Vì sao chúng ta thích mùi hương của những cuốn sách cũ?

Sách cũ luôn có mùi hương đặc trưng hấp dẫn với người yêu sách. Ảnh: Medium.

Sự bình yên. Kỳ nghỉ ngọt ngào. Chiếc xích đu trong vườn dưới gốc cây, đung đưa và kêu cót két trong gió. Những liên tưởng này nảy sinh khi chúng ta ngửi mùi hương của một cuốn sách cũ. Có một mối liên hệ mật thiết giữa mùi hương và ký ức, không chỉ trong trí tưởng tượng mà còn cả trong thực tế. Mối liên hệ giữa khứu giác và trí nhớ của chúng ta đã được khoa học chứng minh.

Trong 5 giác quan, chỉ có khứu giác là được kết nối trực tiếp với trung tâm trí nhớ và cảm xúc trong não. Mạch thần kinh này giải thích những mùi hương cụ thể có thể đột ngột khơi dậy cảm xúc, suy nghĩ hoặc ý tưởng cụ thể trong chúng ta.

Những khoảnh khắc hình thành nên con người, được bao phủ bởi mùi hương nhất định, được lưu trữ trong não bộ dưới dạng những ký ức khứu giác. Ngay khi cảm nhận được dấu ấn mùi hương từ quá khứ, chúng ta trải nghiệm cuộc hành trình ngược thời gian về một thời điểm, một địa điểm nhất định.

Tại sao sách cũ lại có mùi đặc trưng?

Phần lớn những gì chúng ta ngửi thấy đến từ các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC), mà sách thải ra khi chúng phân hủy theo thời gian. Các nhà nghiên cứu tại Đại học London (Anh) đã chiết xuất VOC từ cuốn tiểu thuyết Pháp xuất bản năm 1928 mà họ tìm thấy tại một hiệu sách cũ.

79 người tham gia được ngửi mùi sách cũ, nhưng họ không được cho biết đó là mùi gì. Sau đó, họ được yêu cầu mô tả mùi đó. Rất nhiều người nói nó có mùi chocolate. Những người khác nói nó có mùi cà phê. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên: cà phê và chocolate cũng được làm từ các nguyên liệu chứa lignin, và sách cũ cũng phát ra nhiều chất hóa học tương tự khi chúng phân hủy.

"Bạn có xu hướng sử dụng những liên tưởng quen thuộc để mô tả mùi hương khi chúng không được dán nhãn", tác giả nghiên cứu Cecilia Bembibre nói với tạp chí Popular Science. "Hơn nữa, VOC của chocolate và cà phê dường như rất giống với VOC của sách".

Mùi sách và mùi thư viện

Trong một phần khác của nghiên cứu, các tình nguyện viên đã mô tả mùi hương của thư viện tại Nhà thờ St. Paul ở London. Những người tham gia đã điền vào bảng câu hỏi ngay khi họ bước vào không gian này, trước khi mũi của họ kịp quen với mùi hương.

Đầu tiên, họ đánh giá cường độ và sức hấp dẫn của thư viện, sau đó chọn ra từng mùi riêng biệt. Các tình nguyện viên đánh dấu xem họ có thể ngửi thấy bất kỳ mùi nào trong số 21 mùi mà các nhà nghiên cứu đã chọn ra từ phân tích VOC hay không, và cũng có thể điền vào chỗ trống bằng mô tả của riêng họ.

Mùi hương của thư viện rõ ràng khác biệt so với mùi hương của sách. Cả bảy tình nguyện viên đều nói thư viện có mùi gỗ, và hầu hết đều mô tả nó là mùi khói và mùi đất.

Các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC) mà sách cũ thải ra khi chúng phân hủy theo thời gian mang lại mùi đặc trưng của chúng. Ảnh: Shutterstock.

Mùi hương trong sách giúp xác định niên đại sách

Các thủ thư giàu kinh nghiệm có thể ước tính tuổi của một cuốn sách bằng khứu giác. Trên thực tế, mùi hương riêng biệt cho phép xác định niên đại. Ví dụ, sách được xuất bản sau năm 1850 có hàm lượng furfural cao hơn. Furfural được tạo ra khi cellulose phân hủy, tạo ra mùi ngọt ngào gợi nhớ đến hạnh nhân. Thêm vào đó, sách có màu vàng do mùi vanillin, sản phẩm phân hủy của lignin. Các chuyên gia gần như có thể ngửi thấy tuổi của một cuốn sách.

Mùi sách và niềm vui đọc sách

Khi mở một cuốn sách, chúng ta cảm nhận được sự háo hức chờ đợi trải nghiệm đọc sách. Bởi vì trong cảm giác này, chúng ta ngửi thấy mùi sách, chúng ta liên tưởng nó với điều gì đó tích cực. Nếu quá trình này được lặp đi lặp lại, não bộ gần như được lập trình để quen với mùi sách. Từ đó trở đi, mùi sách gắn liền với cảm giác dễ chịu mà chúng ta không thể nào quên được. Thậm chí, nhà văn người Mỹ Ray Bradbury còn tin mùi sách làm tăng thêm niềm vui khi đọc sách. Bản thân ông thấy rằng sách có mùi quế và vani.

Sách mới có mùi không?

Một số người không ngửi thấy mùi sách mới. Do sự khác biệt về thành phần vật liệu, chủ yếu là mực, keo và giấy, sách mới có mùi khác với sách cũ. Đôi khi, chúng có mùi như nhựa. Lignin có thể tạo nên mùi thơm ngọt ngào cho sách, nhưng nó cũng làm cho các trang giấy bị ố vàng. Vì vậy, sách ngày nay sử dụng loại giấy có hàm lượng lignin thấp hơn. Điều này có thể giúp chúng giữ được màu trắng lâu hơn, nhưng sẽ không còn thơm như ban đầu nữa.

Mùi của sách cũng bị ảnh hưởng bởi môi trường. Sách hấp thụ mùi của môi trường xung quanh, đó là lý do một cuốn sách trên kệ của quán sách có thể có mùi khác với cuốn sách trong cửa hàng tạp hóa.

Câu hỏi 'máy móc có thể suy nghĩ không' được đặt ra từ khi nào? Ý tưởng về “cỗ máy biết nghĩ” vốn đã xuất hiện từ thời cổ đại - như thần thoại Hy Lạp với người máy bằng đồng Talos, nhưng đột phá của Turing nằm ở chỗ ông đã biến khái niệm đó thành điều có thể kiểm chứng bằng thực nghiệm. 10:00 3/1/2026