Các sản phẩm sữa dạng bột hoặc dạng nước hiện nay được sản xuất theo những công thức dinh dưỡng riêng biệt, nhằm đáp ứng nhu cầu đặc thù của từng nhóm đối tượng. Tuy nhiên, theo TS. Hoàng Thị Đức Ngàn, Viện Dinh dưỡng, việc sử dụng chung một loại sữa cho nhiều nhóm người hay còn gọi là "mặc đồng phục cho sữa" có thể dẫn đến mất cân bằng dinh dưỡng, tăng gánh nặng chuyển hóa và làm trầm trọng thêm các bệnh lý nền.
Điều gì xảy ra khi trẻ bị chọn sai loại sữa
Theo bác sĩ Ngàn, trẻ em, đặc biệt trong 1.000 ngày đầu đời (từ khi hình thành trong bào thai đến 2 tuổi), cần nguồn dinh dưỡng tối ưu để phát triển thể chất và trí não. Tuy nhiên, hệ tiêu hóa của trẻ còn chưa hoàn thiện, men lactase thấp khiến trẻ dễ bất dung nạp lactose.
Bên cạnh đó, gan và thận của trẻ chưa đủ khả năng xử lý lượng đạm, natri hoặc các chất chuyển hóa dư thừa. Nếu sử dụng sữa không phù hợp, trẻ có thể gặp rối loạn điện giải hoặc tổn thương thận.
Ở góc độ vi chất, trẻ nhỏ rất dễ thiếu sắt, kẽm, vitamin A nếu sản phẩm sữa không được tăng cường đầy đủ. Hệ quả lâm sàng có thể là thiếu máu, còi xương, chậm phát triển trí tuệ. Ngược lại, nếu sữa chứa quá nhiều năng lượng và protein, trẻ lại có nguy cơ thừa cân, béo phì.
 |
| Một loại sữa không thể phù hợp cho mọi đối tượng, nhưng nhiều gia đình vẫn vô tình áp dụng. Ảnh: Freepik. |
Lưu ý cho mẹ bầu khi lựa chọn sữa
Trong thai kỳ, nhu cầu dinh dưỡng của người mẹ thay đổi rõ rệt theo từng giai đoạn, đòi hỏi lựa chọn sữa và chế độ ăn phù hợp.
Ba tháng đầu, dù nhu cầu năng lượng chưa tăng nhiều, đây là giai đoạn hình thành các cơ quan quan trọng của thai nhi. Thai phụ cần bổ sung acid folic (400-600 mcg/ngày) để phòng dị tật ống thần kinh, cùng với sắt (khoảng 30 mg/ngày), iod (220 mcg/ngày) và vitamin nhóm B.
"Tuy nhiên, do tình trạng ốm nghén, nhiều phụ nữ dễ thiếu hụt dinh dưỡng. Nếu phụ thuộc vào sữa nhưng lại chọn loại không đủ sắt và acid folic, nguy cơ thiếu máu và dị tật thai nhi có thể gia tăng", bác sĩ Ngàn nhấn mạnh.
Ba tháng giữa là giai đoạn thai nhi phát triển mạnh về mô và xương. Nhu cầu protein tăng lên, cùng với canxi (1.000-1.200 mg/ngày), vitamin D (600–800 IU/ngày) và DHA (200–300 mg/ngày). Nếu sữa không đáp ứng đủ vi chất hoặc chứa nhiều đường, chất béo bão hòa, thai phụ có thể tăng cân quá mức, làm tăng nguy cơ đái tháo đường thai kỳ. Những rối loạn này không chỉ ảnh hưởng đến mẹ mà còn liên quan các biến chứng như sinh non, tiền sản giật hoặc thai chậm phát triển.
Ba tháng cuối là giai đoạn thai nhi tăng trưởng nhanh nhất. Nhu cầu năng lượng, protein và sắt tiếp tục ở mức cao để hỗ trợ phát triển khối lượng cơ thể và phòng thiếu máu cho mẹ.
Các vi chất như magie, kẽm, vitamin C, E và beta-caroten đóng vai trò hỗ trợ miễn dịch, giảm nguy cơ sinh non và tiền sản giật. Đồng thời, thai phụ cần kiểm soát lượng natri, nhất là khi nếu có dấu hiệu tăng huyết áp hoặc phù nề.
Nếu sử dụng sữa không phù hợp trong giai đoạn này, nguy cơ tiền sản giật, sinh non hoặc trẻ sinh nhẹ cân có thể gia tăng.
Theo TS. Hoàng Thị Đức Ngàn, việc sử dụng sữa công thức cần được cá thể hóa theo từng nhóm đối tượng, độ tuổi và tình trạng sức khỏe. Không nên áp dụng một công thức chung cho tất cả.
Trong bối cảnh tại Việt Nam, thiếu máu thiếu sắt ở phụ nữ mang thai vẫn còn phổ biến, trong khi tình trạng thừa cân và đái tháo đường thai kỳ có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở khu vực đô thị, việc lựa chọn đúng loại sữa càng trở nên quan trọng.
Vị chuyên gia cũng khuyến cáo sữa chỉ nên đóng vai trò bổ sung, không thay thế hoàn toàn bữa ăn. Một chế độ dinh dưỡng cân bằng, đa dạng thực phẩm, kết hợp với việc lựa chọn sản phẩm phù hợp mới là chìa khóa đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và trẻ.
Khoảng trống y khoa về một hội chứng quen thuộc
Căng thẳng độc hại là một hội chứng nhiều người gặp phải. Có điều, các nghiên cứu y khoa về vấn đề này chưa toàn diện. Đây là khoảng trống gây khó khăn cho việc điều trị. Mục Sức khỏe giới thiệu cuốn sách Tầng giếng sâu – cuốn sách mang tới cho người đọc một cái nhìn đầy đủ và sâu sắc hơn về những ảnh hưởng của "nghịch cảnh thời thơ ấu" (ACE) với sức khỏe tinh thần của con người.
