhanh càng tốt”, vị quan chức nói. Khi xung đột kéo dài, tốc độ trả đũa của Iran chậm lại, nhưng liên tục mở rộng các mục tiêu trong khu vực.

Các quốc gia Vùng Vịnh đã triển khai trực thăng tấn công và máy bay chiến đấu bắn hạ máy bay không người lái của Iran, nhưng chưa tấn công vào lãnh thổ Iran.

Hôm 16/3, ông Trump thừa nhận ngạc nhiên trước phạm vi trả đũa của Iran. “Họ tấn công Qatar, Saudi Arabia, UAE, Bahrain, Kuwait. Không ai ngờ tới điều đó. Chúng tôi bị sốc… Họ đã đáp trả”, ông chủ Nhà Trắng nói.

Đống đổ nát sau đòn tấn công của Mỹ và Israel tại các quận Javadiyeh và Beryanak tại Tehran hôm 15/3. Ảnh: Anadolu Agency.

Việc Iran siết chặt eo biển Hormuz trở thành yếu tố quyết định trong cuộc chiến. Một nguồn tin cho biết tình báo Mỹ đã cảnh báo Nhà Trắng về khả năng Iran tìm cách đóng cửa tuyến đường thủy này.

“Cuộc chiến này giờ đây chỉ xoay quanh vấn đề kiểm soát eo biển Hormuz. Chấm hết”, Gregory Brew - nhà phân tích về Iran của Eurasia Group - đăng tải trên X.

Theo ông Brew, Iran đang tận dụng nguồn cung cấp máy bay không người lái khổng lồ giá rẻ cùng kho tên lửa để kiểm soát eo biển Hormuz. Iran muốn giữ vững lập trường, dùng ảnh hưởng của mình với Hormuz để buộc Mỹ giảm leo thang và hy vọng ông Trump không đủ can đảm kéo dài cuộc chiến.

Chính quyền Trump nhiều lần ca ngợi về năng lực quân sự áp đảo của Mỹ và Israel, với hơn 15.000 mục tiêu bị trúng đòn tính đến ngày 13/3. Một nguồn tin phương Tây cho biết nhiều người trong giới hoạch định chính sách Iran đang hoang mang, nghi ngờ và gặp khó khăn trong việc liên lạc với nhau.

Tuy nhiên, nhìn chung, không có dấu hiệu rạn nứt hay phân tán trong cấu trúc quyền lực của Iran. Một đánh giá tình báo tiền chiến của Hội đồng Tình báo Quốc gia Mỹ kết luận ngay cả khi Mỹ phát động tấn công quy mô lớn vào Iran cũng khó phá vỡ giới quân sự và giáo sĩ trong hệ thống chính trị của Tehran.

IRGC, được thành lập năm 1979 bởi cố Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ruhollah Khomeini, dần dần gia tăng quyền lực trong những thập niên gần đây, trong đó có kiểm soát nhiều lĩnh vực của nền kinh tế Iran.

“IRGC có quyền lực kinh tế và quyền lực chính trị. Về cơ bản, họ hiện là trung tâm của hệ thống quyền lực bên trong đất nước”, Richard Nephew - cố vấn cấp cao về Iran dưới thời chính quyền Biden và Obama - chia sẻ. Ông Nephew cho rằng thay vì đánh bại IRGC, cuộc chiến có lẽ chỉ càng củng cố quyết tâm của họ.

Jonathan Panikoff - cựu Phó giám đốc tình báo quốc gia Mỹ phụ trách khu vực Cận Đông - cho biết ông Mojtaba Khamenei có khả năng sẽ là bắt tay chặt chẽ hơn với IRGC, thay vì lãnh đạo hoàn toàn độc lập như cha mình.

"Không thỏa hiệp, không đầu hàng"

Chính quyền Trump bắt đầu gây áp lực buộc các quốc gia khác cô lập IRGC. Trong một bức điện gửi tới tất cả cơ quan ngoại giao Mỹ 16/3, Bộ Ngoại giao Mỹ chỉ thị các nhà ngoại giao thúc giục nước sở tại chỉ định IRGC và Hezbollah của Lebanon là “tổ chức khủng bố”. Họ được yêu cầu chuyển thông điệp này “tới cấp cao nhất có thể” trước ngày 20/3.

Cách tiếp cận đa phương này đáng chú ý khi chính quyền Trump nhiệm kỳ thứ hai vốn ưu tiên các động thái chính sách đối ngoại đơn phương. Bức điện tín cho rằng các biện pháp trừng phạt quốc tế rộng hơn, như lệnh cấm vận và cấm cấp thị thực, có thể ngăn chặn Iran trả đũa, đồng thời lưu ý Tehran “nhạy cảm hơn với hành động tập thể hơn là hành động đơn phương”.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian dự tuần hành Ngày Quds ở Tehran ngày 13/3. Ảnh: Anadolu Agency.

Aliasghar Shafieian - cố vấn Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian - chia sẻ trong nội bộ Iran, nhiều người cứng rắn hơn sau hai tuần chiến sự. Ban đầu, ông nói cường độ không kích của Mỹ và Israel - vốn mạnh hơn nhiều so với cuộc chiến 12 ngày với Israel hồi tháng 6/2025 - rất đáng sợ, nhưng giờ đây người dân bớt sợ hãi hơn.

“Người dân kiên quyết giữ vững lập trường của mình”, ông nói.

Một số lãnh đạo cấp cao của Iran, trong đó có ông Pezeshkian, đã xuất hiện trước công chúng lần đầu tiên kể từ khi chiến sự bắt đầu hôm 28/2. Họ cùng hàng nghìn người tuần hành trên đường phố Tehran kỷ niệm Ngày Quds, ngày thứ Sáu cuối cùng của tháng Ramadan linh thiêng.

Ông Shafieian đã tham dự một cuộc tuần hành tương tự vào tuần trước, một lễ tang cho các chỉ huy quân sự thiệt mạng trong chiến sự. "Đám đông hô vang 'không thỏa hiệp, không đầu hàng’. Họ muốn chiến đấu đến cùng. Dù không phải tất cả người dân Iran đều xuất hiện, những người này cũng đại diện cho một bộ phận trong xã hội Iran”, ông nói.

Theo một quan chức châu Âu, giới an ninh đã tận dụng tình hình chiến sự để củng cố ảnh hưởng.

“Khu vực đang chìm trong khói lửa, nhưng hệ thống chính trị vẫn đứng vững”, ông nói. Trong nội bộ, ông cho biết các đòn trả đũa vào láng giềng vùng Vịnh được ca ngợi như dấu hiệu của quyền lực, trong khi tiếng nói ủng hộ ngoại giao lại yếu thế hơn.

“Iran hiện nay thậm chí còn cứng rắn hơn trước”, người này nói.