Lời cảnh tỉnh cho châu Á

Do cuộc chiến tại Trung Đông, châu Á đang chứng kiến giá nhiên liệu lên cao, đứng trước bờ vực thiếu hụt năng lượng và có nguy cơ lạm phát cùng suy thoái kinh tế. Để ứng phó, các nước trong khu vực đã và đang thực hiện những biện pháp khẩn cấp để bảo vệ người dân khỏi giá cả leo thang và mất việc làm, đồng thời duy trì tăng trưởng kinh tế.

Do phụ thuộc sâu sắc vào nguồn nhiên liệu từ Trung Đông, châu Á đặc biệt dễ bị tổn thương bởi chiến sự hiện tại. Ảnh: Reuters.

Philippines tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia và trợ cấp cho tài xế vận tải. Indonesia phân bổ thêm ngân sách cho trợ cấp nhiên liệu bằng cách cắt giảm ngân sách của các bộ ngành. Một số quốc gia lên kế hoạch tăng sản lượng điện từ các nhà máy nhiệt điện than.

Trong ngắn hạn, trợ cấp năng lượng có thể phát huy tác dụng. Tuy nhiên, theo tác giả Martin Brownbridge và Sudharshan Canagarajah trên tờ South China Morning Post, về lâu dài, sự tập trung cần chuyển sang nhu cầu cấp thiết phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch.

Điều này đòi hỏi đầu tư vào năng lượng tái tạo - như năng lượng gió, năng lượng mặt trời và năng lượng thủy điện - để đáp ứng nhu cầu điện năng tăng nhanh trong khu vực và thay thế những nhà máy điện dùng nhiên liệu hóa thạch. Các nền kinh tế châu Á cũng cần điện khí hóa giao thông vận tải và công nghiệp ở những khu vực khả thi.

Châu Á cần tập hợp ý chí chính trị mạnh mẽ

Quá trình chuyển đổi tại châu Á đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng. Ví dụ, các quốc gia Đông Nam Á đã tăng đầu tư vào năng lượng tái tạo từ 30 tỷ USD năm 2015 lên 47 tỷ USD năm 2025. Trong khi đó, đầu tư vào sản xuất điện từ nhiên liệu hóa thạch giảm 20 tỷ USD trong cùng kỳ.

Quá trình chuyển đổi sang tương lai năng lượng sạch đòi hỏi những thay đổi chính sách chiến lược bởi chỉ riêng yếu tố thị trường sẽ không đủ. Cả khu vực công và tư nhân cần được đầu tư vào năng lực sản xuất năng lượng tái tạo và cơ sở hạ tầng lưới truyền tải.

Việc huy động các nguồn lực cần thiết đòi hỏi những cải cách nội địa cấp bách, đặc biệt để nâng cao hiệu quả hoạt động của những công ty điện lực nhà nước và thu hút đầu tư tư nhân. Cải cách giá nhiên liệu, bao gồm giảm hỗ trợ nhiên liệu và áp thuế carbon, đặc biệt quan trọng. Nhiều nước đang phát triển ở châu Á có một số hình thức trợ cấp nhiên liệu hóa thạch.

Ôtô và xe máy xếp hàng dài chờ đổ xăng tại một trạm xăng ở Dhaka, Bangladesh hôm 6/4. Ảnh: Reuters.

Theo dữ liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) tính đến tháng 12/2025, tổng giá trị các khoản trợ giá nhiên liệu trực tiếp trong năm 2025 tại một số quốc gia Đông Nam Á và Nam Á - như Bangladesh, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar - đang chiếm tỷ trọng đáng kể, dao động từ 0,6-1,5% GDP của mỗi nước. Các khoản trợ giá này được xác định là phần chênh lệch mà chính phủ bù đắp khi giá bán lẻ đến tay người tiêu dùng thấp hơn so với chi phí cung ứng thực tế.

Các khoản này được chi trả trực tiếp từ ngân sách chính phủ hoặc bởi các doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực năng lượng. Hình thức thứ hai thường trở thành gánh nặng ngân sách với người đóng thuế. Thêm vào đó, việc tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch cũng tiềm ẩn chi phí ngầm, chủ yếu là ô nhiễm và nóng lên toàn cầu, gây thêm áp lực lên GDP của nhiều nền kinh tế đang phát triển.

Bên cạnh đó, việc áp giá cho khí thải carbon là điều cần thiết. Việc áp thuế carbon với nhiên liệu hóa thạch, như cách Singapore đang làm, là biện pháp bắt buộc để thay đổi căn bản các khuyến khích về giá, từ đó thúc đẩy doanh nghiệp và hộ gia đình chuyển sang sử dụng các giải pháp thay thế sạch hơn.

Dù cải cách giá nhiên liệu là thách thức lớn về mặt chính trị, khi cuộc khủng hoảng nguồn cung hiện tại hạ nhiệt và giá nhiên liệu toàn cầu giảm xuống, các chính phủ nên bắt đầu lộ trình áp thuế carbon từng bước. Những biện pháp khuyến khích về giá có thể phát huy hiệu quả trong dài hạn và là một phần thiết yếu của các cải cách chính sách cần thiết cho quá trình chuyển đổi xanh.

Các công chức Indonesia đi làm bằng xe đạp sau khi chính quyền huyện Bogor triển khai chính sách khuyến khích công chức sử dụng xe đạp, xe máy, đi bộ và phương tiện giao thông công cộng vào thứ Tư hàng tuần. Ảnh: Reuters.

Chuẩn bị cho cú sốc năng lượng tiếp theo

Giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và thay thế bằng năng lượng sạch mang lại lợi ích đáng kể cho các nền kinh tế đang phát triển.

Thứ nhất, năng lượng sạch sẽ giảm chi phí điện năng. Chi phí dành cho năng lượng tái tạo đã giảm mạnh trong 15 năm qua nhờ sự sụt giảm chi phí sản xuất và cải tiến đáng kể về hiệu suất. Nhờ đó, chi phí sản xuất điện năng từ năng lượng mặt trời và năng lượng gió hiện nay đã cạnh tranh với các nguồn năng lượng thay thế từ nhiên liệu hóa thạch ở hầu hết mọi nơi, ngay cả trước khi giá khí đốt và dầu mỏ tăng cao như hiện nay.

Thứ hai, giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch tăng cường an ninh năng lượng cho các nền kinh tế châu Á, khi các nước không thể kiểm soát nguồn cung và giá cả.

Thứ ba, năng lượng sạch mang lại những lợi ích thiết thực về môi trường và sức khỏe, đặc biệt là giảm ô nhiễm cục bộ - một vấn nạn thường xuyên ảnh hưởng đến các thành phố trên khắp châu Á. Dự án cũng giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, vốn được cảm nhận rõ rệt qua những trận mưa bão và lũ lụt ngày càng khủng khiếp.

Do đó, cuộc khủng hoảng nguồn cung nhiên liệu là lời cảnh báo và cần trở thành chất xúc tác để các chính phủ hành động quyết đoán và đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang hệ thống năng lượng bền vững. Nếu các nền kinh tế châu Á có thể đạt được tiến bộ nhanh chóng, họ sẽ ít bị tổn thương hơn nhiều khi cú sốc nguồn cung nhiên liệu toàn cầu trong tương lai.