Mất hàng tỷ USD khí tài, Mỹ bị Iran vạch trần điểm yếu chiến lược

Khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch chống Iran hôm 28/2, Tehran đã phản ứng nhanh chóng, phóng tên lửa và máy bay không người lái về phía Israel cùng các tài sản của Mỹ trong khu vực vùng Vịnh.

Trong tháng vừa qua, Iran làm hư hại hoặc phá hủy các hệ thống radar, hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD và máy bay không người lái Reaper tại các căn cứ Mỹ ở Saudi Arabia, UAE, Bahrain, Jordan và Kuwait. Căn cứ Al Udeid ở Qatar, nơi đóng quân của lực lượng Mỹ, cũng bị tấn công.

Hôm 27/3, theo Wall Street Journal, một tên lửa và máy bay không người lái của Iran bắn trúng căn cứ không quân Prince Sultan ở Saudi Arabia. Prince Sultan nằm cách thủ đô Riyadh khoảng 96 km về phía đông nam, do lực lượng không quân Saudi Arabia điều hành nhưng cũng được lực lượng Mỹ sử dụng.

Tạp chí Air & Space Forces Magazine đưa tin vụ tấn công làm hư hại nhiều máy bay tiếp nhiên liệu trên không KC-135, cùng một máy bay cảnh báo và kiểm soát trên không E-3 Sentry (AWACS).

E-3 Sentry chỉ là một trong những khí tài gần đây của Mỹ bị Iran nhắm mục tiêu.

Iran "thổi bay" hàng tỷ USD của Mỹ

Theo một báo cáo cuối tuần qua của tờ Wall Street Journal, hàng tỷ USD thiết bị quân sự của Mỹ đã bị hư hại hoặc phá hủy kể từ khi xung đột bắt đầu, chủ yếu do máy bay không người lái và tên lửa của Iran.

Bà Elaine McCusker - cựu quan chức ngân sách của Lầu Năm Góc hiện làm việc tại Viện Doanh nghiệp Mỹ - ước tính thiệt hại trong 3 tuần đầu tiên rơi vào khoảng 1,4-2,9 tỷ USD.

Ngoài vụ hôm 27/3 tại căn cứ Prince Sultan, theo Al Jazeera, kể từ hôm 28/2, Mỹ được cho là đã mất 12 máy bay không người lái MQ-9 Reaper. MQ-9 Reaper được điều khiển từ xa và chủ yếu thu thập thông tin tình báo tại một khu vực, cũng như "tấn công, phối hợp và trinh sát các mục tiêu có giá trị cao, cần xử lý nhanh chóng".

Ngày 1/3, 3 máy bay chiến đấu F-15E Strike Eagle bị bắn nhầm tại Kuwait. Toàn bộ 6 thành viên phi hành đoàn đã nhảy dù an toàn.

Một vụ hỏa hoạn xảy ra trên tàu sân bay USS Gerald R. Ford hôm 12/3. Hải quân Mỹ cho biết con tàu đang được sửa chữa tại vịnh Souda, Hy Lạp.

Ngày 19/3, hãng thông tấn Tasnim công bố đoạn phim cho thấy hệ thống phòng không Tehran bắn trúng một máy bay chiến đấu tàng hình F-35. Washington chưa xác nhận thông tin này.

Ngày 22/3, Iran tuyên bố chặn một máy bay chiến đấu F-15 trên vùng biển phía nam gần đảo Hormuz. Tuy nhiên, Washington bác bỏ tuyên bố này.

Tên lửa Tomahawk phóng từ tàu chiến USS Delbert D. Black. Ảnh: U.S. Navy.

Theo báo cáo ngày 22/3 của BBC và Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, đầu tháng 3, Iran cũng nhắm vào hệ thống phòng không, hệ thống liên lạc vệ tinh và các tài sản khác của Mỹ tại Jordan. Báo cáo lưu ý các đợt tập kích của Iran vào các căn cứ quân sự do Washington sử dụng trên khắp Trung Đông đã gây thiệt hại ước tính 800 triệu USD.

Trong khi đó, một báo cáo của tờ Washington Post cho biết Mỹ và Israel đang tiêu hao đáng báo động nguồn cung tên lửa Tomahawk và tên lửa đánh chặn, với 850 tên lửa hành trình tầm xa Tomahawk được phóng cho tới nay. Tùy thuộc vào phiên bản, vũ khí này có giá khoảng 2 triệu USD/chiếc.

Theo Wall Street Journal, Lầu Năm Góc có kế hoạch thay thế một số hệ thống bị hư hỏng thông qua đề xuất ngân sách bổ sung trị giá 200 tỷ USD.

Lỗ hổng phòng không của Mỹ?

Nguyên nhân không chỉ đến từ Mỹ tiết kiệm tên lửa đánh chặn, hay Iran có khả năng phóng dồn dập vũ khí cùng một lúc. Thiệt hại với mạng lưới cảm biến và radar làm suy yếu nghiêm trọng hệ thống phòng không của Washington.

Báo cáo dựa trên hình ảnh vệ tinh cho thấy ít nhất 10 địa điểm đặt radar của Mỹ ở Trung Đông đã bị Iran tấn công từ hôm 28/2. Mặc dù mất một radar duy nhất không làm tê liệt toàn bộ mạng lưới phòng không, việc hỏng 10 radar hoặc hệ thống cảm biến trở lên làm suy giảm đáng kể khả năng xác định và ứng phó của Mỹ.

"Điều đáng lo ngại hơn là sự bất lực của Washington trong việc bảo vệ các căn cứ ở Trung Đông. Tuần trước, có thông tin nhân viên Mỹ không được phép sinh sống và làm việc tại nhiều căn cứ ở vùng Vịnh, buộc phải chuyển đến khách sạn hoặc địa điểm khác, vì các căn cứ này quá dễ tổn thương trước Iran", tiến sĩ Jennifer Kavanagh - giám đốc phân tích quân sự tại Defense Priorities - nhận định.

Bà Kavanagh chỉ ra các cuộc tấn công vào máy bay Mỹ đậu tại các căn cứ và thương vong tại địa điểm có binh sĩ Mỹ đóng quân đã chứng minh điểm yếu này. Bà lấy ví dụ gần đây nhất về vụ căn cứ không quân Prince Sultan ở Saudi Arabia, khi có 12 binh sĩ bị thương và mất cả máy bay E-3 Sentry. "(E-3 Sentry) là mục tiêu Washington chắc chắn sẽ bảo vệ, ngay cả với lượng vũ khí đánh chặn ít ỏi, nếu họ phát hiện ra mối đe dọa kịp thời", bà nói.

E-3 Sentry là nhân tố then chốt trong quản lý không gian chiến đấu, đồng thời theo dõi drone, tên lửa và máy bay từ khoảng cách hàng trăm km. Một báo cáo từ Center for a New American Security gọi E-3 Sentry là "người chỉ huy" của chiến trường. Báo cáo khẳng định E-3 Sentry là “tài sản không thể thiếu với các hoạt động quân sự của Mỹ hiện nay và trong tương lai gần”.

Thiệt hại tại căn cứ không quân Prince Sultan ở Saudi Arabia, nơi đặt hệ thống radar AN/TPY-2. Ảnh: Planet Labs PBC.

Vì hầu hết căn cứ lớn ở Trung Đông có Mỹ đóng quân đều được bảo vệ bởi hệ thống phòng không tiên tiến, những diễn biến vừa qua thể hiện rõ một vấn đề lớn hơn nhiều so với thực trạng thiếu tên lửa đánh chặn hoặc hệ thống chống máy bay không người lái.

"Trong khi Lầu Năm Góc dành thời gian thảo luận về chiều sâu kho đạn dược, sửa chữa và củng cố mạng lưới cảm biến và radar mặt đất gắn chặt với hệ thống phòng không Mỹ là yêu cầu cấp bách hơn", bà Kavanagh nhận định.

Thách thức này khó giải quyết hơn nhiều so với đẩy nhanh sản xuất vũ khí. Việc sửa chữa hệ thống radar và cảm biến tiên tiến tiêu tốn thời gian và tiền bạc.

"Cuộc chiến với Iran dường như đặt ra bài toán cơ bản với phương pháp phòng không của Mỹ, đặc biệt là phụ thuộc quá lớn vào hệ thống đặt trên mặt đất, cho thấy khả năng phòng không của Washington chưa sẵn sàng cho chiến tranh hiện đại. Do đó, vấn đề mang tính chiến lược, không đơn thuần là kỹ thuật. Lầu Năm Góc cần nhanh chóng đẩy mạnh chuyển đổi sang hệ thống theo dõi và đánh chặn dựa trên không gian và vệ tinh", bà Kavanagh chia sẻ.