Món ăn khiến trẻ dễ lo âu, tăng động

Theo các nhà khoa học, việc sử dụng thực phẩm siêu chế biến thường xuyên gây ảnh hưởng tiêu cực đến hành vi của trẻ sau này. Ảnh: Shutterstock.

Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí JAMA Network Open. Phân tích dữ liệu của 2.077 trẻ em tại Canada, giới chuyên môn nhận thấy những trẻ tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến khi lên 3 tuổi có xu hướng xuất hiện nhiều biểu hiện như lo âu, tăng động hoặc các vấn đề hành vi khác khi lên 5 tuổi.

Để đưa ra kết luận trên, nhóm nghiên cứu phân tích dữ liệu từ CHILD Cohort Study, một dự án theo dõi sức khỏe trẻ em trong thời gian dài được triển khai tại nhiều thành phố của Canada như Vancouver, Manitoba, Toronto và Edmonton. Thông tin về chế độ ăn uống và hành vi của trẻ được thu thập trong giai đoạn từ tháng 9/2011 đến tháng 4/2018.

Khẩu phần ăn của trẻ khi ba tuổi được đánh giá bằng bảng câu hỏi tần suất thực phẩm gồm 112 mục. Các món ăn sau đó được phân loại theo hệ thống NOVA, phương pháp phân loại thực phẩm dựa trên mức độ chế biến.

Khi trẻ lên 5 tuổi, các nhà nghiên cứu sử dụng thang đo Child Behavior Checklist (CBCL) để đánh giá các biểu hiện hành vi và cảm xúc, dựa trên báo cáo của người chăm sóc. Đây là thang đo chuẩn hóa nhằm phản ánh mức độ triệu chứng, chứ không phải chẩn đoán bệnh.

Để hạn chế sai lệch, nhóm nghiên cứu đã điều chỉnh nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả như trình độ học vấn của mẹ, mức độ căng thẳng trong thai kỳ, chế độ ăn của mẹ khi mang thai, giới tính và chủng tộc của trẻ, tuổi thai khi sinh, việc bú mẹ hoàn toàn trong sáu tháng đầu, cũng như các yếu tố xã hội như thu nhập gia đình, số anh chị em hay môi trường chăm sóc trẻ. Mức độ vận động thể chất và chỉ số khối cơ thể (BMI) của trẻ ở tuổi lên năm cũng được đưa vào phân tích.

Kết quả cho thấy ở tuổi lên 3, trẻ trong nghiên cứu tiêu thụ trung bình khoảng 1.489 kcal mỗi ngày, trong đó thực phẩm siêu chế biến chiếm tới 46% tổng năng lượng. Hai năm sau, khi trẻ lên 5 tuổi và được đánh giá hành vi bằng thang đo CBCL, điểm số trung bình cho các biểu hiện như lo âu, tăng động hoặc các vấn đề hành vi khác dao động khoảng 40-45 điểm.

Ăn thực phẩm chế biến thường xuyên gây hại cho sức khỏe trẻ nhỏ. Ảnh: Shutterstock.

Phân tích cho thấy nếu tỷ lệ năng lượng từ thực phẩm siêu chế biến trong khẩu phần của trẻ tăng thêm 10%, điểm đánh giá các biểu hiện hành vi tiêu cực của trẻ cũng có xu hướng tăng nhẹ. Tuy vậy, mức thay đổi này khá nhỏ, thường chưa đến 1 điểm trên thang đo.

Một số nhóm thực phẩm như đồ uống có đường hoặc chất tạo ngọt nhân tạo, bánh mì công nghiệp và các món ăn chế biến sẵn được ghi nhận có liên quan đến mức điểm cao hơn ở nhóm biểu hiện lo âu hoặc thu mình. Mối liên hệ này không có sự khác biệt đáng kể giữa bé trai và bé gái.

Ở chiều ngược lại, khi giả định thay thế 10% năng lượng từ thực phẩm siêu chế biến bằng thực phẩm ít qua chế biến, điểm số các triệu chứng hành vi đều giảm nhẹ ở cả ba nhóm: hành vi hướng nội, hành vi hướng ngoại và tổng thể. Các phân tích bổ sung cũng cho kết quả tương tự, cho thấy phát hiện của nghiên cứu tương đối ổn định.

Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng thời thơ ấu là giai đoạn đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển cảm xúc và hành vi. Trong những năm này, trẻ có thể bắt đầu xuất hiện các biểu hiện như lo âu, thu mình hoặc ngược lại là tăng động, bốc đồng.

Những dấu hiệu này đôi khi được xem là chỉ báo sớm cho các vấn đề sức khỏe tâm thần về sau. Trong khi đó, chế độ ăn uống là một trong những yếu tố có thể điều chỉnh được, nhưng phần lớn nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào từng loại dưỡng chất riêng lẻ thay vì nhìn vào toàn bộ mô hình ăn uống.

Dù vậy, các nhà khoa học cũng cho rằng cần thêm nhiều nghiên cứu dài hạn với các phương pháp đánh giá chế độ ăn chi tiết hơn để làm rõ tác động lâu dài của thực phẩm siêu chế biến đối với hành vi và sức khỏe tâm thần của trẻ.